Những gương mặt tiêu biểu của nền âm nhạc giao hưởng Việt Nam

Đây là đêm nhạc đặc biệt khi có sự tham gia của hai nghệ sĩ nổi danh quốc tế: Nghệ sĩ violin Stéphane Trần Ngọc và Nghệ sĩ piano Lưu Hồng Quang dưới sự chỉ huy của Nghệ sĩ Ưu tú Trần Vương Thạch cùng Dàn nhạc Giao hưởng HBSO.

Theo nhà văn Trần Thị Trường, sự chuẩn mực cao nhất trong trình diễn nhạc giao hưởng là hiểu đúng tinh thần tác phẩm, làm chủ ngôn ngữ âm nhạc và biến toàn bộ dàn nhạc thành một cơ thể sống duy nhất. Một trình diễn lớn và thành công thường hội tụ bốn phẩm chất: độ chính xác, sự cân bằng âm thanh, chiều sâu phong cách và sức sống cảm xúc. Khi đạt tới chuẩn mực ấy, người nghe không còn chú ý đến việc nghệ sĩ đang “làm kỹ thuật” nữa. Họ chỉ còn nghe thấy âm nhạc.

Mở đầu đêm nhạc là tác phẩm Carnival Overture, op.92 của Antonín Dvořák. “Đây là một tác phẩm đặc biệt giàu sức sống. Tác phẩm mở ra bằng một không khí lễ hội náo nhiệt, đầy tiết tấu, bộ đồng, bộ gõ và những chuyển động rộn ràng; nhưng giữa cơn lốc ấy bất ngờ xuất hiện một khoảng trữ tình, như một con người cô độc đứng ngoài nhìn cuộc vui”. Nhà văn Trần Thị Trường phân tích. “Chính sự tương phản giữa ồn ào và tĩnh lặng, náo nhiệt và suy tưởng làm nên chiều sâu của Carnival. Vì thế, nếu Stéphane Trần Ngọc và HBSO biểu diễn Violin Concerto của Hoàng Cương sau đó, thì Carnival trước hết là đất diễn của toàn bộ dàn nhạc: cần một âm thanh trong trẻo, linh hoạt, tiết tấu sắc và đặc biệt là khả năng chuyển trạng thái cực nhanh”.

Nhà văn Trần Thị Trường.

Tiếp nối là bản Violin Concerto của PGS. NGND Hoàng Cương, với phần độc tấu của Nghệ sĩ violin Stéphane Trần Ngọc cùng Dàn nhạc Giao hưởng HBSO dưới sự chỉ huy của NSƯT. Trần Vương Thạch.

Trong buổi tập luyện cũng như đêm trình diễn chính thức của đêm nhạc “A Night of Vietuoso Concertos” có sự hiện diện của PGS. NGND Hoàng Cương. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền âm nhạc giao hưởng Việt Nam. Trong mỗi nhạc phẩm của mình, ông luôn tìm kiếm, thể hiện, sáng tạo, kết hợp và tạo ra sự giao hòa giữa ngôn ngữ âm nhạc cổ điển phương Tây và âm hưởng truyền thống dân tộc.

Nghệ sĩ violin Stéphane Trần Ngọc và PGS. NGND Hoàng Cương trong đêm nhạc. Ảnh: Việt Quỳnh

Qua phần độc tấu của Nghệ sĩ violin Stéphane Trần Ngọc, bản Violin Concerto mở ra một không gian âm nhạc giàu cảm xúc, nơi những nét đặc trưng trong ngôn ngữ sáng tác Việt Nam sẽ được thể hiện qua kỹ thuật điêu luyện của một nghệ sĩ có bề dày hoạt động trên sân khấu quốc tế.

“Còn Piano Concerto No.1 in D minor, op.15 của Johannes Brahms lại là một thế giới hoàn toàn khác. Đây là tác phẩm đồ sộ, được viết trong những năm 1856 - 1857, gồm ba chương: Maestoso - Adagio - Rondo: Allegro non troppo, dài khoảng 50 phút”. Nhà văn Trần Thị Trường bày tỏ. “Nếu Dvořák là ánh sáng, chuyển động và lễ hội, thì Brahms là chiều sâu, sức nặng và nội tâm.

Chương đầu của Brahms có một sức mạnh gần như giao hưởng; piano không phải một “ngôi sao” đứng trước dàn nhạc mà là một nhân vật đang đấu tranh, đối thoại và hòa nhập với cả khối âm thanh. Chương “Adagio” lại mở ra một không gian gần như cầu nguyện, còn chương cuối đem tất cả trở về với sức sống mãnh liệt.

Nghệ sĩ piano Lưu Hồng Quang một lần nữa cho thấy tài năng kỹ thuật điêu luyện cùng chiều sâu cảm xúc trong đêm diễn. Ảnh: Việt Quỳnh

Với tác phẩm này, Lưu Hồng Quang thêm một lần cho khán giả thấy tài năng của anh, không chỉ là kỹ thuật piano mà là chiều sâu cảm xúc. Điều đáng chờ đợi nhất ở anh là khả năng tạo nên một Brahms vừa hùng vĩ vừa riêng tư: tiếng đàn có trọng lượng nhưng không nặng nề, mãnh liệt nhưng không phô trương; anh là nghệ sĩ giữ được sự cân bằng tinh tế giữa trí tuệ cấu trúc và cảm xúc. Như tôi hình dung thì đây là một đêm nhạc rất đẹp: từ niềm vui của cuộc sống Dvořák đi vào chiều sâu của tâm hồn Brahms.

Và không thể không nói đến Nhạc trưởng NSƯT Trần Vương Thạch, người sẽ đứng trên bục chỉ huy trong đêm nhạc này. Ông là một trong những nhạc trưởng có đóng góp đáng kể cho sự hình thành và phát triển của đời sống giao hưởng tại TP.HCM.

Nhạc trưởng Trần Vương Thạch cùng Dàn nhạc Giao hưởng HBSO.

Với Trần Vương Thạch, điều đáng chờ đợi không chỉ là sự chính xác của một người chỉ huy, mà còn là kinh nghiệm của một nhạc trưởng đã sống lâu năm trong lòng dàn nhạc. Dvořák đòi hỏi sự linh hoạt, màu sắc và sức bật của cả tập thể; Brahms lại đòi hỏi cấu trúc vững chắc, độ sâu và khả năng kiểm soát những dòng cảm xúc rất lớn. Cả ba tác phẩm đặt ra ba thử thách khác nhau. Tôi nghĩ, Trần Vương Thạch sẽ tạo ra một không gian âm thanh đủ rộng cho các nghệ sĩ độc tấu tỏa sáng, nhưng đủ chặt chẽ để họ luôn nằm trong cấu trúc của tác phẩm. Đặc biệt với Brahms, sự đối thoại giữa piano và dàn nhạc đòi hỏi người chỉ huy phải biết lắng nghe, biết nâng đỡ và cũng biết tiết chế. Nếu làm được điều ấy, người nghe sẽ không chỉ nghe thấy Dvořák, Hoàng Cương và Brahms, mà còn cảm nhận được một dàn nhạc đang thở cùng một nhịp với người nghệ sĩ”.

Nói về chuẩn mực của một đêm nhạc “Virtuoso Concertos”, PGS. TS. NSƯT Lưu Quang Minh bày tỏ:

“Với đêm nhạc đặc biệt Virtuoso concertos, nghệ sĩ khi chơi concertos cùng dàn nhạc cần giữ được các chuẩn mực như: Sự tôn trọng tác phẩm. Hiểu sâu và tôn trọng tinh thần của nhà soạn nhạc. Cá tính nghệ sĩ phải làm sáng tác phẩm, không làm lu mờ tác phẩm; Làm chủ kỹ thuật: Kỹ thuật phải đủ vững để người nghệ sĩ không còn “đấu” với nhạc cụ, mà có thể tự do kể câu chuyện âm nhạc; Biết lắng nghe: Concerto không phải là độc tấu có dàn nhạc phía sau. Nghệ sĩ phải nghe conductor, nghe orchestra và biết khi nào cất tiếng, khi nào nhường chỗ. Cá tính nhưng không phô diễn; Nghệ sĩ cần có dấu ấn riêng, nhưng sự khác biệt phải xuất phát từ hiểu biết và chiều sâu nghệ thuật, chứ không phải từ việc cố tình gây ấn tượng. Và đặt âm nhạc lên trên cái tôi: Đỉnh cao của nghệ sĩ Concerto không phải là được khán giả nhìn thấy mình nổi bật đến đâu, mà là làm cho khán giả quên đi người biểu diễn để hoàn toàn sống trong âm nhạc.

Concerto là cuộc đối thoại giữa một cá nhân và cả một tập thể. Nghệ sĩ lớn không phải lúc nào cũng là trung tâm, mà là người biết cùng dàn nhạc tạo nên một tiếng nói nghệ thuật duy nhất”.