Nhìn lại điện ảnh thời Đổi mới qua 17 bộ phim tiêu biểu

Điện ảnh song hành với chuyển động của đất nước

Chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới” là điểm nhấn trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV), diễn ra từ 28/6 - 4/7, do Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam chủ trì, phối hợp UBND TP. Đà Nẵng tổ chức.

Năm 2026 đánh dấu 40 năm công cuộc Đổi mới từ sau Đại hội VI của Đảng, năm 1986. Điện ảnh, với tư cách là một loại hình nghệ thuật, đã song hành cùng những chuyển động của đất nước qua từng giai đoạn, thể hiện rõ qua những đổi mới trong phong cách sáng tác, cách tiếp cận đề tài và điều kiện sản xuất…

Chương trình “Diện mạo Điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới” là điểm nhấn trong khuôn khổ DANAFF IV

Chương trình gồm: các suất chiếu phim, hoạt động giao lưu giữa nhà làm phim cùng khán giả và hội thảo “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm Đổi mới” quy tụ các nhà làm phim, nhà nghiên cứu và chuyên gia trong nước và quốc tế.

Tại hội thảo, các diễn giả sẽ cùng nhìn lại những chuyển biến quan trọng của điện ảnh Việt Nam, từ thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tiếp cận hiện thực đến sự hình thành các khuynh hướng thẩm mỹ mới. Đồng thời, đặt ra những đối thoại đa chiều về vai trò và đóng góp của các thế hệ nhà làm phim trong việc định hình diện mạo điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới.

17 phim tiêu biểu phác họa điện ảnh Việt thời Đổi mới

Trong chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới”, Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam (VFDA) lựa chọn giới thiệu 17 bộ phim tiêu biểu, trải dài từ cuối thập niên 1980 đến những năm 2000.

Theo đó, từ giữa thập niên 1980, điện ảnh Việt Nam bắt đầu xuất hiện những chuyển động đáng chú ý trong tư duy sáng tạo. Một số phim truyện đã bước đầu rời khỏi lối tiếp cận minh họa hiện thực quen thuộc, chuyển sang cách nhìn giàu tính phát hiện, chú ý đến những biến đổi trong đời sống xã hội và tâm thế con người thời kỳ chuyển đổi.

Các phim như Thị trấn yên tĩnh, Thằng Bờm cho thấy nỗ lực làm mới thể loại; trong khi Tướng về hưu, Gánh xiếc rong trực diện đặt ra những vấn đề gai góc của đời sống đương thời.

Bước sang giai đoạn chuyển đổi cơ chế, điện ảnh Việt Nam đối mặt với nhiều khó khăn: thiếu hụt về nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất và hệ thống phát hành khiến hoạt động sản xuất phim rơi vào tình trạng thu hẹp. Tuy nhiên, từ giữa thập niên 1990, với các chủ trương chấn hưng, điện ảnh dần ổn định trở lại.

Trong bối cảnh đó, xu hướng hướng tới khán giả ngày càng rõ nét, kéo theo sự hình thành của dòng phim giàu tính giải trí. Đầu những năm 2000 đánh dấu bước chuyển quan trọng với sự tham gia ngày càng rõ của khu vực tư nhân. Các phim tiêu biểu giai đoạn này gồm: Vị đắng tình yêu, Hãy tha thứ cho em,Thung lũng hoang vắng, Lưới trời, Gái nhảy.

“Dòng máu anh hùng” được coi là “làn gió mới” của điện ảnh Việt Nam những năm 2000. Ảnh: BTC

Từ giữa thập niên 2000 trở đi, diện mạo điện ảnh Việt Nam trở nên đa dạng hơn về thể loại và khuynh hướng sáng tác. Các phim như Mùa len trâu, Thời xa vắng, Dòng máu anh hùng, Chơi vơi cho thấy những tìm tòi khác nhau về ngôn ngữ điện ảnh, từ việc tái hiện không gian văn hóa, lịch sử đến khám phá đời sống nội tâm cá nhân. Dấu ấn tác giả bắt đầu được xác lập rõ hơn.

Những năm sau đó, điện ảnh Việt Nam tiếp tục ghi nhận sự dung hòa giữa nghệ thuật và tính đại chúng qua Cánh đồng bất tận, bên cạnh dòng phim mang tính cá nhân rõ rệt như Bi, đừng sợ!, Đập cánh giữa không trung, hay Đảo của dân ngụ cư. Các tác phẩm này góp phần mở rộng giới hạn biểu đạt và đưa điện ảnh Việt tham gia sâu hơn vào hệ thống liên hoan phim quốc tế.

Trong 17 bộ phim được giới thiệu, có những tác phẩm trước đây chủ yếu phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu hoặc chính trị, chưa từng phát hành thương mại. Vì vậy, chương trình là dịp để công chúng tiếp cận nhiều phong cách và đề tài khác nhau, mở ra cơ hội nhìn lại toàn diện hành trình 40 năm Đổi mới của điện ảnh Việt Nam thông qua các tác phẩm và đối thoại với những người làm nghề.

Thảo Nguyên