Những bất thường trong dự án sửa chữa đê Thạch Hãn bằng... vật liệu cũ

Hàng tỷ đồng cho công tác tháo dỡ, lắp đặt tấm lát bê tông

Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Công an nhân dân, ngày 3/3/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị ban hành Quyết định số 749/QĐ-UBND phê duyệt Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng dự án sửa chữa, khắc phục khẩn cấp đê tả hữu Thạch Hãn đoạn qua thôn An Cư và thôn Lưỡng Kim, xã Nam Cửa Việt, bị hư hỏng do mưa lũ.

Dự án do Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai tỉnh Quảng Trị làm chủ đầu tư, Công ty Cổ phần Việt Tín thực hiện khảo sát, lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật. Tổng mức đầu tư 5 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng hơn 4,186 tỷ đồng, chi phí quản lý dự án hơn 126 triệu đồng, chi phí tư vấn đầu tư xây dựng hơn 608 triệu đồng và chi phí khác hơn 78 triệu đồng.

Điểm số 8, vị trí cuối cùng trong tổng số 8 điểm sửa chữa, nâng cấp đê tả hữu Thạch Hãn thuộc dự án có tổng mức đầu tư 5 tỷ đồng.

Theo quyết định phê duyệt, công trình chủ yếu sửa chữa mặt đê, gia cố các đoạn mái và chân đê phía sông bị sụt lún, hư hỏng. Đối với những đoạn khung dầm còn sử dụng tốt, phương án kỹ thuật cho phép tận dụng các tấm lát bê tông cũ sau tháo dỡ để gia cố, bảo vệ mái đê.

Điều đáng chú ý nằm ở cơ cấu chi phí xây lắp. Theo phụ lục giá trúng thầu, công tác tháo dỡ 15.191 tấm lát bê tông cũ, kích thước 50 × 50 × 12cm, được tính với đơn giá 56.253 đồng/tấm, tổng chi phí hơn 854 triệu đồng. Trong khi đó, công tác lắp đặt 18.607 tấm lát cùng kích thước, bao gồm các tấm cũ được tận dụng và tấm sản xuất mới, có tổng chi phí hơn 981 triệu đồng.

Như vậy, chỉ riêng hai công việc tháo dỡ và lắp đặt tấm lát đã có tổng giá trị hơn 1,835 tỷ đồng, tương đương gần 44% giá trúng thầu xây lắp. Ngoài ra, hồ sơ còn tính 193,612m³ bê tông M200 để sản xuất tấm lát đúc sẵn, trị giá hơn 348 triệu đồng.

Đối chiếu các khối lượng trong phụ lục giá trúng thầu cho thấy, với kích thước 50×50×12cm, mỗi tấm lát có thể tích danh nghĩa 0,03m³. Theo đó, 193,612m³ bê tông tương đương khoảng 6.454 tấm sản xuất mới. Trong khi đó, khối lượng tấm lát cũ hư hỏng không tận dụng được ghi trong hồ sơ là 200,508 tấn, tương đương khoảng 3.038 tấm nếu tính theo trọng lượng 66kg/tấm. Như vậy, trong số 15.191 tấm tháo dỡ, khoảng 12.153 tấm dự kiến được tận dụng. Cộng với số tấm sản xuất mới, tổng khối lượng gần như trùng khớp với 18.607 tấm được dự toán lắp đặt.

Tuy nhiên, vấn đề đáng quan tâm không chỉ là sự tương ứng về khối lượng mà còn ở hiệu quả kinh tế của phương án tận dụng vật liệu cũ. Theo đơn giá trúng thầu, chi phí tháo dỡ một tấm bê tông cũ là 56.253 đồng, trong khi chi phí bê tông M200 để sản xuất một tấm mới cùng kích thước, quy đổi từ hồ sơ, khoảng 54.000 đồng. Nếu cộng thêm chi phí lắp đặt 52.732 đồng/tấm, tổng chi phí tương ứng đối với một tấm cũ được tháo dỡ, tái sử dụng là gần 109.000 đồng, còn một tấm sản xuất mới khoảng 107.000 đồng.

Trao đổi về vấn đề này, một cán bộ từng công tác tại Thanh tra Sở Tài chính tỉnh Quảng Trị (cũ) cho rằng, việc tận dụng vật liệu cũ trong các công trình sửa chữa, khắc phục hậu quả thiên tai là cần thiết, nhưng phải bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và hiệu quả kinh tế. Để đánh giá phương án này có thực sự tiết kiệm hay không, cần xem xét đầy đủ các khoản chi phí, thay vì chỉ căn cứ vào giá trị vật liệu được tận dụng.

“Chi phí tháo dỡ có thể vẫn phát sinh ngay cả khi thay thế toàn bộ bằng tấm bê tông mới. Vì vậy, muốn xác định phương án nào hiệu quả hơn phải tính toán đầy đủ chi phí sản xuất, vận chuyển, phân loại, bảo quản, kiểm tra chất lượng và lắp đặt. Đặc biệt, các tấm bê tông cũ được tái sử dụng phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và bảo đảm độ bền cần thiết. Nếu tiết kiệm được chi phí trước mắt nhưng công trình nhanh xuống cấp, phải tiếp tục sửa chữa thì chưa thể xem đó là phương án đầu tư hiệu quả”, cán bộ này phân tích.

Vẫn theo vị cán bộ trên, đối với công trình sử dụng ngân sách nhà nước, nhất là nguồn kinh phí khắc phục hậu quả thiên tai, chủ đầu tư và các đơn vị liên quan cần làm rõ căn cứ lựa chọn phương án tận dụng vật liệu cũ, hiệu quả kinh tế so với phương án sử dụng vật liệu mới, cũng như quy trình kiểm tra, đánh giá chất lượng trước khi nghiệm thu. Bởi hiệu quả đầu tư không chỉ nằm ở chi phí xây dựng ban đầu mà còn phải tính đến tuổi thọ công trình và chi phí duy tu, sửa chữa trong quá trình sử dụng.

Nhiều bất thường về kỹ thuật thi công

Theo bản vẽ thiết kế của Công ty Cổ phần Việt Tín, hệ thống bảo vệ mái đê được cấu tạo từ các tấm lát bê tông đúc sẵn, bố trí theo hàng so le, kết hợp hệ thống dầm và kết cấu giữ ổn định mái. Tại trang 26, hồ sơ thể hiện cụ thể hình dạng, kích thước và cấu tạo các loại tấm lát. Trong đó, tấm lát loại 1 có kích thước mặt bằng 50 × 50cm; các tấm được bố trí theo quy cách nhất định nhằm bảo đảm sự liên kết và ổn định của hệ thống lát mái.

Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế tại công trình, phóng viên Báo Công an nhân dân ghi nhận nhiều vị trí tấm lát bê tông được lắp ghép không đều, các khe tiếp giáp thiếu đồng nhất, một số tấm bị sứt, vỡ góc. Đáng chú ý, tại nhiều vị trí, vữa xi măng được bôi trét dọc các khe nối và trên bề mặt tấm lát. Có nơi, những mảng trám vá khá lớn, loang lổ, tạo nên bề mặt chắp vá, khác biệt rõ rệt với kết cấu bê tông xung quanh.

Những hình ảnh ghi nhận dấu hiệu bất thường về chất lượng và kỹ thuật thi công tại công trình sửa chữa đê tả hữu Thạch Hãn, tỉnh Quảng Trị.

Vấn đề càng đáng quan tâm khi dự án có chủ trương tận dụng các tấm bê tông cũ. Theo phụ lục giá trúng thầu, công trình dự toán tháo dỡ 15.191 tấm lát bê tông, đồng thời lắp đặt 18.607 tấm, bao gồm tấm cũ được tận dụng và tấm sản xuất mới. Vì vậy, việc kiểm tra, phân loại và xác định chất lượng các tấm bê tông thu hồi trước khi tái sử dụng có ý nghĩa quan trọng đối với độ bền và tuổi thọ công trình.

Không chỉ bề mặt bê tông, một nội dung quan trọng khác nằm ở kết cấu bên dưới hệ thống tấm lát. Theo chi tiết thiết kế tại trang 23, đối với cấu tạo mái lát tương ứng, phía dưới tấm bê tông dày 12cm là lớp đá dăm dày 10cm và vải địa kỹ thuật ART9. Các lớp vật liệu này có nhiệm vụ khác nhau nhưng liên quan chặt chẽ đến khả năng làm việc của kết cấu bảo vệ mái.

Trong đó, lớp đá dăm tạo lớp đệm, giúp phân bố lực và hỗ trợ thoát nước. Vải địa kỹ thuật có chức năng lọc, hạn chế các hạt đất nền bị cuốn theo dòng thấm, đồng thời cho phép nước thoát qua theo đặc tính thiết kế. Nếu thiếu một trong những lớp vật liệu bắt buộc, kết cấu mái lát có thể không còn làm việc đúng theo phương án được phê duyệt.

Nhiều vấn đề về chất lượng và giải pháp kỹ thuật thi công công trình sửa chữa đê tả hữu Thạch Hãn cần được làm rõ.

Theo phụ lục giá trúng thầu, công trình có khối lượng hơn 5.267m² vải địa kỹ thuật và hơn 465m³ đá dăm. Đây là những hạng mục có giá trị kỹ thuật quan trọng, nhưng sau khi hoàn thành việc lắp đặt bê tông, gần như toàn bộ sẽ bị che khuất. Trong quá trình khảo sát, tại một số vị trí, chúng tôi quan sát thấy vải địa kỹ thuật và đá dăm phía dưới tấm lát. Tuy nhiên, cũng có những vị trí không phát hiện được các lớp vật liệu này bằng quan sát trực tiếp.

Sự khác biệt trên cần được đối chiếu với từng mặt cắt thiết kế. Nếu những vị trí áp dụng cùng cấu tạo mái lát nhưng thực tế không được thi công đầy đủ lớp đá dăm, vải địa kỹ thuật theo bản vẽ, đây là sai khác kỹ thuật ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo vệ nền đất bên dưới.

Hồ sơ thiết kế còn thể hiện yêu cầu độ chặt đất đắp K≥0,90. Đây là chỉ tiêu kỹ thuật phải được kiểm soát bằng phương pháp thí nghiệm phù hợp, không thể chỉ đánh giá qua việc san gạt, tạo phẳng bề mặt. Đáng chú ý, một số người dân sống gần khu vực công trình cho biết, trong quá trình thi công, họ không thấy nhà thầu sử dụng máy lu hoặc đầm cóc để đầm chặt phần đất đắp mái đê. Thông tin này cần được đối chiếu với biện pháp thi công, nhật ký công trình và kết quả thí nghiệm độ chặt nền đất. Bởi nếu nền đất không đạt độ chặt theo thiết kế, nguy cơ lún không đều, hình thành khoảng rỗng dưới lớp lát có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định và tuổi thọ của hệ thống bảo vệ mái đê.

Nhà thầu từng bị yêu cầu bóc dỡ tấm lát do thi công không đúng thiết kế

Trao đổi với phóng viên Báo Công an nhân dân, đại diện Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai tỉnh Quảng Trị cho biết, việc lựa chọn các vị trí sửa chữa, nâng cấp đê tả hữu Thạch Hãn đoạn qua thôn Lưỡng Kim và An Cư, xã Nam Cửa Việt đã được đơn vị khảo sát, tư vấn thiết kế đánh giá trước khi lập phương án đầu tư. Theo đó, công trình được bố trí tại 8 vị trí, đánh số từ 1 đến 8 theo hướng từ hạ lưu lên thượng nguồn, với tổng chiều dài khoảng 1,2km.

Đáng chú ý, đại diện Chi cục cho biết, trong quá trình triển khai dự án, công tác giám sát của chủ đầu tư từng phát hiện Công ty Cổ phần Xây dựng Đức Hạnh thi công một số hạng mục không đúng thiết kế, yêu cầu kỹ thuật. Trước những sai sót này, chủ đầu tư đã yêu cầu nhà thầu bóc dỡ các tấm lát bê tông tại những vị trí không bảo đảm để thi công lại theo đúng yêu cầu.

Thông tin trên cho thấy, những sai sót về kỹ thuật thi công không chỉ được ghi nhận qua khảo sát thực tế của phóng viên mà đã từng được chính chủ đầu tư phát hiện, yêu cầu khắc phục.

Ngoài ra, theo bản vẽ mặt cắt tại trang 4 hồ sơ thiết kế, đoạn đê từ Km0+506,78 đến Km0+551,69 được giữ nguyên hiện trạng mái phía đồng, chỉ sửa chữa, gia cố mái phía sông. Như vậy, việc không gia cố mái phía đồng tại đoạn này đã được thể hiện trong phương án thiết kế được thẩm định.

Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế, phóng viên Báo Công an nhân dân ghi nhận một số đoạn đê Thạch Hãn nằm trong khu vực thường chịu ảnh hưởng của lũ lụt, có thời điểm nước ngập cả hai phía sông và đồng. Thực tế này đặt ra vấn đề về tính phù hợp của giải pháp chỉ gia cố một phía mái đê, nhất là khi mực nước biến động mạnh trong mùa mưa lũ.

Trao đổi với phóng viên Báo Công an nhân dân, một cán bộ chuyên môn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho rằng, về nguyên lý, khi mực nước hai phía đê thay đổi không đồng thời, sự chênh lệch áp lực nước và dòng thấm có thể ảnh hưởng đến ổn định thân đê. Đặc biệt, nếu xảy ra hiện tượng nước lũ tràn qua đỉnh, mái phía đồng có nguy cơ bị xói lở do tác động trực tiếp của dòng chảy, nhất là tại những vị trí chưa được gia cố phù hợp.

Từ thực tế trên, vấn đề đặt ra là phương án thiết kế đã đánh giá đầy đủ điều kiện thủy văn, địa chất, chế độ ngập lũ và khả năng ổn định của cả hai phía mái đê hay chưa? Việc chỉ gia cố mái phía sông có đáp ứng yêu cầu bảo vệ công trình trong điều kiện nước lũ dâng cao, thậm chí tràn qua đỉnh đê?

Với tổng mức đầu tư 5 tỷ đồng từ nguồn kinh phí khắc phục hậu quả thiên tai, công trình không chỉ cần bảo đảm chất lượng thi công mà còn phải có giải pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện thực tế. Bởi mục tiêu của việc sửa chữa, khắc phục hư hỏng đê điều không đơn thuần là khôi phục hiện trạng, mà quan trọng hơn phải bảo đảm khả năng chống chịu trước những đợt mưa lũ tiếp theo.