Niềm tin bị đánh tráo

Các đối tượng trong đường dây nhập lậu kim cương bị cơ quan Công an bắt giữ. Ảnh: BCA

Triệt phá nhiều đường dây buôn lậu

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã triệt phá thành công đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia do người nước ngoài điều hành, khởi tố 22 bị can. Theo kết quả điều tra, từ năm 2024 đến nay, đường dây này đã thực hiện trót lọt 141 chuyến vận chuyển, đưa hơn 28.000 viên kim cương các loại vào Việt Nam tiêu thụ với tổng doanh thu ước tính khoảng 280 tỷ đồng.

Đáng nói, cơ quan Công an xác định người đứng đầu khâu “hợp thức hóa” cho số kim cương lậu là ông Đặng Ngọc Thảo (SN 1974, trú tại TPHCM), nguyên Tổng Giám đốc Công ty P-Lab.

Theo cơ quan điều tra, giấy chứng nhận kiểm định là yếu tố quyết định giá trị thương mại cũng như niềm tin của khách hàng đối với sản phẩm kim cương. PNJ-LAP là đơn vị kiểm định độc lập, theo quy định không được phép kinh doanh đối với các sản phẩm mình kiểm định, tuy nhiên Đặng Ngọc Thảo vì mục đích vụ lợi đã thực hiện trái với quy định, gây ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan kiểm định, ảnh hưởng đến niềm tin của khách hàng đối với các sản phẩm kim cương đang được lưu hành trên thị trường Việt Nam.

Đường dây buôn lậu liên quan đến cựu lãnh đạo doanh nghiệp lớn trong ngành kim cương khiến dư luận dậy sóng. Trong nhiều năm qua, người tiêu dùng vẫn coi giấy kiểm định là “tấm vé bảo đảm” cho giá trị của viên kim cương. Tuy nhiên, diễn biến vụ án cho thấy khâu kiểm định bị lợi dụng hoặc gian lận thì chính giấy chứng nhận lại trở thành công cụ tạo dựng niềm tin giả.

Cần hoàn thiện chuỗi kiểm định kim cương

Theo thống kê của cơ quan chức năng, đường dây nhập lậu 28.000 viên kim cương bị triệt phá, khách hàng mới biết, thời gian qua họ bỏ ra rất nhiều tiền mua những viên kim cương xa xỉ nhưng đổi lại chỉ là những tờ giấy kiểm định thật giả lẫn lộn.

Hầu hết các doanh nghiệp bán kim cương đều khẳng định sẽ thu mua lại với mức 92 - 95% giá bán ra. Muốn bán phải bán tại chính doanh nghiệp đã mua. Thế nhưng thực tế ngược lại, kim cương không những mất giá mà nhiều người còn rơi vào tình trạng không thể bán lại được khi doanh nghiệp đã “biến mất”.

Luật sư Nguyễn Văn Hùng (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho biết: Về bản chất, kiểm định kim cương là hoạt động đánh giá đặc tính kỹ thuật của viên kim cương tại thời điểm kiểm định, như trọng lượng, màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt, kích thước, hình dạng, mã số khắc laser nếu có, tình trạng xử lý, kim cương tự nhiên hay tổng hợp... Trên thị trường, quy trình này thường do các trung tâm giám định, phòng thử nghiệm hoặc đơn vị kiểm định đá quý thực hiện theo quy trình nội bộ và tiêu chuẩn kỹ thuật mà đơn vị công bố áp dụng.

Thông thường, quy trình kiểm định gồm các bước: Tiếp nhận mẫu; ghi nhận thông tin nhận diện; kiểm tra bằng thiết bị chuyên dụng; phân tích các tiêu chí chất lượng; đối chiếu tiêu chuẩn áp dụng; lập phiếu kết quả, chứng thư hoặc giấy kiểm định; trả mẫu và kết quả cho khách hàng. Một số đơn vị có hệ thống tra cứu chứng thư điện tử hoặc mã QR để kiểm tra thông tin viên đá.

Tuy nhiên, cần phân biệt rất rõ: Giấy kiểm định kim cương không đồng nghĩa với giấy chứng nhận nguồn gốc hợp pháp. Giấy kiểm định chủ yếu xác nhận đặc tính kỹ thuật của viên kim cương, không phải là chứng từ hải quan, hóa đơn tài chính, chứng nhận nhập khẩu hợp pháp hay chứng nhận quyền sở hữu.

Từ vụ án này có thể thấy, thị trường kim cương muốn minh bạch thì không thể chỉ dựa vào niềm tin hoặc uy tín thương mại. Cần một cơ chế pháp lý rõ ràng, dữ liệu truy xuất được, trách nhiệm kiểm định minh bạch và chế tài đủ mạnh. Đây là điều kiện cần thiết để bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và phòng ngừa các đường dây buôn lậu, hợp thức hóa tài sản bất hợp pháp trong tương lai.