Những thách thức với hệ thống phòng không tỉ USD của Arab Saudi

Sức ép liên tiếp và năng lực phòng không

Ngày 15/10, lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố sẽ tiếp tục tấn công các sân bay và cơ sở dầu khí của Arab Saudi, sau khi tiến hành các đợt tập kích nhằm vào trụ sở tập đoàn dầu khí Saudi Aramco tại thành phố Dhahran, miền Đông nước này.

Theo Reuters, vụ tấn công gây hỏa hoạn tại một số khu vực thuộc khu phức hợp Aramco, song giới chức Arab Saudi cho biết thiệt hại ở mức hạn chế và không ghi nhận thương vong.

Trước đó, các cuộc tấn công nhằm vào sân bay quốc tế King Khalid ở Thủ đô Riyadh đã khiến ít nhất 13 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương, buộc nhà chức trách tạm thời đình chỉ hoạt động tại sân bay.

Ở chiều ngược lại, liên quân do Arab Saudi dẫn đầu đã tăng cường không kích các vị trí của Houthi tại Yemen, trong khi Riyadh triển khai thêm các biện pháp bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu.

Bệ phóng tên lửa thuộc hệ thống phòng không Patriot được triển khai tại thành phố Mecca, Arab Saudi. Đây là một trong những hệ thống phòng không hiện đại được Riyadh sử dụng nhằm tăng cường năng lực phát hiện, theo dõi và đánh chặn các mối đe dọa từ trên không, đặc biệt là tên lửa đạn đạo. Ảnh: Bộ Quốc phòng Arab Saudi

Các diễn biến trên tiếp tục làm gia tăng căng thẳng giữa hai bên, đồng thời thu hút sự chú ý đến năng lực phòng không của Arab Saudi, quốc gia đã đầu tư đáng kể vào việc hiện đại hóa quân đội trong nhiều năm qua.

Theo báo cáo công bố tháng 4/2026 của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), chi tiêu quân sự của Arab Saudi năm 2025 ước đạt 83,2 tỷ USD, tăng 1,4% so với năm trước, đứng thứ tám thế giới và cao nhất khu vực Trung Đông.

Trong lĩnh vực phòng không, Riyadh đã trang bị các hệ thống tên lửa Patriot và THAAD do Mỹ phát triển, cùng mạng lưới radar cảnh giới và các phương tiện hỗ trợ tác chiến. Đáng chú ý, tháng 7/2025, Arab Saudi chính thức đưa đơn vị THAAD đầu tiên vào trạng thái sẵn sàng hoạt động, góp phần tăng cường năng lực phòng thủ trước các mối đe dọa tên lửa đạn đạo.

Tuy nhiên, các cuộc tập kích gần đây cho thấy việc bảo vệ đồng thời nhiều mục tiêu trên phạm vi rộng vẫn là nhiệm vụ phức tạp, ngay cả khi có sự hỗ trợ của các hệ thống phòng không hiện đại.

Một trong những yếu tố đáng chú ý là đặc điểm địa lý của Arab Saudi. Với diện tích khoảng 2,15 triệu km², nước này có nhiều thành phố lớn, sân bay, căn cứ quân sự, nhà máy lọc dầu và hệ thống đường ống năng lượng phân bố cách xa nhau, đòi hỏi nguồn lực đáng kể để duy trì khả năng giám sát và phòng thủ.

Trao đổi với The Guardian, chuyên gia an ninh Thomas Juneau thuộc Đại học Ottawa (Canada) nhận định, hệ thống phòng không Arab Saudi đã đánh chặn được một số cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV của Houthi. Tuy nhiên, quy mô lãnh thổ rộng lớn khiến việc bảo đảm khả năng phòng thủ tại mọi khu vực trở thành thách thức đáng kể.

Bên cạnh yếu tố địa lý, sự đa dạng trong phương thức tấn công của Houthi cũng làm gia tăng độ phức tạp của nhiệm vụ phòng không. Trong những năm gần đây, lực lượng này đã sử dụng nhiều loại vũ khí, từ tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình đến UAV tấn công tầm xa.

Mỗi loại vũ khí đặt ra yêu cầu đánh chặn khác nhau. Tên lửa đạn đạo có tốc độ cao, đòi hỏi hệ thống phòng thủ phải phát hiện và phản ứng nhanh. Trong khi đó, UAV và một số tên lửa hành trình có thể bay ở độ cao thấp, gây khó khăn cho radar do ảnh hưởng của địa hình và giới hạn đường chân trời quan sát.

Khi nhiều mục tiêu xuất hiện đồng thời, mạng lưới phòng không phải phối hợp các khâu phát hiện, nhận dạng, theo dõi và phân bổ phương tiện đánh chặn. Điều này đòi hỏi khả năng tích hợp và vận hành hiệu quả giữa các hệ thống phòng thủ khác nhau.

Ngoài những thách thức kỹ thuật, chi phí và nguồn dự trữ tên lửa đánh chặn cũng là vấn đề cần tính đến. Các hệ thống như Patriot sử dụng tên lửa có giá thành cao, trong khi một số UAV tấn công có chi phí sản xuất thấp hơn đáng kể. Sự chênh lệch này tạo thêm áp lực về nguồn lực nếu các đợt tập kích diễn ra liên tục.

Theo Financial Times, nhu cầu sử dụng tên lửa phòng không gia tăng trong những cuộc xung đột gần đây đã gây sức ép lên nguồn cung và khả năng bổ sung dự trữ của nhiều quốc gia. Đối với Arab Saudi, điều này đặt ra yêu cầu duy trì nguồn cung ổn định, đồng thời lựa chọn phương án đánh chặn phù hợp để bảo đảm năng lực phòng thủ lâu dài.

Bài toán an ninh trong dài hạn

Những thách thức phòng không hiện nay còn gắn liền với sự thay đổi về năng lực tác chiến của Houthi. Kể từ khi kiểm soát Thủ đô Sanaa của Yemen năm 2014, lực lượng này đã từng bước mở rộng kho vũ khí và phạm vi hoạt động.

Trong nhiều năm, theo nhiều nguồn thạo tin, Houthi được cho là nhận hỗ trợ quân sự và công nghệ từ Iran, đồng thời phát triển năng lực sử dụng tên lửa và UAV thông qua kinh nghiệm thực tế trên chiến trường. Điều này giúp nhóm có khả năng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào những mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Arab Saudi, thay vì chỉ tập trung vào khu vực biên giới.

Nhóm Houthi tại Yemen tổ chức một cuộc duyệt binh ở Sanaa, Yemen hồi tháng 9/2023. Ảnh: Mohammed Hamoud/Getty Images

Dù vậy, giới phân tích cho rằng Arab Saudi vẫn duy trì ưu thế đáng kể về không quân, năng lực quân sự tổng thể và khả năng tiếp cận công nghệ quốc phòng hiện đại. Thách thức đối với Riyadh chủ yếu nằm ở việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực này để ứng phó với những hình thức tấn công ngày càng đa dạng.

Vấn đề càng trở nên quan trọng khi Arab Saudi đang triển khai chương trình Tầm nhìn 2030, với mục tiêu đa dạng hóa nền kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển thành trung tâm tài chính, giao thông, du lịch của khu vực.

Theo Reuters, các cuộc tấn công nhằm vào sân bay và cơ sở dầu khí không chỉ tác động đến hoạt động an ninh mà còn đặt ra yêu cầu bảo đảm tính liên tục của các hoạt động kinh tế, thương mại và vận tải.

Những gián đoạn tại các đầu mối hàng không hoặc cơ sở năng lượng quan trọng có thể tạo ra ảnh hưởng dây chuyền đối với doanh nghiệp, nhà đầu tư và các đối tác quốc tế.

Trong bối cảnh đó, tăng cường năng lực phòng không tiếp tục là một ưu tiên của Riyadh. Các giải pháp được giới chuyên gia đề cập bao gồm mở rộng mạng lưới cảnh báo sớm, nâng cao khả năng tích hợp radar, cải thiện phối hợp giữa các lực lượng và bổ sung những phương tiện đánh chặn phù hợp với các loại mục tiêu khác nhau.

Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cũng cho thấy các biện pháp quân sự chỉ là một phần trong bài toán an ninh rộng lớn hơn. Việc giảm nguy cơ xảy ra các cuộc tập kích còn phụ thuộc vào triển vọng kiểm soát căng thẳng và tìm kiếm giải pháp chính trị cho cuộc xung đột kéo dài tại Yemen.