Nhịp sống êm đềm bên Thành cổ Sơn Tây

Dưới nắng sớm thanh bình, cụ Nguyễn Thị Liêm, sinh năm 1933, nhẹ nhàng tản bộ quanh Thành cổ. Ở tuổi đã ngót một thế kỷ, bước chân cụ vẫn thong dong. Có lúc cụ dừng lại bên những bức tường đá ong, đưa mắt nhìn thật lâu những viên đá nhuốm màu thời gian. Dường như trong những lớp đá cũ kỹ ấy, cụ nhìn thấy cả một phần cuộc đời mình - những năm tháng đã đi qua, những đổi thay của phố phường và trên hết là một cuộc sống bình dị, yên ả trên mảnh đất thân thương này.

Tòa thành làm nên một đô thị

Thành Sơn Tây được xây dựng bằng đá ong năm 1822, rộng khoảng 12ha, có bốn cổng và hệ thống hào nước bao quanh. Tòa thành là một trong những lũy thép bảo vệ Kinh thành Thăng Long xưa, Thủ đô Hà Nội ngày nay. Từng giữ vị trí quan trọng về quân sự, hành chính của vùng xứ Đoài, Thành cổ cũng trở thành hạt nhân để một đô thị hình thành và phát triển quanh mình.

Thành cổ Sơn Tây theo nhiều nguồn ảnh tư liệu

Khu vục bao quanh Thành cổ Sơn Tây luôn thanh bình từ xa xưa (Ảnh tổng hợp tư liệu)

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử quốc gia, khi Sơn Tây trở thành trung tâm hành chính, quân sự, những người buôn bán, thợ thủ công và dân chúng từ nhiều nơi tìm về tụ cư, lập nghiệp. Đường phố, khu dân cư, công sở và hệ thống dịch vụ lần lượt hình thành, đưa Sơn Tây trở thành một trung tâm hành chính, kinh tế, văn hóa của vùng.

Bởi vậy, phía ngoài những bức tường thành không chỉ có dấu tích của một thời quá khứ, mà còn có câu chuyện về những con người đã tìm đến, ở lại và làm nên một cộng đồng. Chẳng hạn như sự xuất hiện của chợ Nghệ. Gắn với làng Thuần Nghệ, chợ từng là nơi gặp gỡ của sản vật, nghề nghiệp và con người từ nhiều vùng. Từ thực phẩm, tơ lụa, vải vóc đến đồ đồng, gốm sứ, chiếu, nón, hàng ăn..., những phiên chợ tạo nên nhịp sống sôi động quanh thành. Từ một nơi buôn bán, chợ trở thành ký ức văn hóa. Từ một công trình quân sự, Thành cổ trở thành điểm tựa cho một đô thị. Và từ đó, một đời sống được hình thành.

Có một "khu văn hóa" Thành cổ bình yên

Hai thế kỷ đã trôi qua. Những gì diễn ra quanh Thành cổ hôm nay khác xa thời thành còn giữ vai trò phòng thủ, nhưng có một điều vẫn còn nguyên: con người vẫn sống ở đây, dung dị và bình yên qua nhiều đời.

Khung cảnh bình dị, êm ả của Thành cổ Sơn Tây hôm nay

Buổi sáng, các cụ già tản bộ, hít thở không khí trong lành. Người lớn ra đồng hoặc bán buôn. Buổi chiều, trẻ nhỏ vui chơi, ca hát. Có người ngồi đọc báo, đánh cờ, có người dắt con cháu đi dạo, có người ghé chợ mua vài thứ cho bữa cơm gia đình. Những việc ấy giản dị đến mức nhiều người sống quanh thành có lẽ chẳng bao giờ nghĩ đó là một “trải nghiệm văn hóa”. Không xô bồ, không tắc đường, không khói bụi ngột ngạt. Tất cả chỉ bình dị, chầm chậm trôi.

Dưới nắng sớm thanh bình, cụ Nguyễn Thị Liêm ngày ngày vẫn tản bộ quanh Thành cổ

"Tôi sinh ra và lớn lên ở khu vực quanh Thành cổ, gần như cả cuộc đời gắn với mảnh đất này. Từ khi còn nhỏ, tôi đã quen với những con phố quanh Thành cổ, với hàng cây, những bức tường đá ong và những người hàng xóm thân tình. Cuộc sống có đổi thay, dù là sự thiếu thốn ngày trước hay đủ đầy bây giờ thì tình cảm bà con chòm xóm, sự yên bình của khu phố bao quanh Thảnh cổ thì vẫn vậy. Tôi từng đi nhiều nước trên thế giới nhưng không nơi nào đẹp và bình yên như nơi đây. Bây giờ tuổi đã cao, tôi chỉ mong mình còn khỏe, mỗi ngày được thong thả đi bộ quanh Thành cổ, gặp người quen, nhìn trẻ con vui chơi, thấy quê hương ngày càng đẹp", cụ Nguyễn Thị Liêm chia sẻ.

Với những người đã sống ở đây nhiều năm, Thành cổ gần gũi như một phần của ngôi nhà. Họ nhìn thấy nó mỗi ngày, đi qua nó mỗi ngày, chứng kiến những mùa cây thay lá và những thế hệ trẻ em lớn lên dưới bóng thành. Có lẽ, đó là cách tự nhiên nhất để một di sản tồn tại.

Giới trẻ khắp nơi vẫn tìm về Thành cổ chụp ảnh lưu niệm vì vẻ đẹp thanh bình của nơi đây

Bác Vũ Xuân Kỳ, 72 tuổi, một người con của Sơn Tây, sống lâu năm trong căn nhà mà như giới trẻ bây giờ gọi vui là "view triệu đô", với tầm nhìn ra thẳng Thành cổ, cho biết: "Mảnh đất này là nơi chôn rau cắt rốn của tôi. Từ khi còn là một cậu bé, tôi cùng đám bạn đã thông thuộc từng vị trí quanh Thành cổ. Chúng tôi vui chơi, nô đùa, quét lá. Tôi cũng từng bôn ba nhiều nơi, làm nhiều công việc khác nhau nhưng mảnh đất Xứ Đoài vẫn là điều gì đó vô cùng đặc biệt, với những con người thân thiện, hiền hòa. Có lẽ bởi ở đây có tuổi thơ, có quê hương, có những tháng ngày bình dị mà đi hết một đời người mới hiểu đó là những điều quý giá nhất".

Khi Thành cổ lên đèn

Nếu ban ngày Thành cổ mang vẻ bình yên, trầm mặc, thì khi phố lên đèn, không gian quanh thành lại trở nên rộn ràng. Năm 2022, tuyến phố đi bộ quanh Thành cổ Sơn Tây được đưa vào hoạt động, đi qua các tuyến Nguyễn Thái Học, Phan Chu Trinh, một phần Lê Lợi và Phó Đức Chính. Không gian này kết hợp nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian, triển lãm, giới thiệu sản phẩm thủ công, ẩm thực xứ Đoài và nghệ thuật đường phố.

Những tối cuối tuần, người dân từ các khu vực lân cận tìm về. Trẻ em chạy nhảy, người lớn thong thả đi bộ, người trẻ gặp gỡ, thưởng thức ẩm thực, chụp ảnh và tán gẫu. Những hàng quán quanh phố càng thêm sinh khí. Điều đáng quý không chỉ là phố đi bộ thu hút thêm du khách hay tạo thêm cơ hội kinh doanh cho người dân. Quan trọng hơn, người Sơn Tây có thêm một không gian vui chơi ngay giữa quê mình.

Đêm hội Trung Thu bên Thành cổ diễn ra vô cùng đặc sắc, thu hút bà con từ nhiều nơi

Qua bao đời nay, khu vực quanh Thành cổ Sơn Tây vẫn mang một vẻ đẹp thật bình yên

Trong những đêm lễ hội, chẳng hạn như Trung Thu, khu phố quanh Thành cổ lại càng thêm rực rỡ, sống động. Năm 2026, các tổ dân phố của phường Sơn Tây mang đến những mô hình đèn lấy cảm hứng từ chính quê hương: cổng làng Đường Lâm, Đền Và, cá chép, thỏ, gà, thiên nga, thuyền trăng...

Đến đêm chính hội, đông đảo người dân, thiếu nhi và du khách cùng tụ hội tại không gian phố đi bộ Thành cổ. Những chiếc đèn rực rỡ đi qua phố, mang theo hình ảnh quê hương từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Một đứa trẻ có thể chưa biết Thành cổ được xây dựng năm nào. Có thể chưa hiểu hết giá trị của những bức tường đá ong. Nhưng các em sẽ nhớ nơi ấy là chỗ mình từng chơi, từng cầm đèn Trung thu, từng theo bố mẹ đi dạo trong một buổi tối đầy ánh sáng.

Nhiều năm sau, những ký ức ấy sẽ trở thành một sợi dây tự nhiên nối con người với quê hương. Như các cụ cao niên hôm nay vẫn nhìn về những năm tháng tươi đẹp đã qua. Như một vòng lặp tự nhiên. Cứ lặp đi lặp lại. Vòng lặp của sự bình yên.