Nỗ lực điều tiết và đa dạng hóa nguồn năng lượng

Đến hết tháng 9.2026 sản lượng điện Nhà máy thủy điện Nậm Công (xã Huổi Một) đạt 24,3 triệu kWh.

Sơn La hiện vận hành gần 4.000 MW nguồn điện, chủ yếu là thủy điện với 3 nhà máy lớn (Sơn La, Huội Quảng, Nậm Chiến) và 57 thủy điện nhỏ, tổng công suất 3.794 MW. Hằng năm, hệ thống sản xuất 12 - 15 tỷ kWh, đóng góp 40 - 50% thu ngân sách tỉnh; riêng Thủy điện Sơn La đóng góp khoảng 1.000 tỷ đồng/năm. Trong đó, 57 thủy điện nhỏ (670 MW, sản lượng thiết kế 2,2 tỷ kWh/năm) đóng góp 400 - 500 tỷ đồng/năm, khoảng 10% thu ngân sách tỉnh. Các nhà máy còn tạo việc làm cho 2.500 lao động địa phương, hàng nghìn lao động phổ thông khi thi công và hỗ trợ xây dựng đường giao thông, điện, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa.

Chiếm 70 - 80% giá trị ngành công nghiệp - xây dựng, khi sản lượng điện giảm, tốc độ tăng trưởng của tỉnh bị tác động mạnh. Năm 2026, ảnh hưởng của El Nino khiến nước về hồ thấp. Sản lượng phát điện trong ngày không ổn định, có thời điểm chỉ đạt 28 triệu kWh/ngày, thậm chí có ngày ngừng phát để tích nước, vừa bảo đảm an ninh nguồn nước, vừa phục vụ cao điểm tháng 3 - 4 năm sau. Đến hết ngày 26/10, sản lượng Thủy điện Sơn La đạt 7.532 triệu kWh; Huội Quảng 1.639 triệu kWh; thủy điện nhỏ 1.883 triệu kWh; điện mặt trời 58,8 triệu kWh. Dự kiến cả năm 2026, Thủy điện Sơn La đạt 8.160 triệu kWh, Huội Quảng 1.650 triệu kWh, Nậm Chiến 770 triệu kWh; tổng sản lượng điện toàn tỉnh dự ước đạt 13,7 tỷ kWh.

Hai tổ máy Nhà máy Thủy điện Huội Quảng có công suất 520 MW.

Công ty CP Đầu tư và Phát triển Điện Tây Bắc đang sở hữu 2 nhà máy thủy điện Nậm Công, xã Huổi Một và Nậm Sọi, xã Chiềng Khoong với tổng công suất 20 MW (điện lượng thiết kế 76,734 triệu kWh/năm; năm 2025 đạt 71,65 triệu kWh, doanh thu thuần gần 79,8 tỷ đồng), tạo việc làm cho 28 lao động, thu nhập 12,5 - 13,5 triệu đồng/tháng. Ông Trần Văn Chuẩn, Giám đốc Nhà máy Thủy điện Nậm Công, cho biết: Hết tháng 9/2026, sản lượng hai nhà máy đạt hơn 46,8 triệu kWh (doanh thu thuần 54,73 tỷ đồng), ước chỉ đạt 88% kế hoạch so với cùng kỳ năm 2025. Từ quý IV/2025, công ty đã bảo dưỡng thiết bị, chuẩn bị vật tư dự phòng để sẵn sàng phát điện; đồng thời duy trì dòng chảy tối thiểu sau đập 1,64 m³/s theo giấy phép, truyền số liệu quan trắc về Cục Quản lý tài nguyên nước và Bộ Công Thương. Bước sang năm 2027, bên cạnh nâng cấp thiết bị tránh thất thoát nước, vấn đề khó khăn của thủy điện nhỏ là bồi lắng lòng hồ. Các chủ đầu tư rất mong sở, ngành sớm hướng dẫn khôi phục dung tích hữu ích lòng hồ để đảm bảo điều tiết nước giờ cao điểm.

Theo Sở Công Thương, cuối năm 2026 toàn tỉnh dự kiến phát điện thêm 4 thủy điện nhỏ (Háng Đồng B, Chiềng Hắc 2, Suối Lèo, Nậm Hóa 1), tổng công suất 56 MW, sản lượng năm 2027 dự kiến đạt 146 triệu kWh. Năm 2027 có thêm 4 thủy điện nhỏ (Nậm Pàn 5, Suối Chiến, Bó Sinh, Nậm Pàn 6), tổng công suất 62,5 MW, dự kiến đạt 100 triệu kWh. Năm 2027 cũng có 7 dự án điện mặt trời vận hành (tổng công suất 439 MW), gồm: Điện mặt trời nổi lòng hồ Thủy điện Sơn La; Yên Châu 1; Bắc Yên 1, Bắc Yên 2; Bắc Yên 3, Mường La 5; Mường La 6. Ông Nguyễn Thế Vinh, Phó Giám đốc Sở Công Thương Sơn La, thông tin: Dự ước năm 2027, sản lượng điện toàn tỉnh đạt 13,545 tỷ kWh, gồm: Thủy điện 13,33 tỷ kWh (Sơn La 8,8 tỷ kWh; Huội Quảng 1,38 tỷ kWh; Nậm Chiến 1 đạt 0,765 tỷ kWh; thủy điện nhỏ 2,388 tỷ kWh), điện mặt trời mái nhà 0,15 tỷ kWh, mặt đất 0,044 tỷ kWh và sinh khối 0,017 tỷ kWh.

Nhà máy thủy điện Huội Quảng và Trạm biến áp 220 kV, xã Chiềng Lao.

Giải tỏa áp lực sản xuất điện lên mục tiêu tăng trưởng, Sở Công Thương đã và đang tập trung nhiều giải pháp vừa cấp bách vừa lâu dài: Phối hợp với đơn vị vận hành hệ thống điện quốc gia, EVN và các nhà máy cập nhật dự báo thủy văn, khai thác hiệu quả nguồn nước bậc thang, hạn chế xả thừa; đôn đốc chủ đập duy trì hệ số khả dụng tổ máy cao, giám sát thiết bị trực tuyến; theo dõi sát sản lượng từng nhà máy để tháo gỡ khó khăn; đẩy nhanh các dự án nguồn và lưới điện đủ pháp lý, thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và điện sinh khối; phối hợp điều chỉnh phụ tải, sử dụng điện tiết kiệm, đúng thời điểm để giảm áp lực giờ cao điểm, đóng góp tích cực vào tăng trưởng GRDP và thu ngân sách tỉnh.