Nhiều tỉnh miền Bắc tái diễn ô nhiễm không khí, chuyên gia chỉ cách bảo vệ sức khỏe

Chất lượng không khí chuyển xấu ở nhiều tỉnh, thành

Theo Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chỉ số ô nhiễm không khí (AQI) tại một số tỉnh, thành phố ở mức xấu và kém.

Lúc 8 giờ ngày 5/1, các tỉnh, thành phố có chỉ số ô nhiễm không khí ở mức xấu đo được tại các trạm như sau: Tại trạm Đại học Bách khoa cổng Parabol đường Giải Phóng (Hà Nội), chỉ số đo được ở ngưỡng 154; tại trạm đo cầu Thái Bình, đường Trần Thái Tông (tỉnh Thái Bình cũ) chỉ số đo được ở ngưỡng 159.

Các tỉnh, thành phố có chỉ số ô nhiễm không khí ở mức kém đo được tại các trạm như sau: Tại trạm công viên Nhân Chính, Khuất Duy Tiến (Hà Nội ), chỉ số đo được ở ngưỡng 116; đường Hùng Vương, tỉnh Thái Nguyên, chỉ số đo được ở ngưỡng 116; tại trạm đo sân vận động Gang Thép, tỉnh Thái Nguyên, chỉ số đo được ở ngưỡng 119; tại trạm đo ở số 437, đường Nguyễn Văn Linh, tỉnh Hưng Yên, chỉ số đo được ở ngưỡng 133; tại trạm đo khu vực thành phố Hải Phòng (UBND thành phố Hải Dương cũ, đường Trần Hưng Đạo), chỉ số đo được ở ngưỡng 129.

Hà Nội mù mịt vì ô nhiễm không khí tái diễn.

Để chủ động kiểm soát, ngăn chặn và giảm thiểu mức độ ô nhiễm và các tác động bất lợi của đợt ô nhiễm này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Hưng Yên, Phú Thọ, Thái Nguyên, Ninh Bình tập trung chỉ đạo, triển khai quyết liệt việc tăng cường vệ sinh đường phố và triển khai các giải pháp giảm bụi đường: chỉ đạo các đơn vị vệ sinh môi trường, các chủ dự án đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông thực hiện ngay việc tăng cường tần suất quét đường, hút bụi.

Các tỉnh, thành phố kiểm soát chặt chẽ hoạt động xây dựng và giao thông vận tải phát thải bụi: Chỉ đạo Sở Xây dựng, Công an xã, phường và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát các công trường xây dựng trên địa bàn; quản lý chặt chẽ nguồn thải công nghiệp và hoạt động có công đoạn đốt tại các làng nghề: kiểm soát việc vận hành ổn định hệ thống xử lý khí thải, đảm bảo quy chuẩn kỹ thuật môi trường; khuyến khích giảm công suất hoạt động trong những ngày có diễn biến chất lượng không khí (VN_AQI) ở mức xấu trở lên, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân; kiểm soát triệt để hoạt động đốt chất thải và phụ phẩm nông nghiệp:

Cùng với đó, các tỉnh, thành phố tăng cường thông tin, cảnh báo sức khỏe cộng đồng: Chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Y tế phối hợp với các cơ quan truyền thông, báo chí địa phương liên tục cập nhật thông tin về chất lượng không khí, theo dõi chỉ số VN_AQI trên ứng dụng VNAir.

Chỉ số ô nhiễm không khí quy định chất lượng không khí dựa trên thang điểm từ 0 đến 500, phân loại thành 6 mức độ với các màu sắc và cảnh báo sức khỏe tương ứng. Các mức độ này bao gồm: Tốt (0-50, xanh lá), trung bình (51-100, vàng), Không lành mạnh cho nhóm nhạy cảm (101-150, cam), Không lành mạnh (151-200, đỏ), Rất không lành mạnh (201-300, tím) và Nguy hại (trên 300, nâu).

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cho rằng, Việt Nam nên ứng dụng AI để làm rõ dữ liệu không khí và nguồn ô nhiễm. Từ việc số hóa dữ liệu để xác định nguồn thải cho đến việc siết chặt các quy chuẩn khí thải công nghiệp và giao thông với lộ trình cụ thể. Chỉ khi có dữ liệu rõ ràng, minh bạch, chính xác, cơ quan chức năng mới có thể xây dựng kịch bản, chính sách ứng xử phù hợp, xác định lộ trình dựa trên cơ sở ưu tiên rõ ràng và đưa ra cảnh báo từ sớm, từ xa.

Cách bảo vệ sức khỏe khi không khí ô nhiễm

BS Nguyễn Huy Hoàng, thành viện Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết thực tế dữ liệu nhiều năm cho thấy ô nhiễm tại Hà Nội có xu hướng nặng dần vào cuối năm. Khi AQI tiến tới ngưỡng 200 - 300, đây không còn là nguy cơ dành riêng cho nhóm nhạy cảm, mà là vấn đề y tế công cộng. Người khỏe mạnh có thể cảm thấy tức ngực, ho khan, cay mắt; còn người mang bệnh nền hoặc người già, trẻ nhỏ đối diện nguy cơ nhập viện vì hen cấp, viêm phổi, đột quỵ hay nhồi máu cơ tim.

BS Nguyễn Huy Hoàng cho biết, nguyên nhân chính đến từ bụi mịn PM2.5 - loại hạt có kích thước nhỏ gấp 30 lần sợi tóc, đủ nhỏ để đi sâu xuống tận phế nang và thậm chí thâm nhập vào máu. Trên bề mặt những hạt bụi này thường mang theo kim loại nặng và chất hữu cơ độc hại, gây stress oxy hóa, tổn thương ty thể và kích hoạt phản ứng viêm lan tỏa.

Tác động kéo dài dẫn tới viêm đường thở mạn tính, tăng hình thành mảng xơ vữa, cục máu đông và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như tim, não, thận. Vì thế ô nhiễm không khí không chỉ gây ho, rát họng trong vài ngày mà góp phần làm tăng tỉ lệ hen, COPD, đột quỵ và ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển phổi, não ở trẻ nhỏ.

Thực tế tại các bệnh viện ở Hà Nội trong những đợt ô nhiễm nặng cho thấy số trẻ nhập viện vì viêm phổi, viêm tiểu phế quản, hen tăng rõ rệt; người cao tuổi dễ đối mặt với cơn thiếu máu cơ tim, đột quỵ hay viêm phổi nặng. Còn bệnh nhân có bệnh nền tim mạch - hô hấp chỉ cần nồng độ PM2.5 tăng nhẹ cũng có thể gặp đợt cấp. Phụ nữ mang thai cũng là nhóm dễ bị ảnh hưởng bởi nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân hoặc tiền sản giật.

Trong bối cảnh ô nhiễm liên tục, BS Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh chiến lược tự bảo vệ cần được thực hiện nghiêm túc và bài bản.

Khẩu trang là lớp phòng vệ đầu tiên nhưng không phải loại nào cũng hiệu quả. Khẩu trang vải và khẩu trang y tế thông thường gần như không chặn được PM2.5, trong khi N95, KN95 hoặc FFP2 mới thực sự có tác dụng khi được đeo kín, khít. Khẩu trang N95 có thể dùng lại vài lần nhưng không được giặt, bởi lớp lọc tĩnh điện sẽ bị phá hủy.

Trong nhà, người dân nên đóng cửa khi AQI ngoài trời tăng cao và sử dụng máy lọc không khí có màng HEPA ở chế độ phù hợp. Tuy nhiên, phòng kín lâu có thể tích tụ CO₂, vì vậy cần tranh thủ những thời điểm không khí bớt ô nhiễm để thông gió ngắn. Phòng ngủ nên được ưu tiên giữ sạch.

Vệ sinh mũi họng bằng nước muối sau khi đi ngoài đường về giúp loại bỏ bụi bám ở niêm mạc, giảm nguy cơ viêm nhiễm. Chế độ ăn giàu vitamin và chất chống oxy hóa như vitamin C, A, E cùng các thực phẩm như gừng, nghệ, tỏi cũng giúp cơ thể chống lại stress oxy hóa do bụi mịn.

Tuy nhiên các biện pháp cá nhân chỉ có tác dụng giảm thiểu, không thể giải quyết gốc rễ vấn đề. Chuyên gia này cho rằng Hà Nội cần những giải pháp mạnh mẽ hơn trong giảm nguồn thải giao thông, kiểm soát khí thải công nghiệp và xây dựng, hạn chế đốt rơm rạ, đốt rác và phát triển đô thị xanh để cải thiện chất lượng không khí bền vững.

Lan Tường