Những khối bê tông có thể định đoạt tương lai Trung Đông

Binh sĩ Israel đánh dấu Đường Vàng tại Dải Gaza bằng những khối bê tông sơn màu vàng. Ảnh IDF

Trong khi đó, chỉ sau vài tuần giao tranh với Iran, kho vũ khí của Mỹ đã bị tiêu hao đáng kể, đặt quân đội nước này vào tình trạng khiến người ta liên tưởng đến Lực lượng phòng vệ Israel (IDF) trước ngày 7/10/2023.

Hàng trăm khối bê tông được sơn màu vàng đang trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận có thể định hình tương lai không chỉ của Gaza mà của cả Trung Đông.

Mười tháng trước, vào thời điểm các con tin Israel được đưa trở về, IDF kiểm soát khoảng 52% diện tích Dải Gaza. Con số này hiện đã lên khoảng 70%. Đối với người dân Gaza, điều đó có nghĩa là mỗi ngày thức dậy, họ có thể nhận thấy “Đường Vàng” – tuyến ranh giới do quân đội Israel xác định – tiến gần hơn. Trong một số trường hợp, người dân buộc phải tiếp tục sơ tán để tránh rơi vào khu vực có nguy cơ hứng hỏa lực.

Tuy nhiên, Israel cho rằng việc mở rộng phạm vi kiểm soát không đồng nghĩa với việc quân đội đã tiến thêm hoặc thiết lập các vị trí mới. Về cơ bản, đây là sự mở rộng tuyến hỏa lực nhằm đối phó với các mối đe dọa tiếp cận lực lượng Israel. Khoảng cách giữa tuyến ranh giới ban đầu và tuyến hiện nay chính là vấn đề đang được tranh luận gay gắt trong kế hoạch về tương lai Gaza.

Israel hiện không tin Hamas sẽ tự nguyện giải giáp hoặc từ bỏ vũ khí. Vì vậy, Israel không muốn thực hiện cuộc rút quân chỉ để đổi lấy một bức ảnh chính trị với Tổng thống Mỹ, đặc biệt nếu việc rút quân không đi kèm với những bảo đảm an ninh rõ ràng.

Trong khi đó, Washington cho rằng khoảng cách vài trăm mét giữa lực lượng Israel và người Palestine có thể được điều chỉnh. Mỹ đề xuất Israel lùi các khối bê tông đánh dấu Đường Vàng một đoạn ngắn, qua đó tạo điều kiện thúc đẩy Hamas chuyển sang giai đoạn tiếp theo của kế hoạch. Theo lập luận của Mỹ, nếu phương án này không đạt kết quả, Israel vẫn có thể nhanh chóng khôi phục vị trí ban đầu.

Tuy nhiên, Israel tỏ ra thận trọng. Giới chức Israel lo ngại việc ưu tiên rút quân trước khi đạt được các mục tiêu an ninh sẽ lặp lại mô hình từng dẫn tới ngày 7/10/2023. Bên cạnh đó là một yếu tố chính trị không thể bỏ qua, đó là cuộc bầu cử Israel chỉ còn chưa đầy ba tháng nữa sẽ diễn ra. Bất kỳ quyết định rút quân hoặc thỏa thuận nào liên quan Gaza đều có thể tác động trực tiếp đến liên minh cầm quyền và đảng Likud.

Các đối thủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu có thể khai thác vấn đề này từ cả hai phía. Những nhân vật cánh hữu như Itamar Ben-Gvir có thể chỉ trích ông vì nhượng bộ, trong khi các đối thủ ở trung tâm và cánh tả có thể cáo buộc ông cản trở một thỏa thuận.

Washington được cho là bất ngờ trước việc Israel phản đối một động thái mà Mỹ xem chủ yếu mang tính chiến thuật. Israel nhắc Mỹ rằng mọi quyết định đều diễn ra trong bối cảnh chính trị đặc biệt nhạy cảm trước bầu cử. Ông Netanyahu cũng không muốn đưa ra một nhượng bộ ngay lúc này để rồi chỉ có thể nhận được lợi ích chính trị nếu thỏa thuận thành công trong tương lai.

Một vấn đề khác đang gây sức ép lên Israel là hình ảnh của nước này trên trường quốc tế. Israel có lợi ích lớn trong việc khép lại tranh cãi về Gaza và bắt đầu cải thiện vị thế trong dư luận thế giới. Tuy nhiên, điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc để Hamas tiếp tục kiểm soát khu vực. Một số bước đi chiến thuật và tạm thời có thể được sử dụng nhằm tạo điều kiện để Mỹ cùng các đồng minh khu vực tiếp tục cô lập Hamas.

Trong khi cuộc tranh luận về Gaza tiếp diễn, một vấn đề nghiêm trọng hơn đang đặt ra đối với Washington: Mỹ còn đủ nguồn lực quân sự để đối phó với những cuộc khủng hoảng tiếp theo hay không?

Sau khi Tổng thống Donald Trump thúc đẩy các hành động quân sự chống Iran, câu hỏi về khả năng duy trì chiến dịch ngày càng trở nên cấp thiết. Một quan chức quân sự cấp cao của Mỹ cảnh báo Lầu Năm Góc rằng nguồn lực hiện có có thể không đủ để vừa đối phó một cuộc đối đầu mới với Iran, vừa bảo vệ Israel và các lực lượng Mỹ trong khu vực. Washington có thể sẽ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn.

Quân đội Mỹ gần như đã sử dụng phần lớn kho tên lửa chính xác sau các chiến dịch vừa qua. Tại Israel, truyền thông cũng đưa tin số bom xuyên phá boongke loại từng được sử dụng để tấn công cơ sở hạt nhân Fordow của Iran hồi năm ngoái đang ở mức rất thấp sau một đêm không kích. Điều đáng chú ý là mức tiêu hao này xảy ra chỉ sau vài tuần giao tranh với Iran – một quốc gia đang chịu sức ép kinh tế và đối mặt với những bất ổn nghiêm trọng từ bên trong.

Những câu hỏi đó đang khiến giới hoạch định chính sách Mỹ phải nhìn lại năng lực thực tế của quân đội nước này. Hình ảnh hiện tại gợi nhớ đến tình trạng của IDF trước ngày 7/10/2023: một lực lượng quân sự được đánh giá rất mạnh về hình thức và năng lực công nghệ, nhưng trong thực tế lại có thể bộc lộ những khoảng trống nghiêm trọng khi phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng bất ngờ.

Giờ đây, mọi sự chú ý đang đổ dồn vào Tổng thống Trump và câu hỏi liệu ông sẽ kết thúc cuộc chiến với Iran như thế nào. Washington sẽ phải đối mặt với những câu hỏi về kết quả chiến dịch.

Một trong những nghịch lý lớn nhất là tâm lý ám ảnh của Mỹ, đặc biệt trong đảng Cộng hòa, về một chiến dịch trên bộ kéo dài và đẫm máu có thể lại chính là yếu tố giúp chính quyền Iran tồn tại.

Một chiến dịch trên bộ nhằm kiểm soát các cơ sở hạt nhân, chiếm đảo Kharg hoặc bắt giữ các quan chức cấp cao của Iran có thể tạo ra những biến động lớn đối với chế độ Tehran. Tuy nhiên, chính nguy cơ một cuộc chiến như vậy biến thành một “vũng lầy” mới khiến Washington đặc biệt thận trọng.

Một nghịch lý khác là Mỹ vừa muốn tránh một cuộc chiến kéo dài, vừa lo ngại rằng việc kết thúc chiến dịch mà không đạt được mục tiêu rõ ràng sẽ làm suy giảm vị thế của Washington trên toàn cầu.

Trong khi vấn đề Gaza và Iran tiếp tục gây sức ép, chính trường Israel cũng bước vào giai đoạn quyết định trước cuộc bầu cử. Cuộc cạnh tranh có thể không chỉ được quyết định bởi những đảng lớn mà còn bởi một số lực lượng nhỏ có khả năng giành thêm vài ghế và thay đổi hoàn toàn cán cân quyền lực tại Quốc hội.

Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy nếu một số chính trị gia trung dung vượt qua ngưỡng bầu cử, liên minh đối lập của ông Benny Gantz có thể tiến gần ngưỡng 60 ghế, mở ra khả năng hình thành một chính phủ tương đối ổn định. Nhưng nếu số ghế này rơi vào tay những lực lượng không loại trừ khả năng hợp tác với ồng Netanyahu, phe đối lập sẽ khó đạt được đa số. Trong bối cảnh đó, mỗi vài nghìn hoặc vài chục nghìn phiếu có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện.

Cuộc tranh giành giữa các lực lượng trung dung và cánh hữu vì thế đang trở nên quyết liệt. Một số chính trị gia tìm cách xây dựng hình ảnh như những người có khả năng thành lập một chính phủ đoàn kết, trong khi những người khác tìm cách thu hút cử tri từ các đảng lớn.

Cuối cùng, tương lai chính trị của Israel có thể được quyết định không chỉ bởi những vấn đề lớn như Gaza hay Iran mà còn bởi những thay đổi rất nhỏ trong cán cân phiếu bầu.

Và cũng giống như những khối bê tông màu vàng đang đánh dấu Đường Vàng ở Gaza, chỉ một vài thay đổi tưởng như rất nhỏ cũng có thể tạo ra những hệ quả lớn đối với tương lai Israel và toàn bộ Trung Đông.