Những ngành học mới 'đón đầu' thị trường lao động

Học sinh TP.HCM trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025. Ảnh: Phương Lâm.

Những ngành đào tạo này thường gắn với công nghệ, kỹ thuật, dữ liệu... nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và xã hội, phục vụ nhu cầu phát triển của đất nước.

Trí tuệ nhân tạo

Trí tuệ nhân tạo (AI) được đánh giá là công nghệ chiến lược quốc gia với nhiều chương trình, đề án nhằm thúc đẩy phát triển AI có chủ quyền, xây dựng các mô hình LLM (mô hình ngôn ngữ lớn) của Việt Nam.

Để xây dựng AI có chủ quyền, Chính phủ đang tập trung vào 5 ưu tiên chính, trong đó có việc phát triển nhân lực AI với mục tiêu đào tạo hơn 50.000 kỹ sư AI vào năm 2030.

Từ năm 2022, nhiều trường đại học đã triển khai đào tạo các ngành liên quan đến AI như Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Robot và Trí tuệ nhân tạo, Trí tuệ nhân tạo, IOT và Trí tuệ nhân tạo ứng dụng...

Nhiều trường đại học có điểm đầu vào các ngành Trí tuệ nhân tạo cao. Năm 2025, ngành Trí tuệ nhân tạo tại Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) lấy điểm chuẩn trên 29 ở hầu hết tổ hợp. Ở Đại học Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia TP.HCM), điểm chuẩn ngành này cũng lên tới 29,6 điểm.

Trước đó, trao đổi với Tri Thức - Znews, TS Lê Đình Phong, Trưởng khoa Công nghệ Thông tin, Đại học Hoa Sen, cho biết sinh viên tốt nghiệp ngành Trí tuệ nhân tạo có cơ hội việc làm lớn, có thể tham gia phát triển các phần mềm, ứng dụng có sử dụng AI trong mọi lĩnh vực; phân tích, thiết kế, xây dựng giải pháp kỹ thuật, giải pháp công nghệ thông minh có sử dụng AI. Mức lương sau khi ra trường một năm có thể lên đến trên 20 triệu đồng.

Nhiều trường đại học bắt đầu đào tạo ngành Trí tuệ nhân tạo. Ảnh: Forbes.

Vi mạch, bán dẫn

Tháng 9/2024, Chính phủ phê duyệt chương trình Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050. Mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn.

Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) là những trường đi đầu về đào tạo lĩnh vực bán dẫn ở bậc đại học chính quy.

Tiếp nối sau đó, từ mùa tuyển sinh 2024, hàng loạt trường đại học đã mở chuyên ngành liên quan đến bán dẫn như Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Đại học Bách khoa TP.HCM, Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học FPT...

Các ngành đào tạo bao gồm Kỹ thuật Vi điện tử và Công nghệ nano, Công nghệ bán dẫn, Thiết kế vi mạch, Công nghệ vật liệu và Vi điện tử)...

Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể làm việc tại các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử và các ngành công nghiệp liên quan; làm nghiên cứu viên Vật lý, công nghệ, kỹ thuật; trở thành giảng viên, giáo viên...

Năng lượng tái tạo và sản xuất xanh

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhu cầu về các chuyên gia trong lĩnh vực năng lượng sạch và chuyển đổi xanh đang tăng nhanh.

Trước bối cảnh này, các trường đại học Việt Nam đang mở rộng hoặc nâng cấp các chương trình liên quan đến môi trường, phát triển bền vững và năng lượng sạch.

Năm 2025, Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM đã mở ngành Quản lý tài nguyên và môi trường (chuyên ngành Môi trường và phát triển bền vững). Trong khi đó, Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) triển khai chương trình dạy và học bằng tiếng Anh đối với chuyên ngành Năng lượng tái tạo.

Trước đó, từ năm 2020, trường Điện - Điện tử (Đại học Bách khoa Hà Nội) cũng triển khai chương trình Hệ thống điện và Năng lượng tái tạo, đào tạo bằng tiếng Anh.

Nhiều trường khác như Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM, Đại học Điện lực, Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội)... cũng đào tạo các ngành như Kỹ thuật điện - điện tử, Tự động hóa, Kỹ thuật năng lượng, Điện công nghiệp...

Nhu cầu đào tạo về công nghệ đường sắt hiện đại, đường sắt tốc độ cao đang tăng mạnh. Ảnh minh họa: Quỳnh Danh.

Giao thông tiên tiến

Thực tế cho thấy nhu cầu đào tạo về công nghệ đường sắt hiện đại, đường sắt tốc độ cao đang tăng mạnh. Trong đó, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam yêu cầu nguồn nhân lực lớn và đa dạng để đảm bảo thành công. Tuy nhiên, nguồn nhân lực chất lượng cao ở lĩnh vực này còn thiếu hụt nghiêm trọng.

Để đáp ứng nhu cầu nhân lực, mùa tuyển sinh 2026, Đại học Cần Thơ thông báo mở chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao thuộc ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông.

Một số trường cũng đang đào tạo một số ngành liên quan tới metro. Cụ thể, Đại học Giao thông Vận tải đào tạo chuyên ngành Kỹ thuật phương tiện đường sắt tốc độ cao, Hệ thống điện đường sắt tốc độ cao, Đường sắt đô thị, Điều khiển và thông tin tín hiệu đường sắt hiện đại, Khai thác và Quản lý đường sắt tốc độ cao.

Đại học Giao thông vận tải TP.HCM có 2 chuyên ngành Xây dựng đường sắt - Metro và Xây dựng công trình giao thông đô thị. Đại học Xây dựng Hà Nội cũng đào tạo ngành Đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Xu hướng liên ngành

Xu hướng đào tạo liên ngành đang ngày càng rõ nét trong những năm gần đây. Thay vì chỉ tập trung vào một chuyên môn hẹp, nhiều chương trình đào tạo kết hợp kiến thức của hai hoặc nhiều ngành như công nghệ - kinh tế, dữ liệu - xã hội, công nghệ - y sinh, truyền thông - quản trị… nhằm trang bị cho người học năng lực thích ứng linh hoạt với thị trường lao động biến động nhanh.

Ví dụ, các liên ngành mới trong lĩnh vực công nghệ - kinh tế bao gồm: Công nghệ tài chính, Kinh tế số, Khoa học máy tính và dữ liệu trong kinh tế và kinh doanh, Digital Maketing, Tài chính ngân hàng số, Công nghệ bảo hiểm, Thương mại điện tử, Kinh tế hàng không thông minh, Quản trị trải nghiệm khách hàng số, Quản lý chuyển đổi số...

Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng có một số ngành mới như Công nghệ truyền thông, Nghệ thuật thị giác, Quản lý giải trí và sự kiện, Quản trị đô thị thông minh và bền vững...

Phương Lam