Những Sắc lệnh mở lối tiên phong nền dân chủ

Hiện thực hóa khát vọng độc lập, tự do, dân chủ

Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945 khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã hiện thực hóa khát vọng thiêng liêng ngàn đời nay của dân tộc Việt Nam: độc lập, tự do, dân chủ cộng hòa.

Là linh hồn của nhà nước Việt Nam độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh khi ấy khẳng định một trong những cơ sở chính trị pháp lý cần có đầu tiên của một nhà nước dân chủ cộng hòa là Hiến pháp. Mà muốn có Hiến pháp, phải có Quốc hội đại diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân - cơ quan đại biểu cao nhất thực thi quyền lực của nhân dân. Vì vậy, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3/9/1945, Người nêu 6 nhiệm vụ cấp bách, trong đó, có nhiệm vụ phải tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu.

Báo Quốc hội, số đặc biệt ngày 6/1/1946 in ở trang đầu ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và cả bút tích lời kêu gọi của Người. Ảnh tư liệu (Ảnh dùng báo in)

Trong giai đoạn này, Chính phủ điều hành bằng sắc lệnh, đã ban hành những Sắc lệnh về Tổng tuyển cử mang ý nghĩa lịch sử mở lối tiên phong cho nền dân chủ ở nước ta.

Sắc lệnh số 14-SL ngày 8/9/1945 là Sắc lệnh đầu tiên về Tổng tuyển cử, đặt nền móng cho thành công của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong đó, ghi rõ: "nước Việt Nam sẽ theo chính thể dân chủ cộng hòa, và Chính phủ nhân dân toàn quốc sẽ do một Quốc dân đại hội bầu theo lối phổ thông đầu phiếu cử lên".

Sắc lệnh số 14-SL ngày 8/9/1945 là Sắc lệnh đầu tiên về Tổng tuyển cử, đặt nền móng cho thành công của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Ảnh Tư liệu (Ảnh dùng báo in)

Sắc lệnh 14-SL được ông Võ Nguyên Giáp (khi ấy là Bộ trưởng Bộ Nội vụ) thay mặt Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ cộng hòa ký ban hành, quy định trong thời hạn 2 tháng kể từ ngày ký sắc lệnh sẽ mở cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc dân đại hội. Tất cả công dân Việt Nam, cả trai và gái, từ 18 tuổi trở lên, đều có quyền tuyển cử và ứng cử, trừ những người đã bị tước mất quyền công dân và những người trí óc không bình thường. Số đại biểu của Quốc dân đại hội ấn định là 300 người. Quốc dân đại hội sẽ có toàn quyền ấn định Hiến pháp cho nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sắc lệnh số 34-SL ngày 20/9/1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành, thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp gồm có: Hồ Chí Minh, Vĩnh Thụy, Đặng Thai Mai, Vũ Trọng Khánh, Lê Văn Hiến, Nguyễn Lương Bằng, Đặng Xuân Khu.

Sắc lệnh số 39-SL ngày 26/9/1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành, thành lập Ủy ban dự thảo thể lệ cuộc Tổng tuyển cử gồm có: Trần Huy Liệu, Vũ Đình Hòe, Cù Huy Cận, Nguyễn Mạnh Hà, Nguyễn Hữu Đang (đại biểu của Văn hóa cứu quốc), Lê Văn Giang (đại biểu của Thanh niên), Nguyễn Văn Chức (đại biểu của công nhân cứu quốc), Nguyễn Hữu Tiêu (đại biểu của nông dân cứu quốc), Cô Tám Kinh (đại biểu của Phụ nữ Cứu quốc).

Sắc lệnh số 51-SL ngày 17/10/1945 gồm 70 điều do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành, quy định thể lệ cuộc Tổng tuyển cử; ấn định ngày 23/12/1945 mở cuộc Tổng tuyển cử và phải được tiến hành theo lối phổ thông đầu phiếu, bầu cử trực tiếp và bằng phiếu kín. Tất cả công dân Việt Nam, cả trai và gái, từ 18 tuổi trở lên đều có quyền tuyển cử và ứng cử, trừ những người đã bị tước mất công quyền và những người trí óc không bình thường.

Sắc lệnh số 71-SL ngày 2/12/1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành, bổ khuyết Điều 11 Chương V của Sắc lệnh số 51-SL nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người ứng cử.

Sắc lệnh số 76-SL ngày 18/12/1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành, hoãn cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên (dự kiến 23/12/1945) sang ngày 6/1/1946 và ấn định lại hạn nộp đơn ứng cử, nhằm tạo điều kiện chuẩn bị chu đáo hơn, thu hút nhiều nhân sĩ tham gia, thể hiện sự tôn trọng dân chủ và đoàn kết lực lượng yêu nước cho sự thành công của nền dân chủ non trẻ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Xứng tầm sứ mệnh thiêng liêng

Vượt qua bao trở lực trong bối cảnh đất nước bị “thù trong, giặc ngoài”, các Sắc lệnh về Tổng tuyển cử được Chính phủ Lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu ban hành đều được thực thi hiệu quả, tuân thủ triệt để theo những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ nhất của thể chế nhà nước cộng hòa: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Cuộc Tổng Tuyển cử đã diễn ra thành công trong ngày 6/1/1946 trên đất nước Việt Nam, kể cả các vùng đang có chiến sự ở Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Hơn 89% cử tri cả nước đã đi bỏ phiếu, bầu ra 333 đại biểu vào Quốc hội Khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Cử tri Phường 1 Bảo Lộc phát biểu tại Hội nghị tiếp xúc cử tri của Đoàn đại biểu Quốc hội đơn vị tỉnh Lâm Đồng

Thắng lợi của cuộc Tổng Tuyển cử là mốc son chói lọi, mở lối tiên phong trên con đường phát triển nền dân chủ cộng hòa của nước Việt Nam sau hàng ngàn năm bị thống trị bởi chế độ phong kiến và gần 100 năm bị xiềng xích thực dân; khẳng định tinh thần yêu nước, sức mạnh đại đoàn kết của toàn dân quyết tâm xây dựng và bảo vệ nền độc lập dân tộc; khẳng định đường lối đúng đắn, hợp lòng dân, sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đối với cách mạng Việt Nam. Nhờ đó, đã giành thắng lợi vẻ vang trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm và vệ quốc, đưa đất nước ta từ một nước nghèo, bị chiến tranh tàn phá, bị bao vây, cô lập, trở thành nước đang phát triển, có thu nhập trung bình cao, có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín ngày càng cao trên trường quốc tế như ngày nay.

Kế thừa và phát huy các giá trị lịch sử của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946, cả hệ thống chính trị nước ta đang tích cực chuẩn bị tiến tới cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 với tâm thế vững tin bước vào kỷ nguyên mới; cử tri và nhân dân đặt kỳ vọng cuộc bầu cử sẽ sàng lọc và chọn được người đủ tài, đủ đức, đủ tâm huyết phục vụ nhân dân; xứng tầm với sứ mệnh thiêng liêng, là hiện thân sinh động của nền dân chủ cộng hòa của nước ta trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình, phát triển thịnh vượng của dân tộc.

ThS. Nguyễn Vân Hậu