Mua phải tài sản do trộm cắp: Người mua có phải chịu trách nhiệm hình sự?

Trộm 11 điện thoại, mang một phần tài sản đi tiêu thụ

Công an thành phố Hà Nội vừa bắt giữ Lê Mạnh Hiệp, sinh năm 2000, trú tại phường Tứ Minh, thành phố Hải Phòng, để điều tra vụ trộm 11 điện thoại tại siêu thị Điện Máy Xanh trên phố Trần Duy Hưng, phường Yên Hòa, Hà Nội. Tổng giá trị tài sản được xác định hơn 338 triệu đồng.

Ngày 6-11, Công an phường Yên Hòa tiếp nhận tin báo về vụ trộm tại siêu thị Điện Máy Xanh, số 83 Trần Duy Hưng. Qua truy xét, lực lượng chức năng xác định Lê Mạnh Hiệp là người thực hiện và phát hiện người này tại khu vực Bãi Cháy, Quảng Ninh, khoảng 11h ngày 7-11.

Tại cơ quan công an, Hiệp khai nhận đã lấy trộm 11 điện thoại iPhone và Samsung, sau đó di chuyển đến Quảng Ninh, bán 6 chiếc tại một số cửa hàng để lấy tiền tiêu xài.

Lê Mạnh Hiệp và tang vật. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Lực lượng chức năng đã thu hồi toàn bộ 11 điện thoại, trị giá 338,08 triệu đồng, cùng 139,8 triệu đồng tiền mặt. Vụ việc đang được tiếp tục điều tra, làm rõ.

Việc tài sản bị trộm được đưa đến các cửa hàng để bán đặt ra vấn đề thường gặp trong giao dịch hàng hóa đã qua sử dụng. Người mua có thể không biết nguồn gốc tài sản, nhưng cũng có trường hợp biết rõ tài sản do phạm tội mà có vẫn cố tình thu mua để hưởng lợi.

Trên thực tế, các giao dịch điện thoại, máy tính, xe máy đã qua sử dụng không phải lúc nào cũng có đầy đủ hóa đơn, chứng từ. Vậy việc mua tài sản với giá rẻ, không có giấy tờ có đủ căn cứ để xác định người mua phạm tội hay không?

Biết rõ tài sản do phạm tội mà có vẫn thu mua có thể bị xử lý hình sự

Phân tích về vấn đề này, luật sư Nguyễn Ngọc Linh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho biết việc mua phải tài sản do trộm cắp không đương nhiên làm phát sinh trách nhiệm hình sự. Yếu tố quan trọng là người mua có biết rõ nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản và cố ý thực hiện hành vi chứa chấp, tiêu thụ hay không.

Theo Điều 323 Bộ luật Hình sự, người nào không hứa hẹn trước mà chứa chấp, tiêu thụ tài sản biết rõ là do người khác phạm tội mà có, có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, tài sản phạm pháp trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc thuộc các tình tiết định khung khác, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 3 năm đến 7 năm. Với giá trị tài sản lớn hơn hoặc các tình tiết nghiêm trọng khác, hình phạt có thể cao hơn.

Theo luật sư, cơ quan điều tra phải làm rõ người mua có biết tài sản do phạm tội mà có hay không. Giá bán thấp bất thường, không có hóa đơn hoặc người bán không chứng minh được nguồn gốc là những tình tiết cần xác minh, nhưng không đủ để mặc nhiên kết luận người mua phạm tội.

Chẳng hạn, một cửa hàng biết rõ điện thoại do người khác vừa trộm cắp nhưng vẫn thu mua để bán lại kiếm lời thì hành vi có thể có dấu hiệu của tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có. Ngược lại, người mua ngay tình, không biết và không được chứng minh là biết rõ nguồn gốc phạm pháp của tài sản thì không thể chỉ vì đã mua tài sản bị trộm mà bị truy cứu trách nhiệm theo Điều 323.

Một trường hợp khác là người mua đã hứa hẹn từ trước về việc tiêu thụ tài sản trộm cắp. Nếu sự hứa hẹn tạo điều kiện cho hành vi phạm tội và đáp ứng các dấu hiệu đồng phạm, người mua có thể bị xem xét với vai trò giúp sức trong tội phạm tương ứng.

Đối với vụ trộm tại Hà Nội, việc Hiệp khai đã bán 6 điện thoại tại một số cửa hàng là tình tiết cần điều tra. Tuy nhiên, hiện chưa có căn cứ để kết luận những cửa hàng này biết rõ nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản hoặc có hành vi phạm tội.

Luật sư Nguyễn Ngọc Linh phân tích thêm, ngay cả khi người mua không phải chịu trách nhiệm hình sự, nghĩa vụ hoàn trả tài sản vẫn có thể phát sinh theo pháp luật dân sự.

Điều 167 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình nếu tài sản bị lấy cắp, bị mất hoặc bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu, kể cả trường hợp người mua đã trả tiền để nhận tài sản.

Như vậy, người mua ngay tình có thể vẫn phải trả lại chiếc điện thoại được xác định là tài sản bị trộm. Khi đó, người mua có quyền yêu cầu người bán hoàn trả tiền và giải quyết thiệt hại liên quan theo quy định.

Để hạn chế rủi ro, người dân và các cơ sở kinh doanh đồ cũ cần kiểm tra thông tin người bán, nguồn gốc tài sản, lưu giữ chứng từ thanh toán và giấy tờ giao dịch; đặc biệt cảnh giác với những trường hợp bán nhiều tài sản mới trong thời gian ngắn, giá thấp bất thường hoặc có dấu hiệu che giấu nguồn gốc.