Những dữ liệu cá nhân ô tô của bạn có thể thu nhận hằng ngày
Từ vị trí, thời gian di chuyển đến thao tác tăng tốc, phanh và lịch sử sạc, ô tô hiện đại có thể âm thầm thu thập nhiều dữ liệu về người lái.
Ô tô không nhất thiết phải được quảng bá là "xe thông minh" mới có thể biết nhiều điều về chủ xe. Những mẫu xe hiện đại về cơ bản là các máy tính gắn bánh, theo dõi không chỉ mức tiêu thụ nhiên liệu. Nhiều bộ phận cơ khí đã được thay thế bằng hệ thống điện tử, cho phép xe thu thập thêm dữ liệu về quá trình vận hành và dần nhận diện thói quen lái xe.

Dữ liệu cảm biến và lịch sử bảo dưỡng có thể phản ánh tình trạng cũng như quá trình sử dụng phương tiện. Ảnh: Marvin Samuel Tolentino Pineda/Getty Images
Vị trí là một trong những loại dữ liệu có thể được ghi nhận trên nhiều mẫu xe đời mới. Trước đây, hệ thống định vị tích hợp từng là trang bị đáng chú ý, nhất là vào thời người lái còn phải sử dụng bản chỉ dẫn từng chặng được in trên giấy. Hiện nay, Apple CarPlay hoặc Android Auto gần như đã trở thành trang bị phổ biến.
Ford cho biết xe của hãng theo dõi dữ liệu vị trí nếu chủ xe sử dụng dịch vụ kết nối hoặc phương tiện có công nghệ kết nối được lắp sẵn tại nhà máy. Honda cũng cho biết hãng thu thập vị trí bắt đầu và kết thúc chuyến đi. Nhiều ô tô có công nghệ GPS có thể xác định vị trí qua vệ tinh, ngay cả khi người lái không sử dụng hệ thống này để lập lộ trình.
Hệ thống máy tính trên xe có thể xây dựng hồ sơ chi tiết về thói quen lái xe hằng ngày, bao gồm thời điểm người dùng thường xuyên cầm lái nhất. Hồ sơ này được tổng hợp từ GPS, hệ thống viễn thông tích hợp và các thiết bị khác trên xe. Những chuyến đi làm vào buổi sáng, trở về nhà vào chiều tối, ra ngoài vào giờ nghỉ trưa hoặc thỉnh thoảng di chuyển khuya đều có thể được gắn mốc thời gian. Khi tích lũy đủ lâu, các bản ghi này sẽ hình thành những mô hình di chuyển lặp lại.
Một số mẫu xe có thể theo dõi tốc độ tăng tốc và mức độ đạp phanh, thường nhằm bảo đảm phương tiện vận hành bình thường. Máy tính và cảm biến kiểm soát nhiều bộ phận trên ô tô, trong khi các bộ phận này vẫn có thể hỏng hoặc hoạt động không đúng cách như chi tiết cơ khí. Dữ liệu thu được giúp nhà sản xuất đánh giá xe và các hệ thống liên quan có hoạt động đúng thiết kế hay không. Khi người lái đạp phanh, những hệ thống như chống bó cứng phanh và kiểm soát lực kéo sẽ được kích hoạt, tác động trực tiếp đến khả năng xử lý của xe trên đường. Dữ liệu này có thể giúp phương tiện tránh trượt hoặc khóa bánh.
Trước đây, khi ô tô gặp trục trặc, chủ xe thường phải hy vọng phương tiện tái hiện đúng âm thanh bất thường lúc được đưa đến thợ sửa chữa. Việc tìm nguyên nhân có thể cần nhiều lần thử, sai và đôi khi tiêu tốn hàng trăm USD. Trên ô tô hiện đại, quá trình chẩn đoán thuận tiện hơn. Kỹ thuật viên có thể đọc mã lỗi từ các bộ phận được máy tính hóa để xác định hướng xử lý phù hợp. Tuy nhiên, những dữ liệu chẩn đoán này phải được thu thập từ các hệ thống trên xe.
Ô tô theo dõi dữ liệu từ nhiều cảm biến và hệ thống, bao gồm chỉ số nhiệt độ, cảm biến oxy, khí thải, áp suất lốp và thời điểm phun nhiên liệu. Một số thông tin khác có thể khiến chủ xe bất ngờ, chẳng hạn số công tơ mét, lịch sử bảo dưỡng, việc bỏ qua các dịch vụ được khuyến nghị và dữ liệu phát hiện va chạm. Những dữ liệu này có thể chưa mang nhiều ý nghĩa ở thời điểm hiện tại, nhưng nếu xe được bán hoặc đổi sau này, chúng có thể phản ánh cách chủ xe sử dụng, chăm sóc phương tiện và lịch sử của chiếc xe, với điều kiện người mua có thể tiếp cận.
Ô tô ngày nay có nhiều tính năng hơn trước, từ khởi động từ xa, camera đến hệ thống thông tin giải trí, và phương tiện có thể theo dõi cách người dùng sử dụng một số tiện ích này. Tesla Model 3 từng được biết đến với khả năng lưu các đoạn video ngắn từ nhiều camera trên xe. Toyota cho biết hãng sử dụng dữ liệu như vị trí phương tiện và các thông tin lái xe khác liên quan đến tính năng ra lệnh bằng giọng nói "Hey Toyota", một phần trong nhóm dịch vụ kết nối dành cho người lái. Theo hãng, dữ liệu này giúp cung cấp những tiện ích được cá nhân hóa cho khách hàng.
Đối với xe điện, việc theo dõi hiệu suất pin chủ yếu cung cấp thông tin về chính bộ pin. Tuy nhiên, dữ liệu về các trạm sạc được sử dụng còn có thể tiết lộ nơi chủ xe từng đến, quãng đường di chuyển và khoảng thời gian giữa các lần sạc. Tesla không nêu rõ loại thông tin này có thuộc nhóm dữ liệu không được liên kết với số nhận dạng xe VIN hoặc tài khoản cụ thể hay không. Mỗi nhà sản xuất ô tô có thể áp dụng cách xử lý khác nhau đối với loại dữ liệu này.
Trong một số trường hợp, người dùng có thể hạn chế lượng dữ liệu mà ô tô thu thập. Một số dịch vụ kết nối yêu cầu chủ xe chủ động đồng ý tham gia. Người dùng nên xem chính sách quyền riêng tư của từng tính năng để biết loại dữ liệu được thu thập và những bên có thể tiếp cận. Nếu không muốn một số tính năng theo dõi mình, chủ xe có thể có quyền từ chối tham gia.
Dù vậy, người dùng không thể loại bỏ mọi hình thức thu thập dữ liệu vì một số thông tin gắn trực tiếp với cách ô tô vận hành. Chẳng hạn, dữ liệu phanh ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống phanh. Trong một số trường hợp, chủ xe có thể từ chối cho nhà sản xuất chia sẻ một số dữ liệu nhất định với bên thứ ba.
California đã thông qua một đạo luật vào năm 2020, cho phép người tiêu dùng từ chối việc dữ liệu của họ bị chia sẻ hoặc bán. Một số bang khác của Mỹ sau đó cũng áp dụng quy định tương tự. Nếu không thể từ chối hoàn toàn, người dùng vẫn có thể hạn chế cách nhà sản xuất sử dụng dữ liệu.
Do phương thức thu thập thông tin khác nhau giữa các hãng và luật về quyền riêng tư cũng thay đổi tùy từng bang, chủ xe cần kiểm tra quy định áp dụng cho mẫu xe và nơi mình sinh sống. Trong trường hợp xấu nhất, tình hình vẫn không thay đổi. Trong trường hợp tốt nhất, người dùng có thể giành lại một phần quyền kiểm soát quyền riêng tư khi tham gia giao thông.

