Vụ nổ đường ống Nord Stream: Đức 'đưa ra ánh sáng' vụ phá hoại lớn nhất, bí ẩn nhất lịch sử hiện đại

Vụ nổ đường ống Nord Stream - vụ phá hoại có tính quốc tế bắt đầu bằng những luồng bong bóng khí nổi lên trên mặt biển Baltic. (Nguồn: AdobeStock)

Bảy tháng sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022, các vụ nổ đã phá hủy hai đường ống dẫn khí đốt Nord Stream – tuyến đường ống gây nhiều tranh cãi đưa khí đốt từ Nga sang châu Âu tại vùng biển nằm giữa Thụy Điển và Ba Lan.

Các điều tra viên từ nhiều quốc gia đã khẩn trương xác định thủ phạm và Nga ngay lập tức bị cáo buộc là bên chịu trách nhiệm. Sau đó, hai công dân Ukraine đã bị bắt giữ, làm dấy lên nghi vấn về sự can thiệp của vai trò nhà nước và đặt ra phép thử về lòng trung thành đối với một số đồng minh châu Âu của Kiev.

CNN đưa tin, ngày 14/10, một trong hai người này phải ra hầu tòa tại Đức với cáo buộc dính líu đến một trong những vụ phá hoại lớn nhất và bí ẩn nhất trong lịch sử hiện đại. Người này phủ nhận mọi hành vi sai trái và phía Ukraine cũng bác bỏ bất kỳ sự liên quan nào đến vụ việc.

Nord Stream là gì và chuyện gì đã xảy ra?

Nord Stream 1 và 2 là hai đường ống lớn được xây dựng để vận chuyển khí đốt từ Nga sang châu Âu thông qua Đức.

Các đường ống này thuộc sở hữu của Nord Stream AG, công ty có cổ đông lớn nhất là tập đoàn khí đốt Gazprom của Nga và từng là tâm điểm gây tranh cãi ngay cả trước khi cuộc xung đột quân sự tại Ukraine nổ ra, chủ yếu do những lo ngại về việc châu Âu phụ thuộc vào nguồn năng lượng giá rẻ của Nga.

Dự án Nord Stream 1 được công bố vào năm 1997, thời điểm quan hệ giữa phương Tây và nước Nga thời hậu Xô Viết còn tương đối êm đềm và chính thức đi vào hoạt động từ năm 2011.

Các nhà lãnh đạo EU và Nga cùng vặn một chiếc van, đánh dấu sự khởi đầu mang tính biểu tượng cho dòng khí đốt chảy qua đường ống Nord Stream, 8/11/2011, tại Đức. (Nguồn: Getty Images)

Nord Stream 2 là một dự án song hành, đã hoàn thành vào tháng 9/2021 nhưng chưa bao giờ được đưa vào vận hành. Đức đã tạm dừng dự án này chỉ vài ngày trước khi Moscow tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.

Vào cuối tháng 9/2022, các vụ nổ đã phá hoại nghiêm trọng hai đường ống gần đảo Bornholm của Đan Mạch, khiến khí thoát ra dữ dội vào vùng nước xung quanh và châm ngòi cho một cuộc điều tra xuyên quốc gia.

Quá trình điều tra đã diễn ra như thế nào?

Thụy Điển là quốc gia đầu tiên lên tiếng cảnh báo về các vụ rò rỉ này.

Vào thời điểm đó, một số chuyên gia cho rằng, nguyên nhân có thể xuất phát từ một sự cố kỹ thuật, nhưng các nhà lãnh đạo của nhiều quốc gia phương Tây lại nhanh chóng nhận định rằng hành vi phá hoại là nguyên nhân nhiều khả năng nhất.

Hai tháng sau sự việc, các công tố viên Thụy Điển thông báo, đây là kết quả của một “vụ phá hoại nghiêm trọng”, đồng thời cho biết thêm rằng đã tìm thấy “dấu vết chất nổ” tại hiện trường. Mặc dù cả hai đường ống đều không hoạt động vào thời điểm xảy ra vụ tấn công, chúng vẫn chứa khí đốt dưới áp suất. Theo các chuyên gia, điều này có thể đã dẫn đến việc một lượng khí nhà kính “chưa từng có” bị rò rỉ vào khí quyển.

Nhiều cơ quan, bao gồm các đơn vị an ninh của Đức, Đan Mạch và các quốc gia Bắc Âu khác đã được giao nhiệm vụ điều tra vụ tấn công này. Các quan chức châu Âu cam kết sẽ đưa ra phản ứng cứng rắn.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố, bất kỳ hành động cố ý nào nhằm phá hoại cơ sở hạ tầng năng lượng của châu Âu đều là “không thể chấp nhận được” và sẽ “dẫn đến phản ứng mạnh mẽ nhất có thể”.

Đức là bên đặc biệt muốn đưa những kẻ bị cáo buộc là thủ phạm ra trước công lý. Năm 2024, chính quyền nước này đã ban hành lệnh bắt giữ quốc tế đối với một người đàn ông Ukraine bị nghi ngờ có liên quan. Sau đó, người đàn ông Ukraine thứ hai đã bị bắt giữ vì được cho là có vai trò trong các vụ tấn công đường ống dẫn khí.

Nhưng cũng trong năm này, cả Đan Mạch và Thụy Điển đều đã khép lại các cuộc điều tra hình sự về các vụ nổ vào. Trong đó, Thụy Điển viện dẫn lý do thiếu thẩm quyền tài phán, còn Đan Mạch cho biết không có đủ căn cứ để tiếp tục theo đuổi vụ việc. Điều này khiến Berlin trở thành quốc gia duy nhất còn tiếp tục truy xét các manh mối liên quan.

Đối tượng nào đang bị đưa ra xét xử?

Cựu binh sĩ Ukraine là bị cáo duy nhất trong phiên tòa bắt đầu vào thứ Tư (ngày 14/10) tại Hamburg. Theo luật bảo mật của Đức, danh tính của người này chỉ được công bố là Serhii K. Các công tố viên Đức cho biết, bị cáo “thuộc một nhóm người đã đặt các thiết bị nổ vào các đường ống dẫn khí đốt Nord Stream 1 và Nord Stream 2 gần đảo Bornholm vào 9/2022”.

Theo các tài liệu từ tòa án, các công tố viên cáo buộc Serhii K là đồng phạm trong một “tội ác chiến tranh” bao gồm các hành vi tấn công các mục tiêu dân sự, phá hủy cơ sở hạ tầng, gây nổ và làm gián đoạn các hoạt động công cộng.

Các tài liệu này cáo buộc ông ta đã “hành động thay mặt cho chính quyền nhà nước Ukraine” trong một âm mưu được cho là nhằm phá hủy các đường ống dẫn khí Nord Stream.

Luật sư bào chữa cho đối tượng Serhii K trước đó đã chia sẻ với CNN rằng, thân chủ của mình phủ nhận mọi hành vi sai trái.

Năm 2025, Serhii K bị cảnh sát Italy bắt giữ tại một thành phố Rimini, ở miền Bắc Italy và sau đó bị dẫn độ sang Đức.

Các công tố viên tại Đức cho rằng, đối tượng này cùng các đồng phạm đã sử dụng một chiếc du thuyền buồm để thực hiện vụ tấn công, khởi hành từ cảng Rostock, một thành phố ở miền Bắc nước Đức. Theo các công tố viên, chiếc du thuyền này được thuê từ một công ty Đức thông qua các bên trung gian, sử dụng những giấy tờ tùy thân giả mạo.

Các nghi phạm người Ukraine bị cáo buộc tham gia vào vụ phá hoại đường ống Nord Stream bị bắt giữ và dẫn độ về Đức. (Nguồn: Reuters)

Theo tin từ Reuters, người đàn ông Ukraine thứ hai bị bắt giữ liên quan đến vụ đánh bom tên là Volodymyr Zhuravlov. Đối tượng này đã bị bắt tại Croatia vào tháng 8 và sau đó, Tòa án phê chuẩn việc dẫn độ sang Đức. Luật sư của người này đã bác bỏ phán quyết và cho biết thân chủ của mình có thể sẽ kháng cáo, Reuters cho biết thêm.

Các công tố viên Đức cho biết, đối tượng này bị “tình nghi” liên quan đến một số hành vi phạm tội, bao gồm hành vi phá hoại, gây nổ, cũng như tham gia vào các hoạt động lặn xuống vị trí đặt đường ống dẫn khí.

Volodymyr Zhuravlov trước đây đã từng bị bắt tại Ba Lan, nhưng quốc gia này từ chối dẫn độ sang Đức.

Vụ việc vẫn gây nhiều tranh cãi

Các vụ nổ xảy ra vào thời điểm nội bộ châu Âu trải qua giai đoạn đầy căng thẳng với nhiều ý kiến trái chiều.

Những cuộc tấn công này đã làm gia tăng tranh cãi về việc châu Âu sử dụng khí đốt từ Nga, đồng thời đặt Đức - nền kinh tế dẫn đầu khu vực và cũng là quốc gia đóng vai trò chủ chốt trong dự án khí đốt này vào tâm điểm bình luận. Trọng tâm của sự chỉ trích nhắm vào quyết định của cựu Thủ tướng Angela Merkel trong việc chọn cách tiếp cận hòa dịu đối với Moscow.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, người được coi là một đồng minh thân cận của Kiev từng phát biểu vào năm ngoái rằng, vấn đề của châu Âu “không nằm ở việc đường ống Nord Stream 2 bị cho nổ tung, mà nằm ở chỗ nó đã từng được xây dựng”.

Ngay từ năm 2007, ông Radek Sikorski, Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan lúc bấy giờ, đã lên tiếng chỉ trích gay gắt đường ống Nord Stream 1, khi đó đang trong quá trình xây dựng và gọi đây là “nỗ lực của Moscow nhằm chia rẽ và gây tổn hại cho Liên minh châu Âu (EU)”.

Khi đối tượng Zhuravlov lần đầu bị bắt giữ tại Ba Lan, một thẩm phán đã bác bỏ yêu cầu dẫn độ ông ta sang Đức, với lập luận rằng, nếu các vụ nổ đường ống Nord Stream là hành động phá hoại từ phía Ukraine, thì đó có thể được xem là phản ứng chính đáng.