Những lưu ý trong giám sát, kiểm tra hoạt động quản lý và đầu tư vốn nhà nước

Làm rõ cơ chế giám sát trong bối cảnh mới

Nhằm kịp thời phổ biến, quán triệt những nội dung cốt lõi và các điểm mới của Luật số 68/2025/QH15 cùng các nghị định hướng dẫn, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã tổ chức Hội nghị phổ biến Luật số 68/2025/QH15 và các Nghị định số 365/2025/NĐ-CP, 366/2025/NĐ-CP của Chính phủ; định hướng triển khai tại Petrovietnam.

Tại hội nghị, ông Nguyễn Hoàng - Trưởng phòng Quản lý doanh nghiệp nhà nước lĩnh vực giao thông vận tải và xây dựng (Bộ Tài chính) đã giới thiệu những nội dung trọng tâm của Nghị định số 365/2025/NĐ-CP. Theo ông Nguyễn Hoàng, Nghị định 365 quy định đầy đủ và toàn diện cơ chế giám sát vốn nhà nước tại doanh nghiệp, từ phân công, phân cấp trách nhiệm giữa Bộ Tài chính, cơ quan đại diện chủ sở hữu và doanh nghiệp, đến tổ chức giám sát gián tiếp/trực tiếp và kiểm tra khi có dấu hiệu rủi ro hoặc vi phạm.

Ông Nguyễn Hoàng - Trưởng phòng Quản lý doanh nghiệp nhà nước lĩnh vực giao thông vận tải và xây dựng (Bộ Tài chính).

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là làm rõ hoạt động giám sát và kiểm tra, hướng tới nhận diện tồn tại, hạn chế nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Theo đó, giám sát gián tiếp được thực hiện thông qua hệ thống báo cáo định kỳ hằng quý, hằng năm, do doanh nghiệp gửi tới cơ quan đại diện chủ sở hữu. Trên cơ sở các báo cáo giám sát theo quý, báo cáo của kiểm soát viên và các báo cáo có liên quan, cơ quan đại diện chủ sở hữu tổng hợp, phân tích, đánh giá và lập báo cáo kết quả giám sát cả năm. Giám sát trực tiếp được triển khai theo kế hoạch, thời gian, thời hạn, địa điểm, mục tiêu cụ thể đối với các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ. Hoạt động này phải được lấy ý kiến của Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước và các Bộ, ngành có liên quan trong quá trình xây dựng kế hoạch thực hiện.

Trong khi đó, kiểm tra tập trung xác định các sai phạm, được thực hiện khi có chỉ đạo của cấp có thẩm quyền hoặc phát hiện các dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng trong quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Giám sát bao trùm toàn bộ quá trình quản lý, đầu tư, cơ cấu lại vốn

Theo Nghị định số 365/2025/NĐ-CP, nội dung giám sát, kiểm tra không chỉ dừng lại ở việc đánh giá kết quả sản xuất kinh doanh mà bao quát toàn bộ quá trình quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Cụ thể, các nội dung giám sát, kiểm tra bao gồm: đầu tư bổ sung vốn nhà nước tại doanh nghiệp; quản lý vốn nhà nước và hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh; bảo toàn và phát triển vốn nhà nước; việc thực hiện quyền, trách nhiệm của hội đồng thành viên, hội đồng quản trị, kiểm soát viên và người đại diện phần vốn nhà nước.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định giám sát việc chuyển nhượng, thu hồi vốn, thu lợi nhuận, cổ tức tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn; thực hiện các kiến nghị, cảnh báo của cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thanh tra, kiểm toán, cơ quan đại diện chủ sở hữu; cũng như việc tiếp nhận, xử lý các báo cáo của kiểm soát viên và người đại diện phần vốn nhà nước.

Đáng chú ý, các nội dung liên quan đến công tác nhân sự và tài chính doanh nghiệp cũng được đặt trong diện giám sát chặt chẽ, bao gồm: tuyển dụng, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật người quản lý doanh nghiệp; thực hiện chế độ tiền lương, thù lao, tiền thưởng; nghĩa vụ với ngân sách nhà nước; phân phối lợi nhuận sau thuế; trích lập và sử dụng các quỹ của doanh nghiệp; cũng như việc xây dựng và tổ chức thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước.

Đối với các tập đoàn, tổng công ty nhà nước như Petrovietnam, việc nắm vững và triển khai nghiêm túc các quy định của Luật số 68 không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.

Đánh giá, xếp loại gắn với trách nhiệm người đại diện

Một điểm mới quan trọng của Nghị định 365 là quy định rõ việc đánh giá, xếp loại doanh nghiệp hằng năm trên cơ sở các chỉ tiêu về doanh thu, lợi nhuận, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ hoàn thành nhiệm vụ được giao. Kết quả xếp loại không chỉ là căn cứ cho công tác quản lý, khen thưởng, đầu tư bổ sung vốn mà còn gắn trực tiếp với việc đánh giá trách nhiệm của người đại diện phần vốn nhà nước và kiểm soát viên.

Theo đó, việc theo dõi, giám sát được thực hiện toàn diện hoặc theo chuyên đề, tập trung vào 3 nhóm nội dung chính: đầu tư bổ sung vốn nhà nước; quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp và cơ cấu lại vốn nhà nước. Kết quả giám sát, kiểm tra là một trong những cơ sở để đánh giá việc thực hiện quyền, trách nhiệm của người đại diện theo đúng thẩm quyền được giao. Qua đó, bảo đảm nguyên tắc đánh giá người đại diện phải gắn với doanh nghiệp và nhiệm vụ được giao.

Giám sát tài chính đặc biệt và giám sát nội bộ

Nghị định 365 cũng kế thừa và bổ sung các quy định về giám sát tài chính đặc biệt. Ngoài các dấu hiệu đã được quy định trước đây, Nghị định bổ sung thêm hai dấu hiệu quan trọng, gồm: lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh âm liên tiếp từ hai năm trở lên; và ý kiến kiểm toán có nội dung ảnh hưởng trọng yếu đến khả năng hoạt động liên tục của doanh nghiệp.

Căn cứ tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh và đầu tư, cơ quan đại diện chủ sở hữu quyết định đưa doanh nghiệp vào diện giám sát tài chính đặc biệt nhằm kịp thời kiểm soát rủi ro, ngăn ngừa thất thoát vốn nhà nước.

Bên cạnh đó, Nghị định nhấn mạnh vai trò của giám sát nội bộ trong doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm tổ chức giám sát nội bộ nhằm phục vụ công tác quản lý, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường minh bạch. Nội dung giám sát nội bộ tập trung vào hiệu quả sản xuất kinh doanh, bảo toàn và phát triển vốn, việc thực hiện quyền và trách nhiệm của các chức danh quản lý, cũng như hoạt động đầu tư và quản lý vốn.

Có thể thấy, thông qua Luật số 68 và các Nghị định số 365, 366, công tác giám sát, kiểm tra hoạt động quản lý và đầu tư vốn nhà nước đã được thiết kế theo hướng toàn diện, chặt chẽ hơn, gắn trách nhiệm với quyền hạn, tăng cường phân cấp đi đôi với kiểm soát rủi ro và minh bạch thông tin.

Đối với các tập đoàn, tổng công ty nhà nước như Petrovietnam, việc nắm vững và triển khai nghiêm túc các quy định mới không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Đình Khương