Những ứng viên của Nobel Văn chương

Vì lẽ đó mà người đoạt giải thường là những tên tuổi ít nhiều đã được biết đến trên văn đàn thế giới, có tác phẩm đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ và từng đoạt các giải thưởng văn chương khác. Nhiều năm nay, đã trở thành truyền thống khi mà Nobel Văn chương là một đối tượng hấp dẫn trên các nền tảng cá cược. Năm 2025, László Krasznahorkai thậm chí còn dẫn đầu tỷ lệ cược của một số nhà cái, là một trong những lần dự đoán chính xác nhất của giới may rủi.

Năm nay, 5 cái tên dẫn đầu danh sách đặt cược của trang Ladbrokes là nhà văn Trung Quốc Tàn Tuyết (đã có Hoàng Nê Phố, Đào nguyên ngoài cõi thế, Phố Ngũ Hương, Những chuyện tình thế kỷ mới dịch sang tiếng Việt), nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami - hầu hết tác phẩm đều được dịch sang tiếng Việt, nhà văn Mỹ Thomas Pynchon (V. đã có bản dịch tiếng Việt) và hai tác giả còn xa lạ với bạn đọc nước ta là nhà văn Australia Gerald Murnane và nhà văn Mexico Cristina Rivera Garza.

Bên cạnh đó, còn một số tác giả khác đã nhiều năm được độc giả xếp vào "hàng chờ" nhận giải Nobel - những ứng viên "chẳng chóng thì chầy" cũng sẽ đến lượt.

Diêm Liên Khoa

Nếu như Tàn Tuyết, với phong cách sáng tác thể nghiệm, dù vươn tầm thế giới lại không được công nhận rộng rãi tại quê nhà, thì đồng hương của bà - nhà văn Diêm Liên Khoa, lại chinh phục độc giả và giới phê bình và đã giành hơn 30 giải thưởng trong nước và quốc tế, gồm những giải thưởng danh giá như Lỗ Tấn, Lão Xá, Hoa ngữ quốc tế Hoa Tung, Franz Kafka, Hồng lâu mộng... và hai lần lọt vào chung khảo Booker Quốc tế.

Một số tác phẩm đã được dịch và xuất bản tiếng Việt của Diêm Liên Khoa - nhà văn Trung Quốc là ứng viên sáng giá của Nobel Văn chương.

Xuyên suốt gần 40 năm cầm bút, Diêm Liên Khoa đã xuất bản hơn 10 tiểu thuyết và hàng chục tập truyện ngắn, tùy bút, tản văn. Ông cũng giảng dạy văn chương tại các trường đại học ở Trung Quốc.

Xuất thân là một nhà văn quân đội, sáng tác của Diêm Liên Khoa mượn chất liệu huyền ảo để khắc họa hiện thực đời sống nông thôn, phơi bày thân phận của những con người bình thường và các mối quan hệ phức tạp dưới chuyển biến thời cuộc. Trong văn ông, đôi khi thực tế khốc liệt được thuật lại qua chất giọng điềm tĩnh đến ngột ngạt. Ông được mệnh danh là đại sư của "chủ nghĩa hiện thực hoang đường".

Nhiều tác phẩm nổi bật của Diêm Liên Khoa đã được xuất bản tại Việt Nam: Kiên ngạnh như thủy, Người tình phu nhân sư trưởng, Phong nhã tụng, Tứ thư, Đinh Trang Mộng, Nàng Kim Liên ở trấn Tây Môn, Ngày tháng năm, Tạc liệt chí,... Năm 2015, bản dịch tiểu thuyết Kiên ngạnh như thủy của dịch giả Nguyễn Thị Minh Thương được trao Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội ở hạng mục dịch thuật. Năm 2019, ông từng sang Việt Nam tham dự tọa đàm và giao lưu với độc giả.

Tawada Yoko

Sinh trưởng tại Tokyo rồi chuyển đến Hamburg sống và lấy bằng thạc sĩ, tiến sĩ sau khi tốt nghiệp đại học, Tawada Yoko sáng tác bằng cả hai ngôn ngữ tiếng Nhật và tiếng Đức. Bà thường viết tiểu thuyết và các tác phẩm truyện dài, truyện vừa, kịch bản sân khấu bằng tiếng Nhật, còn truyện ngắn hay tiểu luận thì viết bằng tiếng Đức.

Một số tác phẩm đã được dịch và xuất bản tiếng Việt của Tawada Yoko - nhà văn Nhật Bản được đánh giá là ứng viên tiềm năng của Nobel Văn chương.

Sáng tác của bà khai thác các chủ đề mang đậm hơi thở thời đại như di cư, đa văn hóa, bản sắc, căn tính, khủng hoảng sinh thái, mối quan hệ của con người với thiên nhiên. Đặc biệt, trải nghiệm xê dịch giữa hai nền văn hóa và song ngữ của bản thân được Tawada khéo léo lồng ghép, biến ngôn từ trở thành những nhân tố trong thế giới kỳ ảo chứ không còn đơn thuần là công cụ giao tiếp.

Tawada giành nhiều giải thưởng danh giá như giải thưởng Akutagawa, giải thưởng Tanizaki, Huân chương Goethe, giải thưởng Kleist Prize, giải thưởng sách Quốc gia Mỹ.

Một số tác phẩm của bà đã được dịch sang tiếng Việt: Mắt trần (lấy bối cảnh Việt Nam), Hiến đăng sứ, Chàng chó, Hạc trắng xòe cánh, Rải rác khắp nơi trên mặt đất.

Anne Carson

Nhà thơ người Canada Anne Carson. Ảnh: Poetry Letters by Huck Gutman.

Anne Carson là nhà thơ, dịch giả, tác giả tiểu luận và giáo sư văn học cổ điển người Canada.

Say mê với văn học so sánh, lịch sử và nghệ thuật, sáng tác của bà thường hòa quyện những ý tưởng và chủ đề từ nhiều lĩnh vự khác nhau. Bà thường trích dẫn, dịch lại, tham chiếu, làm mới từ các tác giả văn học Hy Lạp cổ đại và văn học Latinh, đồng thời cũng quan tâm đến các tác giả hiện đại hơn của thế kỷ 19 - 20.

Bà giành Rockefeller Bellagio Center Fellowship vào năm 1997, Guggenheim Fellowship vào năm 1998 và MacArthur Fellowship vào 2000. Carson 4 lần được đề cử giải thưởng T. S. Eliot từ năm 1999 đến 2013 và đã thắng vào năm 2001 với tập thơ The Beauty of the Husband (tạm dịch: Vẻ đẹp của một người chồng). Năm 2021, bà giành giải thưởng PEN/Nabokov vì Thành tựu Văn chương quốc tế.

Những năm gần đây, Anne Carson được đánh giá là ứng viên của giải Nobel Văn chương cùng người đồng hương Margaret Atwood.

Mircea Cărtărescu

Tác giả người Romania Mircea Cărtărescu. Ảnh: Introtema.

Tiểu thuyết gia, nhà thơ, nhà phê bình Mircea Cărtărescu là gương mặt nổi bật của văn chương Romania.

Gần 50 sáng tác, ông đã xuất bản gần 30 tập thơ, tập tiểu luận và tiểu thuyết. Ông đã thắng các giải thưởng Formentor Prize (2018), Thomas Mann Prize (2018), Giải thưởng Văn chương Quốc gia Áo (2015), cùng nhiều giải thưởng khác. Tác phẩm của ông đã được dịch sang hơn 20 ngôn ngữ.

Tiểu thuyết gồm 3 tập (triology) Blinding của ông được giới phê bình Romania bình chọn là tiểu thuyết của thập kỷ vào năm 2010. Bản dịch tiếng Anh của tác phẩm Solenoid giành giải Dublin Literary Award năm 2024 và lọt vào sơ khảo Booker Quốc tế năm 2025.

Có thông tin Mircea Cărtărescu nhiều năm được đề cử Nobel Văn chương và được xem là ứng viên sáng giá.

Enrique Vila-Matas

Enrique Vila-Matas là gương mặt nổi bật của văn đàn Tây Ban Nha trong nhiều thập kỷ qua. Tiểu thuyết và truyện ngắn của ông thường kết hợp nhiều thể loại và làm mờ ranh giới giữa tiểu luận và hư cấu, theo một phong cách mà ông gọi là "dòng suy nghĩ thuật lại" (narrated thought). Cấu trúc truyện lồng truyện, liên văn bản, giễu nhại, hài hước, tự thuật là những đặc điểm nổi bật trong sáng tác của ông.

Tiểu thuyết gia người Tây Ban Nha Enrique Vila-Matas.

Những tác phẩm tiêu biểu của ông có thể kể đến: A Brief History of Portable Literature (tạm dịch: Lược sử Văn chương bỏ túi), Dublinesque, Montano's Malady (Căn bệnh của Malady), Never Any End to Paris (Paris không hồi kết), Mac and His Problem (Mac và vấn đề của anh ta).

Sáng tác của ông đã được dịch sang hơn 30 ngôn ngữ. Ông đã giành nhiều giải thưởng như Prix Médicis étranger (2003), Rómulo Gallegos Prize (2001), và Formentor Literature Prize (2014).