Những khu biệt thự kiểu Pháp trong đô thị TP.HCM

Tác giả: Nguyễn Thị Hậu/NXB Tổng hợp TP.HCM

Đô thị Sài Gòn - TP.HCM - Khảo cổ học và bảo tồn di sản

Sách nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển đô thị Sài Gòn - TP.HCM qua các dấu tích khảo cổ, di tích, kiến trúc và không gian văn hóa; phân tích giá trị, thực trạng bảo tồn di sản.

Những khu biệt thự kiểu Pháp trong đô thị TP.HCM

Những khu biệt thự kiểu Pháp ở TP.HCM có đường phố quy hoạch theo ô vuông, vỉa hè rộng trồng cây xanh, sân vườn bao quanh và kiến trúc thích nghi với khí hậu nhiệt đới.

Ở Việt Nam, cảnh quan biệt thự xuất hiện từ khoảng nửa sau thế kỷ XIX cùng với một số đô thị được người Pháp quy hoạch thành những “ô phố Tây”.

Trong đó có khu hành chính (tòa thị chính, dinh thự của người đứng đầu chính quyền), nhà thờ, khu công sở, khu thương mại... tập hợp thành trung tâm của đô thị. Liền kề và xung quanh trung tâm là khu vực cư trú của công chức, những người giàu có... là tầng lớp thị dân lâu đời và trước đây được coi là “bộ mặt” của đô thị.

Bảo tàng TP.HCM.

Khu biệt thự gồm những đường phố quy hoạch theo ô vuông có vỉa hè rộng trồng cây xanh, hai bên là những biệt thự “kín cổng cao tường" từ mặt tiền vào đến các hẻm “xương cá khá yên tĩnh. Biệt thự thường có kiến trúc theo kiểu Pháp thích nghi với khí hậu nóng ẩm mưa nhiều của vùng nhiệt đới.

Vật liệu xây dựng là gạch, ngói, xi măng, gỗ, có thể có cả vật liệu đá xây hầm nửa chìm và bậc tam cấp. Nội thất chia thành các không gian có chức năng phòng ngủ (không gian cá nhân), phòng khách, nhà bếp, phòng ăn (không gian sinh hoạt chung). Khu vệ sinh có trong từng không gian chức năng.

Ngoài ra còn có nhà ngang, nhà sau là nơi ở của người phục vụ, lái xe... Xung quanh nhà chính là sân vườn rộng rãi, có cây xanh thậm chí là cây lâu năm, có tường rào cao kín đáo.

Theo quy định về quản lý đô thị, các biệt thự xây dựng có một khoảng lùi nhất định so với lộ giới đường. Khoảng lùi được sử dụng để bố trí sân vườn, thường là một vườn hoa nhỏ, cây cối trong vườn được chọn lựa cẩn thận và sắp đặt có chủ đích từ các loại cây thân thảo tầng thấp đến các loại cây thân mộc tầng cao.

Cây trồng trước nhà chủ yếu là các cây thấp, cây tán hẹp không che khuất mặt đứng công trình. Nền công trình luôn được xây dựng cao hơn mặt đường giúp tránh được bụi bẩn, tránh ẩm ướt vào mùa mưa đồng thời hạn chế nắng nóng.

Phong cách kiến trúc biệt thự giai đoạn này khá đa dạng, thiên về xu hướng phô trương, biểu diễn, chuyển tiếp từ phong cách “Tân cổ điển” sang “Chiết trung”.

Điển hình cho các phong cách là một số ngôi biệt thự như khu vực Quận 3 có trụ sở Quận ủy Quận 3, 39 Trần Quốc Thảo - nguyên là biệt thự của Nam Phương Hoàng Hậu, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, 181 Trần Quốc Thảo (đã bị xây dựng lại), Nhà Văn hóa Thiếu nhi, 169 Nam Kỳ Khởi Nghĩa Quận 3, Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, 200-202 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1, khu vực biệt thự đường Tú Xương, Phạm Ngọc Thạch, Phùng Khắc Khoan...