Nỗ lực toàn cầu phòng, chống lừa đảo qua mạng viễn thông, mạng Internet

Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, phát biểu tại Hội nghị

Mối đe dọa toàn cầu ngày càng nghiêm trọng

Với sự tham dự của đại diện 46 quốc gia sáng lập, 34 quốc gia quan sát viên và 4 tổ chức quốc tế, bao gồm Liên hợp quốc và Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol), Hội nghị thành lập Liên minh quốc tế về phòng, chống lừa đảo qua mạng viễn thông, mạng Internet đã diễn ra tại Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, Đoàn đại biểu Bộ Công an Việt Nam do Đại tướng Lương Tam Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, làm trưởng đoàn, đã tham dự hội nghị.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh lừa đảo viễn thông, trực tuyến ngày càng trở thành loại tội phạm xuyên quốc gia, có tính lưu động cao và khó xử lý chỉ bằng biện pháp của từng quốc gia. Theo Báo cáo Người tiêu dùng ASEAN về lừa đảo năm 2026 của Hiệp hội Hệ thống thông tin di động toàn cầu (GSMA), công bố tại Hội nghị Thượng đỉnh niềm tin kỹ thuật số ở Kuala Lumpur (Malaysia), khoảng 8% người tham gia khảo sát cho biết từng gặp lừa đảo trong 12 tháng qua. Có tới 96% số người được hỏi lo ngại nguy cơ trở thành nạn nhân của lừa đảo hoặc tấn công mạng. Gần 9/10 người cho biết nhận biết ít nhất một hình thức sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào mục đích lừa đảo. Cũng theo báo cáo này, các đối tượng ngày càng tập trung vào lừa đảo đầu tư, tiền kỹ thuật số, mua sắm trực tuyến và tuyển dụng, trong đó thường thuyết phục nạn nhân tự chuyển tiền. Các ứng dụng nhắn tin là kênh xuất hiện lừa đảo phổ biến nhất, chiếm 41% số trường hợp được ghi nhận. Hiện các cơ quan chức năng vẫn đang phải xử lý 45% số vụ lừa đảo được trình báo tại Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.

Mặc dù các nước tăng cường truy quét, nhiều ổ nhóm lừa đảo tại Đông Nam Á đã bị triệt phá, song các đối tượng có xu hướng chuyển địa bàn hoạt động sang khu vực khác. Do đó, việc thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin, áp dụng công nghệ trong thực thi pháp luật, phối hợp điều tra và truy bắt xuyên biên giới được xem là yêu cầu cấp bách. Trong bối cảnh đó, Liên minh quốc tế về phòng, chống lừa đảo qua mạng viễn thông, mạng Internet ra đời theo sáng kiến của Trung Quốc sẽ giúp xây dựng một tổ chức quốc tế liên chính phủ có sự tham gia rộng rãi của các cơ quan thực thi pháp luật, tập trung ứng phó với lừa đảo viễn thông, trực tuyến xuyên biên giới và những loại tội phạm liên quan. Trong tương lai, Liên minh sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho quản trị chống lừa đảo trên phạm vi toàn cầu, mô hình mới của hợp tác thực thi pháp luật đa phương và lá chắn bảo vệ an ninh chung.

Tuyên bố chung về việc thành lập Liên minh quốc tế chống lừa đảo viễn thông, trực tuyến, được các nước thành viên thông qua tại hội nghị, nhận định lừa đảo viễn thông, trực tuyến đang trở thành “hiểm họa chung của thế giới”, một mối đe dọa toàn cầu ngày càng nghiêm trọng. Tuyên bố nhấn mạnh sự cần thiết của một cơ chế liên chính phủ tập trung, chuyên nghiệp, hiệu quả và chú trọng hành động thực tiễn trên cơ sở các công ước quốc tế. Tuyên bố chung khẳng định Liên minh hướng tới xây dựng một tổ chức liên chính phủ với sự tham gia rộng rãi của các cơ quan thực thi pháp luật, tăng cường chia sẻ thông tin và hợp tác để ứng phó hiệu quả hơn với lừa đảo xuyên quốc gia, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức.

4 kiến nghị mang tính đột phá của Việt Nam

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh, là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, những năm qua, Việt Nam đã tích cực đóng góp vào tiến trình thúc đẩy hợp tác thực thi pháp luật trong lĩnh vực không gian mạng. Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, tháng 10-2025 Việt Nam đã tổ chức thành công Lễ mở ký “Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng” (Công ước Hà Nội) với số lượng cao kỷ lục quốc gia ký kết ngay tại lễ mở ký, tạo khuôn khổ pháp lý toàn diện đầu tiên của Liên hợp quốc cho hợp tác toàn cầu trong phòng ngừa, điều tra và truy tố tội phạm mạng.

Để Liên minh quốc tế về phòng, chống lừa đảo qua mạng viễn thông, mạng Internet vận hành thực chất, hiệu quả và nhanh chóng phát huy vai trò sau khi thành lập, Bộ trưởng Lương Tam Quang đã nêu 4 kiến nghị mang tính đột phá trước hội nghị. Trước hết cần đưa các công ước quốc tế thành hình mẫu thực thi. Các nước thành viên cần phát huy tối đa các cơ chế đã thiết lập, đưa việc thực thi Công ước Liên hợp quốc về phòng, chống tội phạm có tổ chức và Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng trở thành chuẩn mực mẫu mực trong việc tuân thủ luật pháp quốc tế. Tiếp theo là cần chuyển dịch chiến lược từ “ứng phó” sang “chủ động phòng ngừa”. Lực lượng thực thi pháp luật các nước cần tạo bước ngoặt trong phối hợp hành động, không dừng lại ở việc xử lý hậu quả mà phải chủ động triệt phá các mầm mống tội phạm từ sớm, từ xa. Cùng với đó là tiến hành điều tra chung, đánh sập các “đại bản doanh” lừa đảo xuyên biên giới. Tập trung các chuyên án điều tra phối hợp đa quốc gia nhắm thẳng vào các đường dây tội phạm có tổ chức, các tổng đài và trung tâm lừa đảo trực tuyến (scam centers) quy mô lớn đặt tại các vùng giáp biên hoặc ẩn danh trên không gian số. Cuối cùng là tăng cường chia sẻ dữ liệu và đào tạo nhân lực tinh hoa. Theo đó, cần mở rộng hợp tác giữa các quốc gia thành viên trong việc chia sẻ kinh nghiệm tác chiến điện tử, hỗ trợ công nghệ điều tra số và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công tác đấu tranh lâu dài phòng chống tội phạm lừa đảo qua mạng viễn thông và Internet.

Trên thực tế, Việt Nam đã quyết liệt triển khai các giải pháp mang tính đồng bộ, ban hành nhiều văn bản chỉ đạo có tính định hướng đấu tranh với tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng. Mới đây nhất, cuối tháng 7-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 30 yêu cầu các bộ ngành, địa phương tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong tình hình mới. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu cần xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên gắn với công tác bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội. Không để hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn biến phức tạp, hình thành điểm, tụ điểm hoạt động lừa đảo tại địa bàn, lĩnh vực quản lý.

Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu chủ động rà soát, khắc phục sơ hở, bất cập trong công tác quản lý Nhà nước đối với các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ để tội phạm lợi dụng thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nhất là viễn thông, ngân hàng, trung gian thanh toán, thương mại điện tử, quản lý đất đai, đầu tư, chứng khoán, bảo hiểm, y tế, giáo dục, du lịch, việc làm. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy định, quy trình quản lý nhằm phòng ngừa, ngăn chặn hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong công tác quản lý Nhà nước, phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản; khẩn trương hoàn thiện, kết nối và chia sẻ các cơ sở dữ liệu chuyên ngành với Cơ sở Dữ liệu quốc gia về dân cư nhằm phục vụ đối soát, xác minh, phân tích, cảnh báo sớm các hoạt động, giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Để ngăn chặn tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nhất là tội phạm lừa đảo xuyên quốc gia và trên không gian mạng, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh hợp tác quốc tế với các quốc gia, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới trong phòng; nâng cao hiệu quả phối hợp, trao đổi thông tin, xác minh, thu thập dữ liệu điện tử, truy vết dòng tiền, dẫn độ, tương trợ tư pháp về hình sự và phối hợp điều tra, xử lý tội phạm với các quốc gia, nhất là các nước có chung đường biên giới.