Nhóm trẻ chăn trâu phát hiện báu vật cổ nặng 3 tấn dưới ruộng ngô ở Ninh Bình, mang dấu ấn cực kỳ đặc biệt

Tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình (cơ sở 1) hiện đang lưu giữ và trưng bày một chiếc sập đá nguyên khối có niên đại khoảng cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII.

Hiện vật nặng gần 3 tấn, được chạm khắc tinh xảo với nhiều họa tiết mang đậm dấu ấn mỹ thuật thời Hậu Lê, từng được phát hiện dưới mặt đất ruộng ngô.

Phát hiện sập đá cổ dưới ruộng ngô

Theo đại diện Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, vào cuối tháng 6/2020, một nhóm trẻ chăn trâu, bò tại xã Xích Thổ, huyện Nho Quan (cũ), nay thuộc xã Gia Lâm, tỉnh Ninh Bình, tình cờ phát hiện chiếc sập đá nằm dưới mặt đất ruộng ngô trong lúc vui chơi. Sau đó, các em đã trình báo sự việc với chính quyền địa phương.

Sập đá nặng tới 3 tấn.

Trước nguy cơ khu vực bờ bãi ven sông bị sạt lở do lũ lụt, khiến hiện vật có thể bị vùi lấp hoặc hư hỏng, các cơ quan chuyên môn đã tiến hành khai quật, di dời sập đá về bảo quản tại bảo tàng vào tháng 7/2020.

Hiện nay, hiện vật được lưu giữ và trưng bày nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, học tập và tham quan của người dân.

Chiếc sập được chế tác từ đá vôi nguyên khối, nặng gần 3 tấn, có chiều dài 165cm, rộng 128cm và cao 53cm.

Về kiểu dáng, sập được tạo tác theo phong cách “chân quỳ dạ cá”. Mặt sập được mài nhẵn, trong khi bốn mặt hông được chạm khắc nhiều họa tiết trang trí như rồng chầu, hoa thị và hoa cúc cách điệu.

Đáng chú ý, các hình tượng rồng chầu được thể hiện với đường nét khỏe khoắn, thân mập, đuôi thẳng và lưng uốn cong như yên ngựa. Những đặc điểm này mang đậm phong cách mỹ thuật thời Hậu Lê.

Sập đá được chạm khắc nhiều họa tiết trang trí.

Tại bốn góc chân sập, nghệ nhân còn trang trí hình mặt linh thú cách điệu. Một số giả thiết cho rằng đây có thể là hình mặt hổ phù, biểu tượng thường xuất hiện trong nghệ thuật trang trí kiến trúc và đồ thờ truyền thống.

Theo nhận định của các nhà nghiên cứu, chiếc sập có niên đại khoảng cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII, thuộc thời Lê Trung Hưng (1533-1789). Hiện vật có giá trị về lịch sử, văn hóa và mỹ thuật, góp phần cung cấp thêm tư liệu về nghệ thuật điêu khắc đá trong giai đoạn này.

Đặc biệt, phong cách tạo tác và các họa tiết trang trí trên sập có nhiều nét tương đồng với những chiếc sập đá tại đền thờ Đinh Tiên Hoàng, thuộc Khu di tích lịch sử văn hóa Cố đô Hoa Lư. Một số sập đá tại đây đã được công nhận là bảo vật quốc gia.

Hé lộ nguồn gốc của sập đá cổ

Các tư liệu về địa phương cho biết, khu vực phát hiện sập đá trước đây thuộc xứ Đồng Tráng, nơi có hàng chục hộ dân sinh sống. Trong khu vực này từng có đình Trại Ảnh, nằm ngoài đê, bên tả dòng sông Bôi nên thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt.

Đến những năm 1960, người dân chuyển vào sinh sống phía trong đê. Một số vật liệu kiến trúc của đình Trại Ảnh cũng được tháo dỡ, đưa về phục vụ việc xây dựng công trình trạm y tế xã.

Từ những thông tin trên, các nhà nghiên cứu đặt giả thiết chiếc sập đá được phát hiện dưới ruộng ngô có thể từng là đồ dùng phục vụ các nghi lễ tín ngưỡng tại đình Trại Ảnh, sau đó bị bỏ lại khi công trình được di dời hoặc tháo dỡ.

Dù nguồn gốc cụ thể vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu, chiếc sập đá gần 3 tấn là hiện vật có giá trị, phản ánh phần nào trình độ chế tác đá và nghệ thuật trang trí thời Hậu Lê. Việc khai quật, bảo quản và đưa hiện vật về bảo tàng góp phần gìn giữ di sản văn hóa, đồng thời tạo điều kiện để công chúng tìm hiểu thêm về lịch sử vùng đất Ninh Bình.