Nỗ lực bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. (Ảnh minh họa: TTXVN)

EU đã xây dựng khung pháp lý khá toàn diện nhằm bảo vệ trẻ vị thành niên trên môi trường số, gồm nhiều quy định như Đạo luật Dịch vụ số (DSA), Quy định Bảo vệ dữ liệu chung (GDPR), Đạo luật Trí tuệ nhân tạo (AI Act)… Ủy ban châu Âu (EC) cũng đang thử nghiệm ứng dụng xác minh độ tuổi và dự kiến đề xuất quy định về độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội trên toàn EU.

Tuy nhiên, việc thực thi vẫn đối mặt nhiều thách thức. Kinh nghiệm tại Anh và Australia cho thấy, thanh, thiếu niên vẫn có thể vượt qua các biện pháp kiểm soát bằng cách sử dụng mạng riêng ảo (VPN) hoặc chuyển sang các nền tảng ít được quản lý hơn. Ứng dụng xác minh độ tuổi của EU cũng từng bị chỉ trích vì có thể bị công cụ AI vượt qua trong thời gian ngắn, đồng thời làm dấy lên lo ngại về bảo mật dữ liệu. Ngoài ra, các nước thành viên vẫn chưa thống nhất về độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội.

Các chuyên gia nhận định, để bảo vệ trẻ em trên môi trường số hiệu quả, EU cần kết hợp giữa quy định quản lý, giáo dục kỹ năng số và nâng cao trách nhiệm của phụ huynh trong việc kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị, phòng chống bắt nạt trực tuyến và hướng dẫn trẻ sử dụng internet an toàn. Theo khảo sát của mạng lưới EU Kids Online, trung bình chỉ 22% phụ huynh châu Âu sử dụng các công cụ kiểm soát của cha mẹ để quản lý việc con cái truy cập internet.

Nâng cao vai trò của phụ huynh trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là một trong những giải pháp cốt lõi và hiệu quả nhất hiện nay, bởi gia đình chính là “lá chắn” đầu tiên của trẻ. Các chuyên gia đưa ra 6 nhóm giải pháp toàn diện giúp phụ huynh chủ động nâng cao vai trò của mình trong kỷ nguyên số.

Đầu tiên là thay đổi tư duy từ “cấm đoán” sang “đồng hành”. Thay vì cấm đoán hoặc tịch thu thiết bị - điều thường khiến trẻ giấu giếm hoặc phản ứng tiêu cực, cha mẹ nên đóng vai trò là người hướng dẫn và bạn đồng hành, lắng nghe, không định kiến để con sẵn sàng chia sẻ khi gặp phải tình huống khó khăn trên mạng như bị bắt nạt, lừa đảo hoặc lỡ truy cập nội dung độc hại, mà không sợ bị la mắng hay trừng phạt.

Hai là chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng số cho chính mình. Cha mẹ cần cập nhật xu hướng công nghệ, chủ động tìm hiểu về các nền tảng mạng xã hội, ứng dụng, trò chơi mà con đang sử dụng để hiểu về môi trường con đang tiếp xúc. Nhận diện các rủi ro phổ biến trên mạng mà trẻ thường phải đối mặt như xâm hại, quấy rối tình dục trực tuyến; bắt nạt trên mạng; lừa đảo, tin giả, nghiện game hoặc mạng xã hội; lộ lọt thông tin cá nhân…

Ba là thiết lập quy tắc gia đình về sử dụng internet. Thỏa thuận khung giờ và không gian sử dụng, cùng con xây dựng quy tắc không dùng điện thoại trong bữa ăn, trước khi đi ngủ, hoặc khi đang học bài; khuyến khích sử dụng thiết bị ở không gian chung trong nhà thay vì phòng ngủ đóng kín. Dạy con nguyên tắc “An toàn thông tin”: Không chia sẻ thông tin cá nhân (họ tên, trường học, địa chỉ nhà, số điện thoại, mật khẩu); không gửi ảnh hoặc video nhạy cảm cho bất kỳ ai trên mạng; không gặp mặt trực tiếp người lạ quen qua mạng mà không có cha mẹ đi cùng.

Bốn là ứng dụng giải pháp công nghệ hỗ trợ. Sử dụng các công cụ kiểm soát của cha mẹ (Parental Control): Cài đặt các ứng dụng quản lý thời gian và lọc nội dung độc hại hoặc các phần mềm bảo mật; bật chế độ an toàn trên YouTube, Google, TikTok; quản lý tài khoản mạng xã hội của trẻ, kiểm soát danh sách bạn bè và lượt theo dõi.

Năm là rèn luyện cho trẻ tư duy kiểm chứng thông tin, mở rộng trao đổi về việc không phải mọi thứ trên mạng đều là thật (tin giả, tài khoản giả mạo, hình ảnh cắt ghép/AI). Hướng dẫn con cách ứng xử văn minh trên mạng, giao tiếp lịch sự, không tham gia công kích, bình luận tiêu cực hoặc lan truyền tin đồn thất thiệt.

Cuối cùng là phối hợp chặt chẽ với nhà trường và xã hội. Cha mẹ cần kết nối với giáo viên và nhà trường, thường xuyên trao đổi để nắm bắt tâm lý, hành vi của trẻ cũng như nhận các cảnh báo sớm từ nhà trường về các trào lưu nguy hiểm trên mạng. Cần biết các kênh hỗ trợ khẩn cấp, lưu lại các đường dây nóng hỗ trợ bảo vệ trẻ em để kịp thời phản ánh hoặc xin tư vấn khi gặp sự cố nghiêm trọng.