Nỗ lực giảm nghèo bền vững trên địa bàn xã vùng cao

Nhiều mô hình hỗ trợ người dân thoát nghèo, phát triển kinh tế đang được xã Đà Bắc triển khai hiệu quả. Ảnh: N.Lộc

Xin ông có thể cho biết dấu ấn nổi bật nhất từ việc triển khai chương trình giảm nghèo trên địa bàn xã và một số mô hình, cách làm hay cần nhân rộng?

Trong thời gian qua, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững (nay là Chương trình mục tiêu quốc gia Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) trên địa bàn xã đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực, thể hiện rõ nét nhất ở sự thay đổi về tư duy, nhận thức và tinh thần tự vươn lên của người dân.

Nếu như trước đây, phần lớn hộ nghèo còn trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước thì nay nhiều hộ đã chủ động tiếp cận các chính sách, mạnh dạn vay vốn, học nghề, chuyển đổi cơ cấu cây trồng - vật nuôi, từng bước nâng cao thu nhập và ổn định cuộc sống.

Nhiều mô hình sản xuất hay đang được xã Đà Bắc áp dụng, giúp mang lại hiệu quả cao trong công tác giảm nghèo. Ảnh: N.Lộc

Từ thực tiễn triển khai, chúng tôi rút ra một số bài học ý nghĩa, đó là: Lấy người dân làm trung tâm, mọi chính sách hỗ trợ phải dựa trên nhu cầu thực tế, sở trường và điều kiện của từng nhóm hộ. Tăng cường vai trò của cộng đồng, đặc biệt là sự tham gia của các hội, đoàn thể trong vận động, giám sát và hỗ trợ người dân áp dụng các mô hình sinh kế. Kết hợp hỗ trợ “có điều kiện”, vừa tạo động lực, vừa nâng cao trách nhiệm và tính tự lực của hộ nghèo. Đẩy mạnh liên kết sản xuất - tiêu thụ, bởi chỉ khi sản phẩm có đầu ra ổn định thì mô hình sinh kế mới phát huy được hiệu quả lâu dài. Linh hoạt, kịp thời tháo gỡ khó khăn, nhất là về vốn, kỹ thuật và thông tin thị trường, để bảo đảm không hộ dân nào bị bỏ lại phía sau… 

Có thể nói, những bài học và mô hình thành công trong thời gian qua chính là nền tảng quan trọng để xã tiếp tục triển khai hiệu quả công tác giảm nghèo bền vững trong thời gian tới.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai chương trình giảm nghèo còn gặp khó khăn gì, thưa ông?

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai chương trình giảm nghèo vẫn gặp một số khó khăn như: Quy mô địa bàn xã sau sáp nhập lớn hơn, địa hình xã chủ yếu đồi núi xen khe suối, độ dốc lớn, nên gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, điều kiện hạ tầng trên địa bàn chưa đồng bộ, nhiều thôn, xóm còn gặp khó khăn về giao thông, điện, thủy lợi ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và mở rộng sản xuất.

Kinh tế hộ gia đình chủ yếu nhỏ lẻ, manh mún, chưa hình thành chuỗi giá trị, dễ bị tác động bởi biến động giá cả thị trường.

Đáng lưu ý, các hộ nghèo, hộ cận nghèo trên địa bàn chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ người phụ thuộc trong gia đình trên 50% gồm trẻ em, người cao tuổi hoặc người khuyết tật đang hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng. Người trong độ tuổi lao động chưa  chưa qua đào tạo nghề hoặc chưa có bằng cấp, chứng chỉ giáo dục.

Bên cạnh đó, giá cả vật tư, chi phí sản xuất tăng cao; đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp chưa ổn định cũng là những yếu tố tác động trực tiếp đến thu nhập của các hộ nghèo. Cùng với đó thiên tai, dịch bệnh vẫn thường xảy ra, tác động trực tiếp đến đời sống và sản xuất của người dân. Sau mỗi đợt thiên tai, dịch bệnh nhà cửa, ruộng vườn của người dân bị hư hại, vật nuôi bị tiêu hủy khiến nhiều hộ vừa thoát nghèo lại tái nghèo.

Từ nguồn vốn hỗ trợ giảm nghèo do ngân sách cấp, nhiều người dân đã được ở trong các ngôi nhà kiên cố. Ảnh: N.Lộc

Là một trong những xã còn nhiều khó khăn, chúng tôi xác định việc huy động và phân bổ nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Trong thời gian qua, các nguồn lực hỗ trợ của chương trình đã được triển khai tương đối đầy đủ, kịp thời và đến đúng các nhóm đối tượng yếu thế, nhất là hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Người dân đã được thụ hưởng các chính sách như hỗ trợ phát triển sinh kế, vay vốn ưu đãi, đào tạo nghề, hỗ trợ nhà ở, y tế, giáo dục… góp phần giảm bớt gánh nặng kinh tế và tạo điều kiện để họ tự vươn lên.

Tuy nhiên, so với nhu cầu thực tế, nhất là tại một xã nghèo với nhiều vấn đề phát sinh, thì nguồn lực hiện có vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng hoàn toàn yêu cầu đặt ra. Một số nhóm ngành nghề, mô hình sinh kế còn thiếu vốn đầu tư ban đầu; hỗ trợ sản xuất chưa đồng bộ; một số hạng mục hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh vẫn cần được tăng cường.

Từ kết quả, kiến nghị kiểm toán đối với chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo trước đó giúp ích gì cho công tác quản lý, điều hành của địa phương trong triển khai chương trình mục tiêu về giảm nghèo và các kế hoạch thúc đẩy giảm nghèo trên địa bàn, thưa ông?

Trong những năm qua, Kiểm toán nhà nước đã thể hiện vai trò hết sức quan trọng trong công tác kiểm toán việc quản lý tài chính công, tài sản công tại địa phương. Thông qua hoạt động kiểm toán định kỳ và chuyên đề, Kiểm toán nhà nước đã giúp địa phương nhìn nhận đầy đủ, khách quan hơn về tình hình quản lý, sử dụng ngân sách; việc thực hiện các chương trình, dự án đầu tư công; cũng như hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ giảm nghèo.

Các kết quả và kiến nghị kiểm toán đã chỉ ra rõ những tồn tại, hạn chế trong quá trình tổ chức thực hiện, từ khâu lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực, đến triển khai và quyết toán. Nhiều vấn đề bất cập trong quản lý tài sản công, cũng như nguy cơ thất thoát, lãng phí ngân sách đã được phát hiện và chấn chỉnh kịp thời.

Từ các kiến nghị của Kiểm toán nhà nước, địa phương đã có cơ sở quan trọng để điều chỉnh phương thức quản lý, hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ, nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ công chức thực thi công vụ. Đặc biệt, đối với chương trình giảm nghèo, kết quả kiểm toán đã giúp địa phương rà soát lại việc phân bổ kinh phí, đánh giá đúng hiệu quả các mô hình hỗ trợ sinh kế, kịp thời điều chỉnh một số hoạt động chưa phù hợp với điều kiện thực tế. Qua đó, nguồn lực đầu tư cho giảm nghèo được sử dụng đúng mục tiêu, đến đúng đối tượng, góp phần nâng cao chất lượng đời sống của người dân.

Có thể nói, thông qua hoạt động kiểm toán và các khuyến nghị xác đáng, Kiểm toán nhà nước đã hỗ trợ rất thiết thực cho công tác quản lý, điều hành của chính quyền địa phương; đồng thời góp phần tăng cường tính minh bạch, hiệu quả trong sử dụng tài chính công và thúc đẩy mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững trên địa bàn.