Những điểm mới nổi bật của Luật Thi hành án hình sự năm 2025: Đề cao tính nhân văn và kỷ cương

Luật Thi hành án hình sự năm 2025 (Luật số 127/2025/QH15) do Bộ Công an chủ trì xây dựng đã chính thức được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10. Đây là bước hoàn thiện quan trọng nhằm bảo đảm các bản án được thực thi nghiêm minh, công bằng nhưng vẫn giữ trọn tính nhân văn, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.

Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an trao đổi, cung cấp thông tin về một số quy định mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025.

Tinh gọn bộ máy và tăng cường vai trò của cấp cơ sở

Điểm mới căn bản nhất của Luật Thi hành án hình sự 2025 là việc đổi mới tổ chức theo hướng tinh gọn, rõ trách nhiệm. Luật chính thức bãi bỏ quy định về Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện và chuyển giao nhiều nhiệm vụ trọng yếu cho Công an cấp xã. Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp xã đóng vai trò chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, giám sát và giáo dục người chấp hành án tại cộng đồng, trong khi Công an cấp xã là lực lượng trực tiếp thực hiện các biện pháp nghiệp vụ.

Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, sự điều chỉnh này giúp việc quản lý thi hành án sát thực tế và gần dân hơn. Việc tập trung chỉ đạo nghiệp vụ về cấp tỉnh và thực thi tại cấp xã giúp rút ngắn quy trình hành chính, phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm phát sinh tại địa bàn cư trú.

Trung tướng Phạm Công Nguyên cho biết, cấp cơ sở đóng vai trò rất quan trọng, là nơi trực tiếp nắm dân, nắm địa bàn, nắm biến động cư trú và kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh.

Mở rộng quyền lợi nhân đạo và thúc đẩy tái hòa nhập cộng đồng

Luật Thi hành án hình sự 2025 bổ sung quy định cho phép phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, để tránh việc bị lợi dụng, Luật thiết lập các điều kiện chặt chẽ: việc hiến phải hoàn toàn tự nguyện, chỉ dành cho người thân thích, áp dụng với phạm nhân phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng lần đầu và có thời gian chấp hành án còn lại dưới 03 năm.

Bên cạnh đó, Luật cũng luật hóa việc tổ chức lao động cho phạm nhân cả trong và ngoài trại giam để rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp. Điểm đáng chú ý là sự kết hợp với chính sách thuế, cụ thể là miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các hoạt động tổ chức hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân. Điều này tạo nguồn lực thực tế để hỗ trợ người chấp hành án chuẩn bị tốt hơn cho quá trình tái hòa nhập.

Cán bộ Công an tư vấn, đào tạo nghề nghiệp cho người đang chấp hành án phạt tù.

Đảm bảo tính công bằng và cải cách thủ tục hành chính

Luật thay đổi tiêu chí đánh giá, xếp loại phạm nhân theo hướng không lấy kết quả khắc phục hậu quả kinh tế làm thước đo chính. Thay vào đó, cơ quan chức năng sẽ tập trung vào sự tiến bộ thực chất trong ý thức kỷ luật, thái độ học tập và lao động. Quy định này giúp loại bỏ sự bất bình đẳng do điều kiện kinh tế giữa các phạm nhân.

Ngoài ra, Luật rút ngắn đáng kể thời hạn giải quyết các thủ tục liên quan đến hoãn, tạm đình chỉ, giảm hoặc miễn chấp hành án. Số lượng thẩm phán tham gia phiên họp xét chính sách khoan hồng cũng được giảm từ 03 xuống còn 01 trong một số trường hợp, nhằm giảm độ trễ hành chính và kịp thời áp dụng chính sách nhân đạo của Nhà nước.

Lộ trình triển khai thi hành Luật từ năm 2026

Để Luật Thi hành án hình sự 2025 đi vào cuộc sống từ ngày 01/7/2026, Bộ Công an đang khẩn trương chủ trì xây dựng khối lượng văn bản hướng dẫn đồ sộ gồm 07 nghị định, 03 thông tư liên tịch và 23 thông tư. Công tác bồi dưỡng, tập huấn cho lực lượng Công an cấp xã sẽ được chú trọng để đảm bảo nắm vững các quy trình nghiệp vụ mới như tiếp nhận hồ sơ, lập nhận xét định kỳ và phối hợp với chính quyền cơ sở.

Công an nhiều địa phương đã chủ động phổ biến các quy định mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 nhằm góp phần triển khai Luật được kịp thời, thống nhất và hiệu quả.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa dữ liệu cũng là nhiệm vụ trọng tâm được quy định tại khoản 8 Điều 4 của Luật. Hệ thống thống kê báo cáo thống nhất sẽ giúp quản lý chặt chẽ biến động cư trú của người chấp hành án, nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả của công tác thi hành án hình sự trên toàn quốc.

Tuệ Nhân