Những thuốc có thể khiến da dễ bắt nắng hơn

Da bị tăng nhạy cảm với ánh sáng là do sự kết hợp giữa các hoạt chất của thuốc (hoặc hóa chất) có trong da và tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời. Khi bạn uống hoặc bôi một số loại thuốc, các phân tử thuốc sẽ theo máu đi đến da. Khi gặp ánh nắng, chúng hấp thụ năng lượng từ tia UV và kích hoạt các phản ứng hóa học gây hại cho tế bào da.

Những thuốc này có khá nhiều loại và được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau.

1. Một số thuốc làm tăng nhạy cảm với ánh sáng hay gặp

Thuốc kháng sinh:Các nhóm thuốc điều trị nhiễm trùng như doxycycline, tetracycline, ciprofloxacin và levofloxacin.

Thuốc trị mụn trứng cá: Nhóm retinoid dùng đường uống hoặc bôi ngoài da như isotretinoin (Accutane). Thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen, naproxen và piroxicam.

Thuốc lợi tiểu: Thường được sử dụng trong điều trị tăng huyết áp, suy tim hoặc phù như hydrochlorothiazide hoặc furosemide.

Thuốc chống dị ứng (kháng histamin): Một số loại như diphenhydramine.

Thuốc điều trị bệnh tim: Thuốc chống loạn nhịp tim amiodarone.

Thuốc chống trầm cảm:Nhóm thuốc chống trầm cảm ba vòng như amitriptyline.

Mẩn ngứa có thể do tình trạng da nhạy cảm với ánh sáng do dùng thuốc.

2. Dấu hiệu nhận biết khi da bị kích ứng

Khi dùng các thuốc nêu trên và tiếp xúc với ánh nắng quá lâu, da có thể xuất hiện những kiểu phản ứng sau:

Nhiễm độc ánh sáng (phổ biến):Da bị đỏ rực, đau rát, sưng tấy hoặc phồng rộp giống như bị bỏng nắng nặng. Phản ứng này xuất hiện rất nhanh, chỉ vài giờ sau khi ra nắng. Các phân tử thuốc trong da hấp thụ tia UV và bị kích thích. Chúng giải phóng các gốc tự do hoặc năng lượng cao gây tổn thương cho da. Năng lượng này trực tiếp phá hủy màng tế bào và cấu trúc DNA của da, làm da bị đỏ, rát, sưng tấy và bong tróc giống như một đợt cháy nắng nặng. Hiện tượng này có thể xảy ra ở nhiều người nếu dùng thuốc với liều đủ gây nhạy cảm ánh sáng và tiếp xúc với ánh nắng trong thời gian dài.

Dị ứng ánh sáng (ít gặp hơn):Hệ miễn dịch phản ứng với thuốc tạo ra các nốt phát ban, mẩn ngứa như bệnh chàm. Phản ứng này có thể lan sang cả vùng da không bị nắng chiếu vào và xuất hiện muộn sau vài ngày. Cơ chế dị ứng ánh sáng khá phức tạp. Tia UV chiếu vào làm thay đổi cấu trúc hóa học của phân tử thuốc. Cơ thể không nhận ra chất này nữa và coi nó là một "kẻ xâm lược" (vật thể lạ). Hậu quả là hệ miễn dịch được kích hoạt để phản ứng với chất này.

Hệ miễn dịch tạo ra phản ứng viêm, gây các nốt phát ban, mẩn ngứa, nổi mề đay giống như bệnh chàm. Phản ứng này cần thời gian để hệ miễn dịch nhận diện nên thường xuất hiện muộn hơn (vài ngày sau khi ra nắng) và có thể lan sang cả vùng da được che chắn.

Cơ chế làm mỏng da:Thường gặp ở các thuốc hoặc hoạt chất dùng ngoài da như retinoid, AHA, BHA hoặc các thuốc điều trị mụn dạng bôi làm tăng tốc độ bong tróc tế bào chết. Quá trình này làm lớp sừng bảo vệ trên cùng của da bị mỏng đi. Lớp da non bên dưới chưa đủ khỏe để chống chọi với ánh nắng, khiến tia UV dễ dàng xuyên sâu vào trong và làm da dễ bị tổn thương, bỏng rát hoặc sạm nám.

Bôi kem chống nắng trước khi ra ngoài giúp bảo vệ da khi đang dùng thuốc làm tăng nhạy cảm với ánh sáng.

Lưu ý: AHA không phải là thuốc uống mà là một nhóm hoạt chất tẩy tế bào chết hóa học được dùng bằng cách bôi trực tiếp lên da. AHA là viết tắt của Alpha Hydroxy Acid, một loại acid gốc nước có nguồn gốc tự nhiên từ trái cây, thực vật hoặc đường sữa. Hoạt chất này xuất hiện trong nhiều sản phẩm chăm sóc da hằng ngày như serum, nước hoa hồng (toner), kem dưỡng ẩm hoặc sữa rửa mặt.

Việc thoa AHA làm tăng độ nhạy cảm của da với tia UV vì AHA loại bỏ lớp da chết sần sùi ở trên cùng, để lộ lớp da non mới bên dưới. Lớp da non này rất mỏng manh và chưa có đủ khả năng chống chọi với ánh nắng mặt trời cũng như tia cực tím. Nếu sử dụng AHA mà không che chắn kỹ, da rất dễ bị cháy nắng, bỏng rát hoặc tăng sắc tố da.

BHA là viết tắt của Beta Hydroxy Acid. Loại BHA phổ biến nhất trong mỹ phẩm là salicylic acid, một chất có nguồn gốc từ vỏ cây liễu. Hoạt chất này thường có mặt trong các sản phẩm trị mụn như dung dịch tẩy tế bào chết, sữa rửa mặt, kem chấm mụn hoặc serum.

3. Các biện pháp bảo vệ da khi đang dùng thuốc làm tăng nhạy cảm với ánh sáng

Nếu bạn đang sử dụng một trong các loại thuốc kể trên, hãy thực hiện các biện pháp sau để bảo vệ làn da:

Thoa kem chống nắng hằng ngày: Chọn loại kem chống nắng phổ rộng (chống được cả tia UVA và UVB) có chỉ số SPF từ 30 trở lên; thoa lại sau mỗi 2 giờ nếu ở ngoài trời.

Che chắn kỹ khi ra ngoài: Đội mũ rộng vành, đeo kính râm và mặc quần áo dài tay có khả năng chống tia UV.

Hạn chế ra ngoài vào giờ cao điểm: Tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều vì đây là thời điểm tia UV hoạt động mạnh nhất.

Không tự ý bỏ thuốc:Nếu thấy da có dấu hiệu kích ứng, hãy liên hệ với bác sĩ để được tư vấn điều chỉnh liều lượng hoặc đổi sang loại thuốc khác phù hợp hơn. Tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc điều trị.