Những con chữ mở lối ngày trở về

Trong lớp học đặc biệt ở Cơ sở cai nghiện số 2 tỉnh Thanh Hóa, có những học viên đã ngoài 60 tuổi mới bắt đầu tập viết, đánh vần. Người đứng lớp không phải giáo viên chuyên nghiệp mà là những cán bộ quản lý học viên. Bằng sự kiên trì và tận tâm, họ đang từng ngày đưa con chữ đến với những người từng lỡ nhịp học hành, giúp học viên có thêm kiến thức, niềm tin và hành trang để làm lại cuộc đời.

Nét chữ đầu tiên ở tuổi xế chiều

Một buổi tối cuối tháng 11, sương mù giăng lối trong khuôn viên Cơ sở cai nghiện số 2 (xã Hồi Xuân, tỉnh Thanh Hóa). Cái rét đầu đông khiến không gian nơi đây thêm phần tĩnh lặng. Thế nhưng, bên trong dãy nhà, tiếng đánh vần, tiếng đọc từng con chữ và những lời nhắc bài vẫn đều đặn vang lên.

Clip: Học viên ở Cơ sở cai nghiện số 2, tỉnh Thanh Hoá tham gia lớp xoá mù chữ.

Đó là lớp học xóa mù chữ dành cho các học viên đang cai nghiện. Học trò ở đây có người mới ngoài 20 tuổi, có người đã bước sang tuổi 60. Họ đều có chung một điểm là từng chịu thiệt thòi trong học tập, thậm chí chưa một lần được cắp sách đến trường. Đứng lớp cũng là những người đặc biệt, bởi họ chính là cán bộ đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ quản lý, giáo dục học viên tại cơ sở.

Giáo viên dạy học là những cán bộ quản lý học viên tại Cơ sở cai nghiện số 2.

Giáo viên dạy học là những cán bộ quản lý học viên tại Cơ sở cai nghiện số 2.

Ngồi ở hàng ghế đầu, ông Giàng A K. (SN 1962, trú xã Mường Lý) chăm chú nhìn vào trang vở mới. Mái tóc bạc, đôi mắt đã kém theo tuổi tác, ông cẩn thận nắn nót từng nét chữ. Với người đàn ông dân tộc Mông này, cầm bút viết những chữ cái tưởng chừng đơn giản lại là trải nghiệm mà cả cuộc đời ông chưa từng có.

"Ngày xưa nhà nghèo, đông anh em nên tôi không được đi học. Lớn lên đi làm thuê rồi lập gia đình. Mỗi lần phải ký giấy tờ, tôi chỉ biết điểm chỉ bằng tay chứ không biết đọc, biết viết gì. Giờ già rồi mới biết chữ khó đến mức nào", ông K. nói.

Ở tuổi ngoài 60, việc ghi nhớ mặt chữ, ghép vần là thử thách không nhỏ. Đôi bàn tay chai sạn vốn quen với công việc nương rẫy nay phải tập làm quen với cây bút. Có những chữ viết đi viết lại nhiều lần vẫn chưa ngay hàng, nhưng ông K. không muốn bỏ cuộc. "Tôi chưa bao giờ nghĩ ở tuổi này mình lại có cơ hội được học chữ. Nhờ các cán bộ, các thầy động viên nên cũng bớt lo. Thầy bảo cứ kiên trì, mưa dầm thấm lâu. Nghe vậy tôi có thêm động lực để học", ông K. chia sẻ.

Nhiều học viên tham gia lớp xoá mù chữ dù tuổi cao nhưng chưa một lần đi học.

Nhiều học viên tham gia lớp xoá mù chữ dù tuổi cao nhưng chưa một lần đi học.

Cách đó không xa, em Thao Lâu P. (SN 2002, trú xã Nhi Sơn) cũng đang chăm chú tập viết. Trẻ hơn, nhanh nhẹn hơn, nhưng chàng trai người Mông cũng từng mang mặc cảm vì không biết chữ. Những năm tháng trước đây, việc học hành dang dở khiến P. không có cơ hội tiếp cận với những kiến thức tưởng như rất đỗi bình thường. "Nghe các thầy nói, em mới thấy không biết chữ thiệt thòi đến mức nào. Vào cơ sở cai nghiện, em mới bắt đầu học lại. Em sẽ cố gắng để viết được tên mình, biết đọc, biết viết, sau này không còn phải hối hận vì không biết chữ nữa", P. bày tỏ.

Ở lớp học này, khoảng cách tuổi tác dường như được xóa nhòa. Người đã ngoài 60 tuổi ngồi học cùng những học viên trẻ tuổi. Người biết trước hướng dẫn người chưa biết. Mỗi người có một hoàn cảnh, một lý do khác nhau để đến với con chữ, nhưng tất cả đều chung mong muốn bù đắp những thiếu hụt trong quá khứ.

Người thầy đặc biệt và bài học kiên trì

Lớp học xóa mù chữ tại Cơ sở cai nghiện số 2 được tổ chức từ tháng 10/2025. Đến nay, đã có 33 học viên tham gia. Thời gian đầu, đơn vị phối hợp với giáo viên Trường Tiểu học Phú Nghiêm trên địa bàn để tổ chức giảng dạy. Sau đó, hai cán bộ của cơ sở là anh Hà Tiến Thành và anh Lưu Thiện Trung trực tiếp đảm nhận việc đứng lớp.

Không có bảng thành tích hay những bài kiểm tra khắt khe, mỗi buổi học bắt đầu từ những điều căn bản nhất: Nhận diện mặt chữ, tập đánh vần, ghép vần rồi nắn nót từng nét bút. Với những học viên chưa từng đến trường, hành trình làm quen với con chữ đòi hỏi sự kiên nhẫn của cả người dạy lẫn người học.

Học viên Cơ sở cai nghiện số 2 rèn luyện thể lực vào các buổi sáng.

Học viên Cơ sở cai nghiện số 2 rèn luyện thể lực vào các buổi sáng.

Anh Hà Tiến Thành cho biết, phần lớn học viên chưa biết đọc, biết viết là người dân tộc Mông. Có người biết tiếng Kinh, nhưng cũng có người gặp khó khăn trong giao tiếp nên việc truyền đạt kiến thức càng vất vả. Độ tuổi học viên không đồng đều, từ những người còn trẻ đến người đã ở tuổi 64.

"Có người tiếp thu khá nhanh, nhưng cũng có người phải hướng dẫn đi hướng dẫn lại nhiều lần mới nhớ được một mặt chữ. Một số học viên từng sử dụng ma túy trong thời gian dài nên khả năng tập trung, ghi nhớ bị ảnh hưởng. Chúng tôi phải kiên trì, giảng từng chút một", anh Thành chia sẻ.

Mỗi tuần, tùy theo lịch sinh hoạt chung, lớp học được tổ chức hai buổi, mỗi buổi kéo dài khoảng 1 tiếng rưỡi đến 2 tiếng đồng hồ. Ngoài hai cán bộ thay nhau đứng lớp, cơ sở còn bố trí những học viên đã biết chữ kèm cặp người chưa biết. Cách học một người hướng dẫn một người giúp những học viên tiếp thu chậm có thêm thời gian thực hành, từng bước theo kịp chương trình.

Bên cạnh việc tham gia lớp xoá mù chữ, các học viên tại cơ sở cai nghiện còn tham gia lao động trị liệu.

Bên cạnh việc tham gia lớp xoá mù chữ, các học viên tại cơ sở cai nghiện còn tham gia lao động trị liệu.

Công việc của những người đứng lớp vì thế cũng có những đặc thù riêng. Họ vừa phải hoàn thành nhiệm vụ quản lý, giáo dục học viên, vừa tranh thủ thời gian chuẩn bị bài giảng, hướng dẫn từng người. Có những kiến thức tưởng chừng đơn giản với người đã biết chữ nhưng lại là thử thách đối với những học viên lần đầu tiếp xúc với bảng đen, phấn trắng.

Theo anh Lưu Thiện Trung, điều khiến những người đứng lớp vui nhất không phải là học viên viết được bao nhiêu trang vở, mà là sự tiến bộ dù rất nhỏ sau mỗi buổi học. "Có những học viên ban đầu còn ngại cầm bút, nhưng sau một thời gian đã tự viết được tên mình, biết ghép những tiếng đơn giản. Nhìn sự cố gắng ấy, chúng tôi có thêm động lực để tiếp tục. Mong rằng sau thời gian cai nghiện, các học viên có thêm kiến thức và có thể tránh xa những điều không tốt đẹp", anh Trung bày tỏ.

Đại úy Đồng Văn Giáp, Phó trưởng Cơ sở cai nghiện số 2 tỉnh Thanh Hóa cho biết, hiện cơ sở có 213 học viên. Mỗi ngày, học viên thức dậy từ 5h30 để tập thể dục, tham gia các hoạt động sinh hoạt, lao động và rèn luyện thể thao. Bên cạnh lớp học xóa mù chữ, cơ sở duy trì chế độ nội vụ, chào cờ hằng tuần, tuyên truyền, phổ biến pháp luật.

Theo Đại úy Giáp, việc tổ chức lớp học xuất phát từ thực tế có nhiều học viên chưa biết đọc, biết viết, nhất là những người sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, có hoàn cảnh khó khăn, không được học hành đầy đủ từ nhỏ. Tình trạng mù chữ, tái mù chữ khiến họ gặp nhiều trở ngại trong giao tiếp, tiếp cận thông tin và giải quyết những công việc thường ngày.

"Chúng tôi mong muốn lớp học sẽ trở thành điểm tựa tinh thần cho các học viên. Ở đây, họ được đối xử bình đẳng như những người học trò, cùng ngồi trước bảng đen, phấn trắng. Có người học để bù đắp khoảng trống tuổi thơ, có người muốn biết viết tên mình, có người mong sau này có thể tự đọc giấy tờ, tìm kiếm việc làm và làm lại cuộc đời", Đại úy Giáp chia sẻ.

Lớp học vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài những bài tập đánh vần hay những trang vở tập viết. Khi biết đọc, biết viết, học viên có thể chủ động hơn trong cuộc sống, tiếp cận các thông tin cần thiết, hiểu biết thêm về pháp luật và những quy định của xã hội. Đây cũng là nền tảng để họ tự tin hơn khi tái hòa nhập cộng đồng, tìm kiếm việc làm và ổn định cuộc sống sau khi hoàn thành thời gian cai nghiện.

Trần Thắng

Nguồn CAND: https://cand.vn/nhung-con-chu-mo-loi-ngay-tro-ve-post828263.html