Nỗ lực vượt chỉ tiêu giải quyết án hành chính

Một phiên tòa hành chính được Tòa án Nhân dân khu vực 5 tổ chức.

Nhiều vướng mắc, khó khăn

Vụ án hành chính được hiểu là các tranh chấp pháp lý phát sinh trong quan hệ hành chính Nhà nước giữa một bên là cá nhân, tổ chức với bên còn lại là cơ quan hành chính. Nhiều vụ việc trong số này đã qua quá trình hòa giải ở cơ sở, hoặc qua nhiều lần khiếu nại và giải quyết khiếu nại, nên khả năng cơ quan tòa án hòa giải thành rất thấp. Hầu hết các vụ việc phải qua phiên tòa xét xử để phán quyết.

Trong khi kinh tế - xã hội phát triển, kéo theo tất yếu gia tăng các loại tranh chấp trong xã hội, trong đó có các vụ án hành chính. Nhất là các vụ việc mà cá nhân, hộ gia đình khởi kiện đề nghị tòa án hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hủy quyết định thu hồi đất để chuyển nhượng, hoặc yêu cầu giải quyết quyền lợi trong các vụ việc cơ quan hành chính giao đất trái thẩm quyền từ trước năm 2010. Đáng chú ý, trong số loại án này, xuất hiện tình trạng nhiều hộ gia đình, cá nhân cùng khởi kiện một cơ quan hành chính về cùng nội dung giao đất trái thẩm quyền. Mà vụ việc xảy ra tại các địa phương thuộc thị xã Nghi Sơn (cũ) và TP Sầm Sơn (cũ) là minh chứng. Riêng tại Tòa án Nhân dân khu vực 9, từ ngày 1/10/2025 đến 31/9/2026 đã thụ lý gần 40 vụ án thuộc diện này.

Ghi nhận từ thực tế, việc thụ lý, giải quyết án hành chính gặp không ít khó khăn. Phần lớn vụ, việc xảy ra đã lâu, nhiều tài liệu, hồ sơ, chứng từ, chứng cứ bị thất lạc. Sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, địa bàn phụ trách giải quyết án rộng, nhiều khu dân cư cách xa trụ sở tòa án từ 50km đến hơn 100km, gây khó khăn trong công tác thẩm định, định giá tài sản tranh chấp.

Thêm vào đó, Quốc hội đã sửa đổi nhiều luật, bộ luật theo hướng tăng thẩm quyền xét xử, giải quyết án đối với tòa án các khu vực, trong đó có án hành chính, thay cho tòa án cấp tỉnh từ ngày 1/7/2025. Mặc dù đã có nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng giải quyết loại án này được tổ chức cho tòa án cấp khu vực, song sự thay đổi luật cũng cần thời gian để các thẩm phán, thẩm tra viên, thư ký tòa án thích ứng.

Theo Thẩm phán Lê Xuân Vinh, Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 10: Một nguyên nhân khác khiến việc thụ lý, giải quyết án hành chính gặp khó khăn là thiếu sự phối hợp, chủ động cung cấp thông tin hoặc tham gia tố tụng đầy đủ của người đại diện có thẩm quyền từ cơ quan hành chính. Trong các vụ án, hầu hết người đại diện cơ quan hành chính không tham gia, hoặc tham gia không đầy đủ, đề nghị hoãn phiên tòa, nên việc giải quyết án kéo dài.

Tương tự, theo Thẩm phán Lê Thị Huệ, Phó Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 5, công tác giải quyết án hành chính còn gặp vướng mắc ở việc cung cấp hồ sơ, chứng cứ liên quan đến chính quyền cấp huyện cũ. Mặc dù đã có yêu cầu bàn giao hồ sơ cho các địa phương khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, nhưng nhiều tài liệu, hồ sơ, giấy tờ về đất đai bị thất lạc, hoặc không đầy đủ. Thêm vào đó, nhiều cán bộ cấp xã hiện tại không nắm được nội dung vụ việc xảy ra trong thời gian còn chính quyền cấp huyện.

Nỗ lực vượt khó

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, lãnh đạo Tòa án Nhân dân tỉnh đã tập trung đổi mới mạnh mẽ tư duy từ tập trung quản lý sang đồng hành với cán bộ, công chức giữ chức danh tư pháp giải quyết án, trong đó có án hành chính. Ngoài kiện toàn, duy trì có hiệu quả hoạt động của Tổ hỗ trợ nghiệp vụ giải quyết án hành chính, Tòa án Nhân dân tỉnh đã biệt phái thẩm phán vững vàng về năng lực chuyên môn, giàu kinh nghiệm công tác, trực tiếp thụ lý, giải quyết các loại án khó ở tòa án cấp khu vực. Nhất là các tranh chấp hành chính, các loại “án chùm”, “án dây” liên quan đến lĩnh vực đất đai.

Trên cơ sở đó, các tòa án cấp khu vực đã tập trung rà soát, nắm bắt tiến độ giải quyết các vụ án hành chính phức tạp có nguy cơ quá hạn, chủ động đấu nối và làm việc với cơ quan hành chính, cá nhân có liên quan để thu thập hồ sơ, chứng cứ, chứng từ phục vụ quá trình giải quyết án. Yêu cầu thẩm phán, thẩm tra viên, thư ký tòa án phải dành thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng hồ sơ của từng vụ việc, tìm ra nút thắt để tổ chức tháo gỡ. Đồng thời, chủ động giải đáp kiến thức pháp lý có liên quan để các bên đương sự thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.

Ngoài cử cán bộ, công chức giữ chức danh tư pháp tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, tìm hiểu án lệ của tòa án cấp trên, nhiều tòa án cấp khu vực đã tổ chức các buổi họp chuyên đề để thảo luận, tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn trong công tác giải quyết án hành chính. Thường xuyên giám sát việc thực hiện trình tự, thủ tục tố tụng của thẩm phán để hạn chế tối đa tình trạng án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của thẩm phán...

Với nhiều cách làm phù hợp, từ 1/10/2025 đến 31/9/2026 (năm công tác của ngành tòa án), tòa án hai cấp trong tỉnh đã giải quyết thành công 244 vụ án hành chính trong số 269 vụ thụ lý, đạt tỷ lệ 90,7%, vượt xa chỉ tiêu Quốc hội giao (65%). Đây là năm đầu tiên trong nhiều năm trở lại đây tòa án hai cấp trong tỉnh đạt tỷ lệ giải quyết trên 90% án hành chính. Các vụ việc còn lại đều trong hạn định giải quyết.

Đáng chú ý, nhiều tòa án cấp khu vực giải quyết án hành chính đạt tỷ lệ 100% như Tòa án Nhân dân khu vực 5 với 9/9 vụ, Tòa án Nhân dân khu vực 10 với 5/5 vụ... Ngoài ra, Tòa án Nhân dân tỉnh cũng đã biệt phái thẩm phán, giải quyết thành công 40 vụ “án chùm”, liên quan đến giao đất trái thẩm quyền tại Tòa án Nhân dân khu vực 9.