Những tầng sâu ký ức trong nghệ thuật sắp đặt

Tác phẩm "Dress Box" của Yin Xiuzhen. Ảnh: Yin Xiuzhen

Với Yin Xiuzhen, quần áo không phải là “đồ cũ”. Nghệ sĩ sinh năm 1963 tại Bắc Kinh thích gọi chúng là “đã mặc”. Với bà, đó là những lớp da thứ hai lưu giữ dấu vết của đời sống cá nhân và bối cảnh xã hội.

Trong triển lãm Heart to Heart tại tầng dưới Hayward, Yin trưng bày những thành phố mềm được tạo nên từ quần áo quyên góp. Những mảnh vải được nhuộm màu, căng trên khung thép cao vút, mô phỏng máy bay, tàu hỏa hay cấu trúc đô thị.

Bà chia sẻ: “Quần áo đã qua sử dụng là người kể chuyện trong tác phẩm của tôi. Trong từng sợi vải đều chứa đựng dấu vết của trải nghiệm sống.”

Từ thập niên 1990, Yin đã sử dụng quần áo như một chất liệu ký ức. Tác phẩm Dress Box (1995) niêm phong ba thập kỷ quần áo cá nhân trong chiếc rương của cha cô, như một cách chôn vùi và đối thoại với quá khứ.

Tác phẩm của nghệ sĩ Yin Xiuzhen. Ảnh: Yin Xiuzhen

Loạt tác phẩm Portable Cities tiếp tục khai thác quá trình đô thị hóa, tái hiện các thành phố như Bắc Kinh, New York, London trong những chiếc vali mở, được tạo dựng từ quần áo người dân hiến tặng. Với Yin, đây là “bản đồ xúc giác” của một đô thị – nơi ký ức cá nhân hòa quyện vào nhịp chuyển động toàn cầu.

Ở tầng hai, Chiharu Shiota – nghệ sĩ Nhật Bản sinh năm 1972, hiện sống tại Berlin – giới thiệu triển lãm Những sợi chỉ của cuộc sống.

Sử dụng hàng nghìn cuộn len đen hoặc đỏ, Shiota đan kết vali, chìa khóa, thư từ thành những mạng lưới khổng lồ như mạng nhện bao phủ toàn bộ không gian. “Tôi muốn tạo cảm giác về trải nghiệm và sự tồn tại được chia sẻ,” bà nói.

Những bức thư tình của Chiharu Shiota. Ảnh: Chiharu Shiota

Từng học dưới sự hướng dẫn của Marina Abramović, Shiota chuyển từ hội họa sang sắp đặt để “vẽ trong không gian ba chiều”. Sợi chỉ trong tác phẩm của bà vừa hữu hình vừa ẩn dụ: khi thì kết nối, khi thì rối bời như tâm trạng con người.

Tác phẩm trình diễn During Sleep, với những cơ thể nằm trong lớp chỉ dày đặc, phản ánh suy tư của bà về sự mong manh và hữu hạn của đời sống – điều từng được định hình sâu sắc qua hai lần chống chọi ung thư.

Dù khác biệt về xuất phát điểm, khi Yin nhìn ra thế giới qua biến động xã hội, còn Shiota đào sâu vào nội tâm, thì cả hai đều khai thác mối liên hệ giữa vật chất và ký ức. Những quần áo, vali, sợi chỉ không còn là vật dụng bỏ đi, mà trở thành chứng nhân của thời gian.

Tác phẩm "Chìa khóa trong tay" của Chiharu Shiota. Ảnh: Chiharu Shiota

Ký ức và vật chất là hai trục tương đồng nổi bật trong thực hành nghệ thuật của họ, song mỗi người lại tiếp cận từ một điểm nhìn riêng. “Chúng tôi sử dụng những chất liệu và vật dụng tương tự, như vali, và cùng quan tâm đến nhiều khía cạnh của sự tồn tại con người trong xã hội. Tuy nhiên, các triển lãm của chúng tôi lại có trọng tâm khác nhau,” Shiota chia sẻ.

Trong không gian từ sàn đến trần của Hayward, người xem có thể bước xuyên qua những cấu trúc dệt nên từ hàng nghìn câu chuyện. Ở đó, nghệ thuật không chỉ là hình thức thị giác, mà là sự lắng nghe những điều còn lại sau đời sống – những ký ức được lưu giữ trong từng sợi vải và từng nút thắt vô hình của con người.

MY KHÁNH