Nỗ lực ngoại giao phút chót ngăn chiến sự Iran tái bùng phát

CNN ngày 26/10 dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã thúc đẩy một chiến dịch không kích phối hợp với Mỹ nhằm vào Iran.

Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Donald Trump được cho là yêu cầu trì hoãn hành động quân sự cho đến khi Washington sẵn sàng.

Kế hoạch này cũng vấp phải sự phản đối từ Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Tướng Eyal Zamir, theo truyền thông Israel.

Những diễn biến trên làm gia tăng lo ngại xung đột có thể tái bùng phát, buộc các quốc gia Trung Đông đẩy nhanh nỗ lực ngoại giao.

Ngày 26/10, các quan chức cấp cao của Arab Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã tới Tehran để gặp giới lãnh đạo Iran.

Phái đoàn gồm Hoàng tử kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Arab Saudi Khalid bin Salman, Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir và người đứng đầu cơ quan tình báo Thổ Nhĩ Kỳ Ibrahim Kalin.

Các cuộc gặp có sự tham gia của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và quan chức an ninh cấp cao Mohsen Rezaei.

Trước đó, các nhà trung gian Qatar cũng tới Tehran nhằm thúc đẩy thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, trong khi Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã thăm Iran vào tuần trước.

Theo một quan chức vùng Vịnh, các cuộc tiếp xúc nhằm hỗ trợ nỗ lực trung gian của Qatar và Pakistan, đồng thời thuyết phục Tehran linh hoạt hơn trong đàm phán với Washington.

Tổng thống Trump từng tuyên bố Mỹ có thể nối lại không kích Iran sau cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ ngày 3/11.

Ali Vaez, chuyên gia thuộc Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, mô tả các cuộc gặp là nỗ lực ngoại giao vào phút chót khi những tín hiệu về chiến tranh ngày càng dồn dập và không gian tìm kiếm thỏa hiệp thu hẹp.

Một đề xuất đang được thảo luận là Mỹ và Iran thực hiện các bước nhượng bộ trong vòng 5 ngày. Theo đó, Tehran sẽ mở lại eo biển Hormuz cho tàu thương mại, còn Washington dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran.

Tuy nhiên, các bên vẫn chưa thống nhất thời điểm thực hiện từng bước, trong khi những nước trung gian muốn Iran nhượng bộ sớm hơn về chương trình hạt nhân.

Tehran nhiều lần bác bỏ yêu cầu chuyển một phần uranium làm giàu ra nước ngoài. Ông Rezaei tuyên bố Iran sẽ không để bất kỳ lượng vật liệu hạt nhân đã làm giàu nào rời khỏi lãnh thổ.

Các quan chức nước này cũng cảnh báo có thể mở rộng mục tiêu tấn công sang trung tâm dữ liệu và cáp mạng ngầm trong khu vực nếu bị tập kích trở lại.

Việc Arab Saudi cử Bộ trưởng Quốc phòng tới Tehran cho thấy Riyadh muốn ngăn một cuộc chiến mới có thể đe dọa an ninh khu vực và lợi ích của vương quốc.

Một cuộc đối đầu giữa Iran với Mỹ và Israel có nguy cơ kéo theo các đợt tấn công nhằm vào những quốc gia vùng Vịnh.

Dù Tổng thống Pezeshkian tuyên bố Tehran sẵn sàng tăng cường hợp tác khu vực và ủng hộ các thỏa thuận thúc đẩy an ninh, một quan chức Iran vẫn tỏ ra thận trọng về triển vọng đàm phán.

Giới quan sát cho rằng cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ và bầu cử ở Israel có thể ảnh hưởng đến tính toán của các bên.

Tuy nhiên, nguy cơ xung đột vẫn hiện hữu khi Mỹ, Israel và Iran chưa giải quyết được những bất đồng cốt lõi về an ninh, chương trình hạt nhân và các điều kiện chấm dứt đối đầu.