Nỗ lực chuyển hóa dòng vốn FDI

Sáng 28/10, tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã đối thoại với ông Stephan Mergenthaler, Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới về chủ đề "Định vị Việt Nam trong tương lai toàn cầu".

Thủ tướng kêu gọi các nhà đầu tư nước ngoài không chỉ mang đến nguồn vốn, mà hãy cùng chia sẻ công nghệ, tri thức, kinh nghiệm quản trị, đào tạo nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhất là trong các ngành công nghiệp trọng điểm.

"Chuyển từ 'đầu tư tại Việt Nam' sang 'đầu tư cùng Việt Nam", Thủ tướng nhấn mạnh thông điệp, kêu gọi các tập đoàn quốc tế tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, viện nghiên cứu và trường đại học để cùng phát triển công nghệ, nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng.

Yêu cầu này từ người đứng đầu Chính phủ được đặt trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao, khu vực FDI từng bước giữ vai trò quan trọng nhưng mức độ lan tỏa sang doanh nghiệp trong nước chưa tương xứng.

Không thể tăng trưởng cao nếu thiếu vốn FDI

9 tháng đầu năm, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ năm trước; trong đó vốn đăng ký mới đạt 29,24 tỷ USD, gấp 2,4 lần. Vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD - mức cao nhất 9 tháng của các năm từ 2022 đến nay.

Thu hút đầu tư tiếp tục khởi sắc thời gian qua cho thấy khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế được cải thiện và niềm tin của nhà đầu tư đối với triển vọng phát triển kinh tế của Việt Nam tiếp tục được củng cố.

Tuy nhiên, áp lực huy động vốn ngày càng lớn khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Trên nghị trường Quốc hội tuần qua, tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã nhấn mạnh: để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt khoảng 40% GDP, hệ số ICOR giảm từ 6,4 xuống 4,5 - 4,8. Nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến tăng gấp 2,67 lần so với giai đoạn 2021 - 2025.

Điều này đặt ra yêu cầu huy động nguồn lực rất lớn, nhất là nguồn vốn từ FDI. Việt Nam không thể đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số nếu thiếu vốn FDI.

“Chúng ta có thể tăng trưởng mà không cần FDI được không? Xin thưa rằng câu trả lời rất đơn giản: Không thể!”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, thu hút đầu tư không chỉ dừng ở quy mô vốn. Quan trọng hơn là khả năng nâng cao giá trị gia tăng, tiếp nhận công nghệ và thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Vấn đề này cũng được PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC), đề cập trong bài phát biểu tại Chương trình CEO 500, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu. 

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM

Ông Huân nhắc lại, trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa 434,3 tỷ USD của 9 tháng qua, khu vực FDI đóng góp tới 350,41 tỷ USD, tương đương 80,7%, còn khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 19,3%. Từ cơ cấu này, có thể thấy nền kinh tế đang dựa nhiều vào khu vực FDI, đặc biệt rõ ở động lực xuất khẩu. Trong khi đó, năng lực của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Đáng lo ngại hơn cả là khoảng cách về công nghệ. Theo báo cáo của OECD năm 2026 được ông Huân dẫn lại, trong các dự án FDI đầu tư mới được công bố giai đoạn 2020 - 2024, hoạt động nghiên cứu và phát triển chỉ chiếm khoảng 1,9% tổng vốn đầu tư. Báo cáo Việt Nam 2045 của Ngân hàng Thế giới công bố năm 2024 cũng cho thấy chỉ khoảng 5% lao động ngành chế biến, chế tạo thuộc nhóm kỹ năng cao.

Những dữ liệu này củng cố nhận định rằng mô hình xuất khẩu của Việt Nam còn nặng về gia công, lắp ráp, trong khi năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo chưa phát triển tương xứng. 

“Chính vì vậy, chúng ta cần thu hút dòng vốn thế hệ mới gắn với nghiên cứu và phát triển, đào tạo kỹ sư, hợp tác công nghệ và nâng cấp nhà cung ứng Việt Nam. Dòng vốn ấy phải giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao, tạo lập tài sản trí tuệ và nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Huân nhấn mạnh.

Ưu đãi đầu tư phải tạo ra giá trị thực chất

Muốn thay đổi chất lượng dòng vốn, chính sách thu hút đầu tư cần thay đổi. Với lần sửa Luật Đầu tư này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng cần nghiên cứu phương thức hỗ trợ đầu tư phù hợp hơn, tập trung vào những mục tiêu cụ thể như phát triển công nghệ cao, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước và nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị. Việc hỗ trợ cần gắn với hiệu quả thực chất, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà đầu tư và nền kinh tế Việt Nam.

Bộ trưởng cũng lưu ý, việc tăng cường hợp tác với các tập đoàn quốc tế cần đi đôi với nâng cao năng lực của doanh nghiệp nội địa. Khi doanh nghiệp Việt Nam chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chất lượng, giá thành và năng lực cung ứng, khả năng tham gia sâu vào chuỗi sản xuất của các tập đoàn lớn sẽ còn hạn chế. Vì vậy, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nguồn nhân lực chất lượng cao là những nhiệm vụ cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư.

Chủ tịch UBND TP HCM  Nguyễn Văn Được và Phó Chủ tịch UBND TP HCM Trương Minh Huy Vũ chúc mừng đại diện 10 thành viên chính thức của VIFC-HCMC.

Một hướng đi khác đang được Việt Nam đẩy mạnh là phát triển các kênh huy động, kết nối và điều phối nguồn lực tài chính. Đây cũng là vai trò được kỳ vọng ở các trung tâm tài chính quốc tế. Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, trung tâm tài chính không chỉ là kênh dẫn vốn, mà cần trở thành đầu mối kết nối nhà đầu tư với các dự án có khả năng tạo giá trị cao, góp phần thay đổi cơ cấu và năng lực của nền kinh tế.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, VIFC-HCMC đã công bố 10 thành viên chính thức đầu tiên, cùng các kế hoạch đầu tư, huy động vốn ở nhiều lĩnh vực. Trong đó, tổng quy mô cam kết đầu tư của các thành viên đạt khoảng 2,7 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2027 và dự kiến lũy kế khoảng 3 tỷ USD đến năm 2030. Sự tham gia của các doanh nghiệp được kỳ vọng góp phần đa dạng hóa hệ sinh thái dịch vụ tài chính, mở rộng kết nối đầu tư và nâng cao năng lực huy động, phân bổ nguồn vốn cho nền kinh tế.

Về phần mình, Chính phủ Việt Nam khẳng định tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng thực thi pháp luật, phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, nhà đầu tư. Đồng thời, duy trì đối thoại, lắng nghe và phối hợp xử lý kịp thời những kiến nghị, giải quyết những khó khăn, vướng mắc, các tồn tại theo thẩm quyền. 

Việt Nam hiện đang đứng trước bước ngoặt. Sau khi đạt được vị thế quốc gia có thu nhập trung bình cao, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 và đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Mô hình đã đưa Việt Nam đến giai đoạn này, được xây dựng dựa trên nguồn lao động, vốn và năng lực lắp ráp dồi dào cho thị trường toàn cầu, sẽ không thể đưa đất nước đến đích. Giai đoạn tiếp theo phụ thuộc vào khoa học, công nghệ, đổi mới và trên hết là con người. 

Bà Pauline Tamesis Điều phối viên thường trú của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam

Để nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, Việt Nam định hướng hình thành một hệ sinh thái FDI thế hệ mới trong đó không chỉ tập trung thu hút dòng vốn quốc tế mà phải đi kèm với chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Mỗi đồng vốn FDI vào Việt Nam phải mang theo công nghệ gì, giá trị gia tăng gì, lan tỏa gì cho nền kinh tế trong nước. Mục tiêu không phải thu hút nhiều dự án hơn mà là lựa chọn các dự án có công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại, có khả năng lan tỏa và đóng góp thiết thực vào nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Bà Bùi Thu Thuỷ Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính

Việt Nam đang đi đúng hướng khi nhận thức rằng, năng lực cạnh tranh dài hạn trong thu hút FDI không nên phụ thuộc vào các ưu đãi về thuế, phí. Lợi thế bền vững phải đến từ chất lượng hạ tầng, năng lực số và chất lượng nguồn nhân lực, được nâng cao thông qua sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với hệ thống đào tạo và nghiên cứu. Chính phủ Việt Nam đang thể hiện rõ sự quan tâm đến những yếu tố này.

Ông Peter Ryder  Chủ tịch điều hành Indochina Capital