Nguyên nhân khiến xuất khẩu dầu diesel vùng Vịnh sụt giảm
Xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ tinh chế của khu vực Vùng Vịnh vẫn thấp hơn đáng kể so với trước cuộc chiến Mỹ - Iran, mặc dù lượng dầu thô xuất khẩu đã gần trở lại mức trước xung đột.
Một cơ sở khai thác dầu của Iran ở đảo Khark, ngoài khơi vùng Vịnh. Ảnh: AFP/TTXVN
Trên chuyên trang kinh tế vùng Vịnh, chuyên gia Francesca Washtell cho biết thiệt hại tại các nhà máy lọc dầu, gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz và xu hướng ưu tiên xuất khẩu dầu thô đang làm nguồn cung nhiên liệu toàn cầu thắt chặt, đẩy giá dầu diesel tăng mạnh.
Theo dữ liệu của công ty phân tích vận tải biển Kpler, trong tuần trước, lượng dầu thô xuất khẩu qua ba tuyến gồm eo biển Hormuz, Biển Đỏ và vùng biển ngoài khơi Oman tăng 12%, đạt trung bình 19 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ tinh chế giảm 43%, xuống còn 3,6 triệu thùng/ngày. Tình trạng này gây sức ép lên các nhà máy lọc dầu bên ngoài Trung Đông và làm tăng giá các loại nhiên liệu thiết yếu.
Theo Maleeha Bengali, người sáng lập quỹ đầu tư MB Commodities Capital, các nhà máy lọc dầu cần nhiều thời gian để sửa chữa, kiểm tra và khởi động lại sau khi bị tấn công. Nhà máy Sitra của Bahrain cùng hai cơ sở Mina Al Ahmadi và Mina Abdullah của Kuwait (Cô-ét) bị hư hại trong giai đoạn đầu chiến tranh, dự kiến chưa thể phục hồi hoàn toàn trước giữa năm 2027. Nhà máy lọc dầu Jizan của Saudi Arabia (A-rập Xê-út), bị lực lượng Houthi tấn công hồi tháng 8, có thể phải đến đầu năm 2027 mới hoạt động trở lại. Các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga cũng góp phần làm giảm nguồn cung diesel trên thị trường thế giới.
Trong bối cảnh chiến tranh gây tổn thất tài chính lớn, các nước Vùng Vịnh có động lực tăng xuất khẩu dầu thô để nhanh chóng tạo nguồn thu. Theo bà Bengali, dầu thô có thể được chuyển tới các nhà máy lọc dầu ở Trung Quốc, những thị trường khác tại châu Á hoặc Mỹ, trong khi khôi phục hoạt động chế biến tại các cơ sở bị hư hại đòi hỏi nhiều thời gian hơn.
Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã tăng lượng dầu vận chuyển qua các đường ống tới Yanbu bên bờ Biển Đỏ và Fujairah nằm ngoài eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các tuyến đường ống này chủ yếu vận chuyển dầu thô, không giải quyết được tình trạng gián đoạn xuất khẩu nhiên liệu thành phẩm từ các nhà máy lọc dầu trong khu vực. Theo Madhur Kakkar, Giám đốc điều hành công ty Elevate Financial Services, lượng sản phẩm dầu tinh chế vận chuyển qua eo biển Hormuz hiện chỉ bằng khoảng một nửa mức trước chiến tranh. Phí bảo hiểm hàng hóa qua khu vực cũng tăng từ 0,05 USD lên 3,50 USD/thùng do nguy cơ tàu chở dầu bị tấn công.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nguồn cung diesel và dầu gasoil toàn cầu trong quý III thấp hơn cùng kỳ năm trước 1,7 triệu thùng/ngày. Giá diesel vượt 200 USD/thùng trong tháng 9, mức cao kỷ lục, và dù đã giảm từ đỉnh, vẫn gần gấp đôi giá dầu thô cũng như mức trước chiến tranh.
IEA cảnh báo tình trạng thiếu diesel và các sản phẩm chưng cất trung bình khác có thể kéo dài đến năm 2027, ngay cả khi nguồn cung dầu thô phục hồi. Diễn biến này cho thấy việc khôi phục xuất khẩu dầu thô chưa đủ để bình thường hóa thị trường nhiên liệu, bởi năng lực lọc dầu và sự thông suốt của các tuyến vận tải vẫn là những yếu tố then chốt quyết định nguồn cung.
