Những người trẻ 'ôm chặt' thành phố

Bảo tàng của những thất bại tập hợp những câu chuyện và suy ngẫm về thất bại, từ lựa chọn nghề nghiệp, cuộc sống đô thị đến cách mỗi người nhìn nhận bản thân. Ảnh: NVCC.

Có những người trẻ đến Hà Nội hay TP.HCM với hành trang là tấm bằng đại học, khát vọng đổi đời và niềm tin rằng thành phố lớn sẽ mở ra nhiều cơ hội. Họ tìm việc, thuê nhà, làm quen với nhịp sống đô thị và từng bước xây dựng một cuộc sống riêng.

Sau nhiều năm, thành phố trở thành một phần trong căn tính của họ. Bởi vậy, ý định rời đi đôi khi tạo ra cảm giác như đang từ bỏ chính ước mơ từng theo đuổi.

Trong cuốn Bảo tàng của những thất bại, tác giả Minh Đức, ThS chuyên ngành Truyền thông của Trường đại học Clark (Mỹ), dành một phần viết về những người trẻ gắn bó với đô thị. Từ đó, anh nhìn lại sức hút của thành phố và áp lực phải thành công tại nơi này.

Nỗi sợ thất bại khi “bỏ phố, về quê”

Tại một quán cà phê trên đường Ngô Văn Năm (phường Sài Gòn, TP.HCM), trong cuộc trò chuyện với một vị khách quen của dịch vụ lắng nghe do mình thực hiện, tác giả Minh Đức được nghe về dự định trở lại Cam Ranh khi người này ngoài 40 tuổi. Sau nhiều năm sống ở TP.HCM, người khách bắt đầu hình dung một cuộc sống khác tại quê nhà, dù trước đó ít nghĩ đến khả năng này vì những kỷ niệm không vui ở Cam Ranh.

Câu chuyện khiến tác giả liên tưởng đến khái niệm "yuppie", viết tắt của "young urban professional", dùng để chỉ những người trẻ có học vấn tốt, làm việc tại các đô thị lớn và có thu nhập thuộc tầng lớp trung lưu trở lên.

Hình ảnh này hiện diện qua những vị khách tại quán cà phê. Đó là những người trang phục tối giản nhưng đắt tiền, máy tính MacBook, công việc trong lĩnh vực marketing, truyền thông, sáng tạo hay giáo dục và thu nhập đủ cao để uống cà phê mỗi ngày mà không bị chỉ trích. Họ tìm kiếm không gian yên tĩnh, những cuộc trò chuyện và nhịp sống mang đậm dấu ấn đô thị.

Tác giả Minh Đức, ThS Truyền thông tại Trường đại học Clark (Mỹ), nhìn nhận thất bại như một phần trong hành trình trưởng thành và định hình những lựa chọn cá nhân. Ảnh: NVCC.

Tuy nhiên, đằng sau hình ảnh thành đạt ấy là câu hỏi: Liệu những người trẻ đang tận hưởng cuộc sống thành thị có hình dung đến ngày rời đi? Liệu họ có thể trở về một thị trấn nhỏ, một vùng quê hay một thành phố ít xô bồ hơn mà không cảm thấy mình đã đánh mất điều gì?

Tác giả liên hệ suy nghĩ này với bộ phim Phía trước là bầu trời của đạo diễn Đỗ Thanh Hải. Tác phẩm khắc họa khát vọng lập thân của những người trẻ từ tỉnh lẻ lên Hà Nội học tập và tìm kiếm cơ hội việc làm. Với các nhân vật Thương, Nhung và Nguyệt, việc bám trụ thành phố gần như trở thành con đường để đổi đời. Hình ảnh Thương lầm lũi dắt xe đạp rời khỏi khu nhà trọ ở cuối phim để lại cảm giác chạnh lòng, như thể những nỗ lực của cô chưa được đền đáp.

Gần ba thập kỷ sau, khoảng cách về điều kiện sống giữa thành thị và nhiều địa phương đã thu hẹp. Dẫu vậy, quan niệm thành phố lớn là nơi duy nhất để đổi đời vẫn có sức ảnh hưởng đến một bộ phận người trẻ. Những hình dung về cuộc sống đô thị tươi đẹp được nuôi dưỡng qua phim ảnh, xã hội và kỳ vọng của thế hệ trước khiến việc rời đi trở nên khó khăn hơn một quyết định chuyển chỗ ở thông thường.

Anh nhận định: “Thành thị ‘trói chân’ chúng ta không phải bởi sự hài lòng mà bằng cảm giác mất-bao-công-sức-rồi-không-thể-dừng-lại-được.”

Đây cũng là điểm liên hệ với khái niệm "sunk cost script" (kịch bản chi phí chìm). Khi đã đầu tư nhiều thời gian, tiền bạc, công sức và cảm xúc vào một lựa chọn, con người thường có xu hướng tiếp tục theo đuổi vì cho rằng dừng lại đồng nghĩa với lãng phí những gì đã bỏ ra. Trong trường hợp của người trẻ thành thị, tâm lý này có thể khiến họ xem việc trở về quê là biểu hiện của sự kém cỏi hoặc thiếu nghị lực, thất bại, thay vì một quyết định điều chỉnh cuộc sống.

Từ những cuộc trò chuyện với bạn bè, tác giả ghi nhận ngày càng có nhiều người cân nhắc trở về quê, làm việc cùng gia đình hoặc theo đuổi những công việc giản dị hơn. Với anh, mỗi người có một thời điểm khác nhau để nhận ra điều gì thực sự phù hợp với mình. Rời thành phố không nhất thiết là từ bỏ tham vọng, càng không mặc nhiên đồng nghĩa với thất bại.

Kể câu chuyện bằng những thất bại

Vì sao con người thường xem việc từ bỏ một lựa chọn là thất bại? Trong Bảo tàng của những thất bại, tác giả tiếp tục khai thác câu hỏi này qua trải nghiệm viết lách và những suy ngẫm về cách xã hội đánh giá điều gì là thành công.

Cuốn sách mất gần hai năm để hoàn thành. Theo ThS Minh Đức, trong khoảng 1.000 giờ dành cho quá trình thực hiện, chỉ 200 giờ anh thực sự viết, cần thêm một cuốn sách 800 giờ còn lại là những lần đắn đo và hoài nghi. Tác giả nhiều lần tự hỏi liệu bạn đọc có quan tâm góc nhìn của mình hay không và hình dung những viễn cảnh không mấy thuận lợi như buổi ra mắt chỉ có khoảng 20 người tham dự, tác phẩm không đạt doanh số kỳ vọng hay không được công chúng đón nhận.

Tuy nhiên, quá trình này giúp anh nhận ra việc được viết và sống cùng nghề viết đã là một thành công với nhiều người. Một cuốn sách bán được hàng chục nghìn bản, được chuyển thể thành phim hay tạo ra những chuyến giao lưu quy mô lớn có thể là kết quả đáng mong đợi, song không nên trở thành thước đo duy nhất cho giá trị của hành trình sáng tạo.

Tác giả/Tác phẩm

Bảo tàng của những thất bại

Tác giả: Minh Đức · Xuất bản: 11/09/2026 · NXB Thế giới

Sách tập hợp những câu chuyện và suy ngẫm về những lần vấp ngã trong cuộc sống, công việc và các mối quan hệ, qua đó gợi mở cách nhìn khác về những trải nghiệm không như kỳ vọng. Cuốn sách khuyến khích độc giả đối diện với thất bại, nhìn lại những lựa chọn và hiểu hơn về bản thân.

Từ trải nghiệm cá nhân, Minh Đức mở rộng suy nghĩ sang cách con người xây dựng hình ảnh bản thân trên mạng xã hội. Trong các lớp học về thương hiệu cá nhân, tác giả thường khuyến khích học viên chia sẻ thất bại thay vì chỉ kể thành tích và giải thưởng. Theo anh, những câu chuyện về lần vấp ngã có thể tạo ra sự đồng cảm bởi người đọc nhìn thấy trong đó những khó khăn và giới hạn của chính mình.

Dù vậy, việc kể về thất bại cần gắn với quá trình chuyển hóa. Anh viết: “Công thức đúng không phải ‘Tôi đã ngã’ (ám chỉ thất bại đơn thuần) mà phải là ‘Tôi đã ngã và đây là điều nó dạy tôi, đây là con người tôi trở thành sau đó’”.

Cách nhìn này cũng gợi mở một hướng tiếp cận khác với những lựa chọn cá nhân. Dù là rời thành phố, thay đổi công việc hay chấp nhận một tác phẩm không đạt kỳ vọng, kết quả không như mong muốn không nhất thiết quyết định giá trị của toàn bộ hành trình. Thay vì mặc nhiên chấp nhận những tiêu chuẩn thành công do xã hội định hình, tác giả khuyến khích mỗi người chất vấn cách mình đang nhìn nhận thất bại và xác định điều gì thực sự quan trọng với bản thân.