Nhìn từ chuyện quản lý ốc bươu vàng

QUẢN LÝ ỐC BƯU VÀNG THEO HƯỚNG SINH THÁI

Đối với nông dân trồng lúa ở Đồng Tháp, ốc bươu vàng không phải là đối tượng xa lạ. Loài ngoại lai xâm hại này xuất hiện trên đồng ruộng nhiều năm qua, đặc biệt gây hại ở giai đoạn lúa mới gieo sạ.

Cơ giới hóa khâu cấy lúa giúp giảm lượng giống, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý dịch hại theo hướng sinh thái trên đồng ruộng.

Trước áp lực bảo vệ cây lúa, giải pháp được nhiều nông dân lựa chọn là sử dụng thuốc hóa học để tiêu diệt nhanh đối tượng gây hại.

Tuy nhiên, khi sản xuất lúa đang chuyển dần sang hướng sinh thái, giảm phát thải và nâng cao chất lượng hạt gạo, câu chuyện quản lý ốc bươu vàng cũng được nhìn nhận dưới góc độ khác.

Theo ông Bùi Quang Sang, Tổ trưởng Tổ hợp tác lúa sếu Tràm Chim, xã Tràm Chim, các mô hình sản xuất lúa sinh thái hiện nay không chỉ hướng đến mục tiêu giảm chi phí, mà còn phải đảm bảo an toàn cho môi trường và hệ sinh thái đồng ruộng.

Thời gian qua nông dân trong vùng đã phối hợp với các nhà khoa học và doanh nghiệp áp dụng nhiều giải pháp sinh học trong sản xuất. Điển hình như việc sử dụng chế phẩm vi sinh để xử lý rơm rạ sau thu hoạch thay cho tập quán đốt đồng trước đây. Giải pháp này góp phần giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời trả lại nguồn hữu cơ cho đất.

“Tuy nhiên, đối với việc quản lý ốc bươu vàng đầu vụ, hiện nay phần lớn bà con vẫn còn phụ thuộc vào thuốc hóa học. Điều đáng lo ngại là khi sử dụng thuốc diệt ốc, nhiều loài thủy sinh khác như: Cá, tôm, cua đồng cũng bị ảnh hưởng. Điều này tác động trực tiếp đến môi trường nước và hệ sinh thái tự nhiên trên đồng ruộng”, ông Sang chia sẻ.

Đồng ruộng được san phẳng trước khi xuống giống góp phần hạn chế sự di chuyển của ốc bươu vàng, nâng cao hiệu quả quản lý dịch hại ngay từ đầu vụ sản xuất.

Thực tế cho thấy, khi người nông dân bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến chất lượng nông sản, đến sức khỏe người sản xuất và yêu cầu của thị trường xuất khẩu, nhu cầu tìm kiếm những giải pháp quản lý dịch hại an toàn và bền vững cũng ngày càng trở nên cấp thiết.

Đó cũng là lý do Hội thảo “Giải pháp quản lý ốc bươu vàng trên ruộng lúa theo hướng nông nghiệp sinh thái tại Đồng bằng sông Cửu Long” được tổ chức tại xã Tràm Chim cuối tháng 5 vừa qua đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, chuyên gia và nông dân trong khu vực.

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho rằng quản lý hiệu quả ốc bươu vàng theo hướng sinh thái không đơn thuần là xử lý một đối tượng dịch hại, mà còn là sự chuyển đổi trong tư duy sản xuất, từ phụ thuộc vào hóa chất sang quản lý dựa trên hệ sinh thái; từ sản xuất đơn thuần sang phát triển nông nghiệp hài hòa với tự nhiên.

HƯỚNG TỚI NỀN NÔNG NGHIỆP HÀI HÒA VỚI THIÊN NHIÊN

Theo các chuyên gia, trong điều kiện sản xuất hiện nay, việc kiểm soát ốc bươu vàng bằng hóa chất không còn là giải pháp duy nhất. Quan trọng hơn là xây dựng được hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp dựa trên đặc điểm sinh thái của đồng ruộng.

Người dân chủ động thu gom ốc bươu vàng trên đồng ruộng. Thay đổi tập quán quản lý dịch hại theo hướng giảm hóa chất đang trở thành yêu cầu quan trọng trong xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, phát thải thấp. Ảnh: Văn Bửu

TS. Hồ Văn Chiến, nguyên Giám đốc Trung tâm Bảo vệ thực vật phía Nam cho rằng, quản lý dịch hại bằng giải pháp sinh thái là xu hướng tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại.

Theo ông Chiến, nhiều năm qua việc lạm dụng thuốc hóa học để kiểm soát ốc bươu vàng đã làm suy giảm đa dạng sinh học, ảnh hưởng đến môi trường đất và nguồn nước. Trong khi đó, các mô hình sản xuất lúa sinh thái, lúa hữu cơ đòi hỏi phải hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất.

“Để quản lý hiệu quả ốc bươu vàng, cần áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp như: Quản lý mực nước trên ruộng, san phẳng mặt ruộng, sạ cụm, sử dụng vịt để bắt ốc và tận dụng các loài thiên địch trong tự nhiên. Đây là những giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất của Đồng Tháp hiện nay”, TS. Hồ Văn Chiến nhận định.

Ở góc độ quản lý chuyên ngành, đồng chí Trần Thanh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Đồng Tháp cho biết, quản lý ốc bươu vàng trong sản xuất lúa sinh thái cần được thực hiện ngay từ khâu chuẩn bị đồng ruộng.

Theo đó, nông dân cần kết hợp nhiều biện pháp như: Vệ sinh đồng ruộng, thu gom ốc, tạo rãnh gom ốc, sử dụng bẫy dẫn dụ bằng các loại thực vật như lá đu đủ, rau lang; lắp đặt lưới chắn tại các cống lấy nước nhằm hạn chế ốc xâm nhập trở lại.

Trong quá trình canh tác, có thể sử dụng cọc tre để thu gom trứng ốc và chỉ sử dụng các chế phẩm sinh học được phép lưu hành khi thật sự cần thiết.

Không chỉ ngành nông nghiệp, người nông dân cũng đang chủ động thay đổi nhận thức để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Ông Nguyễn Văn Mô, nông dân xã Thanh Bình cho biết, hiện nay bà con rất quan tâm đến việc nâng cao chất lượng hạt gạo để tham gia các chuỗi liên kết sản xuất và xuất khẩu. “Muốn bán được giá cao thì phải sản xuất sạch.

Chúng tôi mong muốn các nhà khoa học và doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu nhiều sản phẩm sinh học hiệu quả hơn để thay thế dần thuốc hóa học, nhất là trong quản lý ốc bươu vàng và cỏ dại trên đồng ruộng”, ông Mô chia sẻ.

Những năm qua, Đồng Tháp đã triển khai nhiều mô hình lúa sinh thái tại khu vực vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim như: Mô hình lúa sếu và các mô hình thuộc Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Điểm chung của các mô hình này là giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân hóa học, giảm thuốc bảo vệ thực vật, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và các giải pháp sinh học trong quản lý dịch hại.

Từ câu chuyện quản lý ốc bươu vàng có thể thấy, hành trình xây dựng nền nông nghiệp sinh thái không chỉ nằm ở việc thay đổi kỹ thuật canh tác, mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy sản xuất.

Khi người nông dân chủ động tìm kiếm những giải pháp hài hòa với tự nhiên, khi nhà khoa học, doanh nghiệp và ngành nông nghiệp cùng đồng hành, đó cũng là lúc những cánh đồng lúa đang từng bước tiến gần hơn đến mục tiêu phát triển xanh, bền vững và nâng cao giá trị hạt gạo trong tương lai.