Những học giả, trí thức Việt tạo dấu ấn trên thế giới năm qua

Từ thống kê – trí tuệ nhân tạo, y tế công cộng, y học sinh sản đến luật học và Hán Nôm, nhiều nhà khoa học Việt không chỉ được vinh danh bởi các tổ chức quốc tế uy tín, mà còn tham gia định hình chuẩn mực chuyên môn ở tầm khu vực và thế giới.

GS Hồ Phạm Minh Nhật: Người Việt đầu tiên nhận COPSS Emerging Leader Award

Giáo sư Hồ Phạm Minh Nhật (SN 1989), nhà nghiên cứu tại Đại học Texas tại Austin (Mỹ), được trao COPSS Emerging Leader Award 2026 - giải thưởng của Hội đồng các Hiệp hội Thống kê (Committee of Presidents of Statistical Societies – COPSS).

Theo quy định của COPSS, mỗi năm tối đa 8 nhà khoa học toàn cầu được vinh danh trong vòng 10 năm sau tiến sĩ. Đây là lần đầu tiên một nhà khoa học Việt Nam nhận giải kể từ khi giải thưởng được thiết lập.

Giáo sư Hồ Phạm Minh Nhật.

Hội đồng đánh giá cao các đóng góp tiên phong của ông trong việc xây dựng nền tảng thống kê cho AI hiện đại, đặc biệt ở các nghiên cứu về mô hình hỗn hợp (Mixture-of-Experts), vận chuyển tối ưu (Optimal Transport) và lý thuyết tinh chỉnh tham số hiệu quả (PEFT) cho các mô hình nền tảng. Ông hoàn thành tiến sĩ tại Đại học Michigan, sau tiến sĩ tại Đại học California, Berkeley, hiện công tác tại Machine Learning Laboratory và Institute for Foundations of Machine Learning thuộc Đại học Texas tại Austin.

Tính đến nay, Giáo sư Nhật có hơn 110 công trình công bố tại các hội nghị và tạp chí hàng đầu như ICML, NeurIPS, ICLR, CVPR, AAAI, JMLR, Annals of Statistics; chỉ số h-index 35 với hơn 4.000 lượt trích dẫn. Ông thường xuyên được mời diễn thuyết tại các hội nghị quốc tế và duy trì kết nối học thuật với cộng đồng nghiên cứu trong nước.

GS Trần Xuân Bách: Giải thưởng Lãnh đạo đổi mới Y tế toàn cầu

Ngày 23/2/2025, tại hội nghị thường niên của Hiệp hội Các Đại học Sức khỏe Toàn cầu tổ chức ở Atlanta (Mỹ), Giáo sư Trần Xuân Bách, giảng viên Trường Đại học Y – Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, được trao Giải thưởng Lãnh đạo Đổi mới Y tế Toàn cầu 2025.

Giải thưởng ghi nhận những đóng góp trong nghiên cứu kinh tế y tế, hệ thống y tế, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo nhằm mở rộng tiếp cận chăm sóc sức khỏe cho nhóm dễ bị tổn thương.

Giáo sư Trần Xuân Bách.

Trước đó, năm 2023, ông nhận Giải thưởng Nghiên cứu xuất sắc của Hiệp hội ISPOR – tổ chức lớn nhất thế giới về đánh giá kinh tế y tế. Tháng 12/2020, ông được Hiệp hội STAR (Mỹ) trao Giải kết nối toàn cầu Noam Chomsky. Ông từng được Đại học Alberta trao giải Khởi đầu sự nghiệp (2017), được bầu vào Hội đồng điều hành Viện Hàn lâm Khoa học trẻ toàn cầu (2018), và năm 2019 trở thành giáo sư kiêm nhiệm của Đại học Johns Hopkins.

Năm 2025, ông tiếp tục có tên trong nhóm 10.000 nhà khoa học ảnh hưởng nhất thế giới theo cơ sở dữ liệu do Đại học Stanford và Elsevier công bố, xếp hạng cao trong lĩnh vực y tế công cộng.

Hai giáo sư Việt Nam được công nhận Viện sĩ TWAS

Tháng 1/2025, Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS) – tổ chức thuộc UNESCO – công nhận Giáo sư Nguyễn Thị Thanh Mai và Thiếu tướng, Giáo sư Nguyễn Thế Hoàng là Viện sĩ mới. Lễ trao bằng diễn ra tại Hội nghị TWAS lần thứ 17 ở Brazil (29/9 - 2/10/2025).

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai và GS.TS Nguyễn Thế Hoàng. (Ảnh: TTXVN)

Giáo sư Nguyễn Thị Thanh Mai (SN 1974), Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM, là nhà khoa học hàng đầu trong nghiên cứu phát triển thuốc từ dược liệu Việt Nam. Bà được phong Phó Giáo sư năm 2014, Giáo sư năm 2020, có hơn 80 công bố quốc tế và là chủ nhân Giải thưởng Kovalevskaia năm 2021 dành cho nhà khoa học nữ xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên.

Nhóm nghiên cứu của bà đã phát triển thành công các sản phẩm hỗ trợ điều trị ung thư đường tiêu hóa và viêm khớp từ thảo dược trong nước.

Thiếu tướng, Giáo sư Nguyễn Thế Hoàng, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, được phong Phó Giáo sư năm 2006 và Giáo sư năm 2018. Ông là thành viên nhóm thực hiện ca ghép hai tay đầu tiên trên thế giới tại Munich (2008) và chỉ đạo ca ghép tay từ người hiến sống đầu tiên tại Việt Nam (2020). Năm 2012, ông nhận Giải thưởng nghiên cứu Friedrich Wilhelm Bessel của Quỹ Alexander von Humboldt (Đức), cùng nhiều giải thưởng khoa học trong và ngoài nước.

GS Đỗ Văn Đại nhận Huân chương Cành cọ Hàn lâm của Pháp

Theo sắc lệnh ngày 29/12/2025 của Thủ tướng Pháp, GS.TS Đỗ Văn Đại, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP.HCM, được trao tước Hiệp sĩ Huân chương Cành cọ Hàn lâm – huân chương phi quân sự lâu đời nhất của Pháp, có nguồn gốc từ năm 1808.

GS.TS Đỗ Văn Đại. (Ảnh: ULAW)

Ông tốt nghiệp cử nhân, thạc sĩ và bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ tại Đại học Aix-Marseille III (Pháp), được công nhận Phó Giáo sư năm 2011 và Giáo sư năm 2021. Từ khi trở về Việt Nam năm 2007, ông đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý học thuật, góp phần thúc đẩy hợp tác pháp lý – giáo dục giữa Việt Nam và Pháp, đồng thời có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về luật dân sự và so sánh pháp luật.

PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường được bầu làm Viện sĩ thông tấn của Viện Hàn lâm Pháp

Năm 2025, Viện hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn Pháp (Académie des Inscriptions et Belles-Lettres), thành lập năm 1663 và là một trong năm viện thành viên của Institut de France, bầu PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường làm Viện sĩ thông tấn nước ngoài. Ông là nhà khoa học Việt Nam thứ hai nhận vinh dự này, sau cố Giáo sư Phan Huy Lê.

Bên trái: PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường. (Ảnh: Đại sứ quán Pháp)

Sinh năm 1980, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm (2015 - 2025), ông có hơn 20 đầu sách và hơn 100 công trình nghiên cứu bằng nhiều ngôn ngữ. Ông từng là học giả khách mời tại Harvard-Yenching (Đại học Harvard) và tham gia chương trình của Quỹ Nhật Bản.

Các dự án Tùng thư Văn hóa Hán Nôm, Văn bia Việt Nam do ông chủ trì được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn và hệ thống hóa di sản văn hiến Việt Nam.

PGS. Vương Thị Ngọc Lan tham gia biên soạn Hướng dẫn WHO

Năm 2025, Phó Giáo sư Vương Thị Ngọc Lan, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP.HCM, trở thành đại diện duy nhất của châu Á trong nhóm tác giả chủ chốt xây dựng Hướng dẫn dự phòng – chẩn đoán – điều trị hiếm muộn 2025 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đây là bộ hướng dẫn toàn diện đầu tiên dành riêng cho lĩnh vực hỗ trợ sinh sản.

Phó giáo sư Vương Thị Ngọc Lan.

Bà có hơn 80 công bố quốc tế trên các tạp chí như New England Journal of Medicine, BMJ, Human Reproduction, Fertility & Sterility; được trao Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2020 và được Asian Scientist bình chọn vào Top 100 nhà khoa học châu Á năm 2021. Bà được bổ nhiệm Phó Giáo sư năm 2019 và hiện là Tổng Biên tập Tạp chí Y học TP.HCM.

Lệ Thu (Tổng hợp)