Nhìn lại 10 cơn địa chấn tồi tệ nhất lịch sử Mỹ Latinh

Trận động đất này xảy ra không lâu sau thảm họa động đất kép tàn phá quốc gia láng giềng Venezuela hồi tháng 6, cướp đi sinh mạng của hơn 6.000 người.

Nằm trên một mạng lưới đứt gãy địa chất phức tạp, khu vực Mỹ Latinh từng phải hứng chịu những trận động đất có sức tàn phá khủng khiếp nhất thế giới. Dưới đây là 10 trận động đất kinh khủng nhất trong lịch sử khu vực này:

Ghi nhận độ lớn 7 độ richter và cướp đi sinh mạng của 316.000 người, thảm họa tại Haiti năm 2010 là trận động đất gây thương vong nhiều thứ hai trong lịch sử nhân loại, chỉ đứng sau trận động đất tại tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc) năm 1556 với ước tính 830.000 người chết. Thảm họa này đặc biệt tồi tệ vì nó tấn công trực diện vào thủ đô Port-au-Prince đông dân cư, nơi có cơ sở hạ tầng yếu kém và các tòa nhà không được thiết kế để chịu rung chấn mạnh. Chất lượng xây dựng kém chất lượng, nhà bê tông không đạt chuẩn và sự thiếu hụt các dịch vụ ứng phó thảm họa đã đẩy số người tử vong lên mức khó tin. Thiệt hại kinh tế ước tính lên tới 8 tỷ USD, tương đương gần 120% GDP của cả nước này vào năm 2009.

Trận động đất tại Haiti khiến hơn 316.000 người chết. Ảnh Flickr.

Với mức rung chấn lên đến 7,7 độ richter và số nạn nhân tử vong là 70.000 người, chuỗi thảm họa tại Ecuador và Colombia năm 1868 bắt đầu bằng một trận động đất cường độ nhỏ vào rạng sáng ngày 15/8 và lên đến đỉnh điểm vào sáng hôm sau. Cụm động đất đã phá hủy nhiều thị trấn, khiến ước tính 40.000 người chết ở Ecuador và 30.000 người ở Colombia. Trong một cuốn sách ghi chép về thảm họa xuất bản cùng năm, một ủy ban chính phủ đã mô tả cảnh thành phố Ibarra đang chìm trong giấc ngủ khi động đất ập đến lúc 1 giờ 15 phút sáng. Chỉ trong chưa đầy 3 giây, Ibarra đã biến thành một bãi tha ma rộng lớn và tang tóc, gần như toàn bộ cư dân bị chôn vùi ngay dưới đống đổ nát trong chính phòng ngủ của họ.

Năm 1970, trận động đất mạnh 7,9 độ richter xảy ra ở Peru đã khiến 66.794 người thiệt mạng. Đây là một cơn địa chấn dưới đáy biển, kích hoạt vụ lở đất tồi tệ nhất trong lịch sử sau khi làm mất ổn định ngọn núi cao nhất Peru. Khối lượng khổng lồ băng tuyết và đất đá đã lao xuống với tốc độ lên tới 335 km/h, cuốn theo vô số mảnh vỡ hướng thẳng về phía các thị trấn Yungay và Ranrahirca. Gần 80 triệu m3 băng và đá đã vùi lấp các thị trấn này dưới lớp bùn lầy dày tới 4m. Khoảng 19.000 người đã thiệt mạng tại Yungay, chỉ 2.500 người sống sót. Tới 70% diện tích của các thị trấn khác như Chimbote và Huaras bị phá hủy hoàn toàn, đẩy gần một triệu người vào cảnh màn trời chiếu đất.

Động đất ở Colombia khiến ít nhất 111 người thiệt mạng ngày 10/8/2026. Ảnh Reuters.

Tiếp đến là trận động đất năm 1797 tại Ecuador. Có độ lớn 8,3 độ richter và khiến 40.000 người thiệt mạng, đây là trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận tại Ecuador. Cơn địa chấn này đạt mức độ cao thứ hai trên thang cường độ Mercalli (thang đo dựa trên mức độ ảnh hưởng mà con người cảm nhận được). Nó đã gây ra lở đất và sự tàn phá trên diện rộng khắp Ecuador, bao gồm các khu vực Quito, Riobamba, Latacunga và Ambato. Các ghi chép lịch sử và nhân chứng kể lại những rung chấn dữ dội đến mức san phẳng nhiều tòa nhà chỉ trong vài giây.

Trận động đất mạnh 8,3 độ richter tại Chile năm 1939 đã cướp đi sinh mạng của 30.000 người. Dù Chile được biết đến với trận động đất mạnh nhất lịch sử nhân loại (9,5 độ richter vào năm 1960), cơn địa chấn năm 1939 tại thành phố miền Nam Chillan mới là thảm họa làm chết nhiều người nhất tại quốc gia này. Trong một cuốn sách tài liệu, nhà địa chấn học Cinna Lomnitz nhận định vật liệu xây dựng yếu kém như gạch bùn, cùng với sự vắng bóng hoàn toàn của các thiết kế kỹ thuật chống lực tác động ngang, đã góp phần dẫn đến số ca tử vong khổng lồ. Sự kiện phá hủy các thành phố Chillan và Concepcion này đã trở thành bước ngoặt dẫn đến việc ban hành bộ luật xây dựng chống động đất đầu tiên của Chile.

Trong trận động đất mạnh 7,7 độ richter ở Venezuela năm 1812, 26.000 người được cho là đã thiệt mạng. Một phân tích năm 1962 cho thấy thảm họa này thực chất là một chuỗi ba trận động đất liên tiếp, kích hoạt lẫn nhau trong cùng một khu vực. Nó đã phá hủy khoảng 90% thủ đô Caracas và gây ra hàng ngàn cái chết tại Barquisimeto, Merida, La Guaira và San Felipe. Thảm họa ập đến ngay trong thời kỳ diễn ra cách mạng chống lại Tây Ban Nha của Venezuela, khiến chính quyền Tây Ban Nha gọi đây là sự trừng phạt của Chúa giáng xuống những nhà cách mạng. Mỹ khi đó đã gửi thực phẩm và tiền bạc tới viện trợ, tạo nên một trong những ví dụ sơ khai nhất về viện trợ nước ngoài.

Thảm họa đạt tới 8,5 độ richter tại Arica, Chile năm 1868 đã làm 25.000 người thiệt mạng. Thảm họa tấn công thành phố Arica (khi đó thuộc Peru, nay thuộc Chile) và phá hủy hàng loạt khu vực lân cận bao gồm Arequipa, Moquegua, Mollendo và Ilo. Sức mạnh của nó còn tạo ra một cơn sóng thần san phẳng các thành phố cảng của Peru, đồng thời đẩy những đợt sóng tàn khốc lan xa tới tận Hawaii và New Zealand.

Tại Guatemala năm 1976 đã xảy ra trận động đất mạnh 7,5 độ richter, cướp đi 23.000 sinh mạng sau khi tấn công vào khu vực đông dân cư, bao gồm thủ đô Guatemala City. Thảm họa gây thiệt hại trên một diện tích rộng tới 100.000km2. Những ngôi nhà bằng gạch bùn bị xóa sổ, và các dư chấn mạnh sau đó càng làm tăng thêm số người tử vong. Gần 1,2 triệu người mất nhà cửa và khoảng 40% số bệnh viện trên toàn quốc bị phá hủy.

Trận động đất tháng 6/2026 tại Venezuela khiến hơn 6.300 người thiệt mạng và khoảng 61.000 người bị thương. Ảnh Reuters.

Trong trận động đất tại Venezuela năm 1797, mặc dù không có dữ liệu chính thức về độ lớn, đã có 16.000 người chết. Nhà địa lý kiêm nhà tự nhiên học người Đức, Nam tước Alexander von Humboldt đã ghi chép chi tiết về cơn địa chấn tàn phá thị trấn Cumana và khu vực lân cận. Các nhân chứng đã báo cáo về những tiếng ồn lớn dưới lòng đất và mùi lưu huỳnh bốc lên trước khi mặt đất rung chuyển. Một danh mục các trận động đất trong quá khứ được lập năm 1855 còn mô tả cảnh ngọn lửa phụt lên từ lòng đất, theo sau là tiếng ồn ngầm như tiếng sủi bọt trước khi tạo ra các cú sốc quanh vịnh Cariago.

Trong khi đó, trận động đất tại Argentina năm 1861 đã cướp đi sinh mạng của 14.000 người. Dù Cơ sở dữ liệu của các trung tâm ngày nay không cung cấp độ lớn chính thức, nhiều hồ sơ khác ước tính cường độ của nó đạt mức 7,2 độ richter. Cơn địa chấn ập đến vào gần lúc nửa đêm, phá hủy hầu hết các tòa nhà ở thành phố Mendoza. Các ngọn đèn khí gas phổ biến thời bấy giờ đã vô tình châm ngòi cho những đám cháy dữ dội quét qua các đống đổ nát, kéo dài nhiều ngày liền và dẫn đến tình trạng hôi của, cướp bóc tràn lan.