Nhìn Hà Nội từ những công trình đang mở không gian phát triển mới

15km đầu tiên của đường song hành Vành đai 4 sẽ thông xe kỹ thuật dịp 10-10. Ảnh: Phạm Hùng - Quang Thái.

Mở những hướng phát triển mới từ các tuyến đường, cây cầu

Trên tuyến đường song hành thuộc Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đoạn từ đê Hữu Hồng đến Đại lộ Thăng Long dài khoảng 15km đã được thông xe kỹ thuật ngày 9/10/2026. Sau hơn 3 năm triển khai, toàn tuyến đường song hành qua địa phận Hà Nội đã thảm khoảng 40km bê tông nhựa, sản lượng thực hiện ước đạt 90%. Thành phố đặt mục tiêu tiếp tục thông xe khoảng 22km trong tháng 11/2026, phấn đấu hoàn thành toàn bộ dự án trong năm nay.

Với quy mô khoảng 113km, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh, Vành đai 4 được kỳ vọng tăng cường kết nối giữa các địa phương, giảm áp lực cho mạng lưới đường hiện hữu và tạo điều kiện phát triển những khu vực dọc tuyến. Theo thiết kế, tuyến cao tốc ở lõi vành đai có 6 làn xe; hai bên dành quỹ đất phát triển đường sắt quốc gia vành đai trong các giai đoạn tiếp theo, cùng hệ thống đường song hành, đường gom đô thị và hành lang hạ tầng.

Vì vậy, Vành đai 4 không đơn thuần là tuyến đường vòng quanh thành phố, mà còn là hành lang hạ tầng gắn giao thông với tổ chức không gian đô thị và liên kết vùng. Tuy nhiên, cơ hội phát triển dọc tuyến chỉ có thể chuyển thành hiệu quả thực tế khi được cụ thể hóa bằng quy hoạch sử dụng đất và tổ chức khai thác phù hợp.

Ở khu vực nội đô, các đoạn cuối cùng của Vành đai 2,5 đang được triển khai nhằm từng bước khép kín tuyến đường dài hơn 19km. Ba đoạn tuyến với tổng chiều dài khoảng 2,2km đã hoàn thành giải phóng mặt bằng. Đoạn Dịch Vọng - Dương Đình Nghệ đạt khoảng 90% khối lượng theo tư liệu cập nhật, trong khi hai đoạn còn lại đang thi công nền và mặt đường. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ tăng cường kết nối giữa các khu vực, góp phần phân phối lại dòng phương tiện và giảm áp lực cho những tuyến đường hiện hữu.

Dự án xây dựng nút giao khác mức giữa đường Vành đai 3,5 và Đại lộ Thăng Long đang được đẩy nhanh tiến độ. Ảnh: Tạ Hải.

Tại cửa ngõ phía Tây, nút giao khác mức Vành đai 3,5 - Đại lộ Thăng Long có tổng mức đầu tư khoảng 2.384 tỷ đồng, đang được thi công các hạng mục hầm chui, cầu nhánh và đường dẫn. Công trình gồm hầm chui 4 làn xe dài khoảng 975m và 4 cầu nhánh dạng tuabin, nhằm phân tách các dòng phương tiện tại khu vực giao cắt. Khi đưa vào khai thác, nút giao sẽ hỗ trợ kết nối giữa Đại lộ Thăng Long với Vành đai 3,5 và các tuyến đường khu vực phía Tây.

Trong khi đó, Dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 6 đoạn Ba La - Xuân Mai dài 21,7km, với mặt cắt ngang từ 50 đến 60m, đang được triển khai trên các vị trí đủ điều kiện. Sau khi công tác giải phóng mặt bằng cơ bản hoàn thành, các nhà thầu tiếp tục thi công nền đường, hệ thống thoát nước và hạ tầng kỹ thuật, phấn đấu hoàn thành dự án trong quý I-2027. Tuyến đường có ý nghĩa quan trọng với khu vực phía Tây Nam, nơi nhu cầu đi lại gắn chặt với quá trình đô thị hóa, phát triển sản xuất và dịch vụ.

Dự án đầu tư xây dựng cầu Tứ Liên đang phấn đấu về đích trước thềm Hội nghị APEC 2027. Ảnh: Phạm Hùng.

Cùng với các tuyến đường, những dự án cầu vượt sông Hồng đang từng bước hình thành hướng kết nối mới giữa hai bờ. Cầu Trần Hưng Đạo, Tứ Liên, Ngọc Hồi, Thượng Cát, Hồng Hà, Vân Phúc và Mễ Sở được triển khai với tiến độ khác nhau. Khi các công trình cùng đường dẫn và nút giao liên quan hoàn thành, mạng lưới giao thông sẽ có thêm những điểm vượt sông, giảm sự phụ thuộc vào một số cầu hiện hữu, mở rộng khả năng kết nối giữa khu vực đô thị trung tâm với các địa bàn phía Bắc, phía Đông và phía Nam.

Hạ tầng dẫn đường cho những không gian phát triển mới

Nếu đường vành đai, quốc lộ và cầu vượt sông tạo thêm các hướng kết nối trên mặt đất, đường sắt đô thị mở ra phương thức tổ chức giao thông bằng vận tải khối lượng lớn, kết nối các khu vực theo những hành lang ổn định.

Tại tuyến metro Nhổn - ga Hà Nội, hai máy đào hầm TBM đã hoàn thành nhiệm vụ. Phần đường hầm dài khoảng 4km đạt khoảng 94,69%; các nhà thầu tiếp tục thi công kết cấu bên trong, hoàn thiện các ga ngầm và triển khai những hạng mục tiếp theo. Theo Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội, năm 2027 vẫn là mốc mục tiêu hoàn thành dự án.

Những lớp bê tông đầu tiên đang dần phủ kín nền hầm tuyến metro Nhổn - ga Hà Nội. Ảnh: MRB.

Đường sắt đô thị chỉ phát huy hiệu quả khi nhà ga được kết nối thuận tiện với xe buýt, đường đi bộ và các phương thức trung chuyển khác. Khi đó, người dân có thêm lựa chọn đi lại, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân; khu vực quanh nhà ga cũng có điều kiện phát triển dịch vụ, thương mại và các chức năng đô thị phù hợp.

Tại depot Sơn Đồng thuộc tuyến đường sắt đô thị số 5 Văn Cao - Hòa Lạc, diện tích mặt bằng đã bàn giao đạt hơn 133.000m², tương đương 84,8% diện tích dự án theo tư liệu cập nhật. Đây là hạng mục phục vụ vận hành, bảo dưỡng và điều phối đoàn tàu, tạo nền tảng để triển khai các phần việc tiếp theo của tuyến.

Ở phía Tây Nam, phương án kéo dài tuyến metro 2A từ ga Yên Nghĩa đến khu vực Xuân Mai đang được lấy ý kiến tổ chức, cá nhân và cộng đồng dân cư. Theo phương án nghiên cứu, tuyến dài khoảng 20,1km, đi trên cao, gồm 11 nhà ga và một depot tại Xuân Mai. Đây vẫn là phương án trong giai đoạn nghiên cứu, chưa phải công trình đã triển khai xây dựng.

Nếu được nghiên cứu và triển khai phù hợp, tuyến metro kéo dài có thể tăng cường kết nối Xuân Mai, Chương Mỹ với Hà Đông và trung tâm thành phố, đồng thời tạo điều kiện tổ chức các cụm đô thị gắn với giao thông công cộng. Để đạt mục tiêu đó, quy hoạch sử dụng đất, phát triển dân cư, dịch vụ và hệ thống trung chuyển cần được tính toán đồng bộ, tránh tình trạng tuyến đường sắt hình thành nhưng người dân vẫn khó tiếp cận nhà ga.

Cùng với đường bộ và đường sắt đô thị, Bến xe khách Yên Sở trên đường Vành đai 3 được đầu tư gần 450 tỷ đồng, diện tích gần 27.600m², dự kiến có công suất từ 800 đến 1.000 lượt xe mỗi ngày. Công trình được định hướng trở thành đầu mối vận tải hành khách tại cửa ngõ phía Nam, góp phần phân bổ lại lưu lượng xe và giảm áp lực cho các bến xe hiện hữu. Việc tổ chức tốt các đầu mối vận tải liên tỉnh cũng là một phần trong bài toán kết nối giao thông đô thị với mạng lưới vận tải đường dài.

Từ công trình hoàn thành đến động lực phát triển bền vững

Nhìn từ các dự án đang triển khai, không gian phát triển của Hà Nội đang được mở rộng theo nhiều hướng. Các tuyến vành đai tạo hành lang kết nối bên ngoài; cầu vượt sông mở thêm hướng giao lưu giữa hai bờ; quốc lộ tăng năng lực kết nối với các địa bàn phía Tây và Tây Nam; đường sắt đô thị tạo điều kiện tổ chức giao thông theo các hành lang vận tải công cộng.

Tuy nhiên, xây dựng công trình mới chỉ là một phần của quá trình. Tuyến đường cần các tuyến nhánh và nút giao phù hợp; cây cầu cần đường dẫn thông suốt; nhà ga metro cần mạng lưới trung chuyển thuận tiện. Việc xử lý hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm quỹ đất phát triển theo quy hoạch và tổ chức không gian đô thị phù hợp cũng quyết định khả năng phát huy hiệu quả đầu tư.

Thực tế triển khai các dự án cho thấy tiến độ không chỉ phụ thuộc vào khối lượng xây lắp. Việc di chuyển công trình điện, nước, viễn thông, bảo đảm nguồn vật liệu và tổ chức thi công trên mặt bằng liên tục vẫn là những vấn đề cần phối hợp xử lý. Với các dự án liên tỉnh như Vành đai 4 hay cầu Ngọc Hồi, sự đồng bộ giữa các địa phương càng có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả toàn tuyến.

Công trường thi công cầu Ngọc Hồi. Ảnh: Phạm Hùng.

Kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô là dịp nhìn lại chặng đường phát triển của Hà Nội, đồng thời nhìn về những không gian đang được mở ra từ các công trình hôm nay. Giá trị của những tuyến đường, cây cầu hay nhà ga không chỉ nằm ở quy mô đầu tư, mà còn ở khả năng rút ngắn khoảng cách, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, giúp người dân tiếp cận việc làm và dịch vụ, tăng cường liên kết giữa Thủ đô với các địa phương trong vùng.

Khi được hoàn thành, kết nối và khai thác đúng định hướng, các công trình sẽ góp phần giải quyết những điểm nghẽn giao thông, tạo nền tảng để Hà Nội tổ chức không gian phát triển hợp lý hơn. Đó cũng là điều kiện để hạ tầng trở thành động lực cho sự phát triển của Thủ đô trong chặng đường tiếp theo.