Những thay đổi đáng chú ý trong thực hiện nghĩa vụ quân sự từ ngày 1-9

Trốn tránh nghĩa vụ quân sự được quy định cụ thể hơn

Ngày 23-8, với 472/474 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng. Luật có hiệu lực từ ngày 1-9-2026.

Trong đó, các quy định sửa đổi Luật Nghĩa vụ quân sự được nhiều người quan tâm, bởi liên quan trực tiếp đến công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Theo quy định mới, trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự được xác định là hành vi không chấp hành các quyết định, lệnh gọi của cơ quan có thẩm quyền trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Cụ thể, hành vi này bao gồm việc không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ.

Ngoài ra, việc không chấp hành quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu cũng được xác định là hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Như vậy, điểm đáng chú ý là trách nhiệm của công dân được đặt ra ngay từ các bước đầu của quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự, chứ không chỉ khi đã có quyết định gọi nhập ngũ.

Từ ngày 1-9-2026, hành vi gian dối trong đăng ký, sơ tuyển và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Ảnh minh họa: HNM

Gian dối trong đăng ký, sơ tuyển cũng bị nghiêm cấm

Luật mới đồng thời sửa đổi quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong Luật Nghĩa vụ quân sự. Nếu như quy định hiện hành nghiêm cấm gian dối trong khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự, thì luật mới mở rộng phạm vi này sang cả đăng ký và sơ tuyển sức khỏe.

Theo đó, các hành vi gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển nghĩa vụ quân sự và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự đều thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Quy định này nhằm bảo đảm thông tin về công dân và kết quả sức khỏe phục vụ tuyển quân được chính xác, minh bạch, hạn chế tình trạng cố tình khai báo sai hoặc tìm cách làm thay đổi kết quả để né tránh nghĩa vụ.

Luật sư Nguyễn Quốc Tuấn, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho rằng việc luật quy định cụ thể các hành vi trốn tránh có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp công dân hiểu rõ trách nhiệm của mình.

Theo luật sư Nguyễn Quốc Tuấn, nghĩa vụ quân sự được thực hiện qua nhiều bước, từ đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe đến gọi nhập ngũ. Vì vậy, công dân không nên hiểu rằng chỉ khi không chấp hành lệnh nhập ngũ mới được xem là trốn tránh.

Luật sư cũng lưu ý, nếu công dân có vấn đề về sức khỏe, hoàn cảnh gia đình hoặc thuộc trường hợp được tạm hoãn, miễn thực hiện nghĩa vụ quân sự thì cần thực hiện đúng thủ tục để được xem xét. Việc sử dụng thông tin không trung thực hoặc tự ý không chấp hành các quyết định, lệnh gọi có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý theo quy định.

Đi đăng ký, khám sức khỏe được giữ nguyên lương

Bên cạnh việc quy định rõ hơn trách nhiệm của công dân, luật mới cũng bổ sung các quy định về chế độ, chính sách trong thời gian đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám và kiểm tra sức khỏe.

Theo đó, công dân đang làm việc tại cơ quan, tổ chức trong thời gian thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám hoặc kiểm tra sức khỏe nghĩa vụ quân sự sẽ được trả nguyên lương và các khoản phụ cấp hiện hưởng. Ngoài ra, công dân còn được thanh toán tiền tàu xe đi và về. Trong thời gian đến đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám hoặc kiểm tra sức khỏe, công dân được bảo đảm chế độ ăn, ở và tiền tàu xe đi và về theo quy định.

Quy định này cũng tạo cơ sở để cơ quan, tổ chức và người sử dụng lao động bảo đảm quyền lợi cho công dân trong thời gian họ thực hiện nghĩa vụ theo yêu cầu của cơ quan quân sự.

Công dân cần lưu ý gì từ ngày 1-9?

Với những thay đổi trên, từ ngày 1-9-2026, công dân thuộc diện thực hiện nghĩa vụ quân sự cần lưu ý ba vấn đề chính.

Thứ nhất, phải chấp hành các quyết định gọi đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe và gọi nhập ngũ theo quy định.

Thứ hai, không thực hiện hành vi gian dối trong đăng ký, sơ tuyển và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự.

Thứ ba, nếu cho rằng mình thuộc trường hợp được tạm hoãn, miễn hoặc có lý do chính đáng ảnh hưởng đến việc thực hiện nghĩa vụ, cần chủ động cung cấp hồ sơ và thực hiện thủ tục để cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Theo luật sư Nguyễn Quốc Tuấn, việc quy định rõ trách nhiệm đi kèm với bảo đảm quyền lợi là cần thiết để công dân hiểu rằng thực hiện nghĩa vụ quân sự vừa là trách nhiệm, vừa đi kèm những chế độ được pháp luật bảo đảm.

Các quy định mới cũng góp phần tạo sự công bằng trong tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ, hạn chế tình trạng người chấp hành nghiêm túc phải thực hiện thay cho những trường hợp cố tình né tránh.

Bắt đầu có hiệu lực từ 1-9-2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng sẽ tạo cơ sở pháp lý mới cho công tác đăng ký, tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ, đồng thời làm rõ hơn trách nhiệm của công dân trong từng giai đoạn thực hiện nghĩa vụ quân sự.