Nợ thuế đất phi nông nghiệp bất ngờ hiện trên eTax Mobile, người dân cần làm gì?

Tình trạng này tập trung ở các giao dịch mua bán nhà đất bằng giấy tờ viết tay, chưa được cấp giấy chứng nhận (sổ đỏ), hoặc các hộ dân vừa tất toán xong tiền thuế gốc lại bất ngờ nhận thêm một thông báo nợ phát sinh lần hai.

Dưới góc độ chuyên môn về tài chính đất đai và quản lý thuế, sự bất cập này không nằm ở khiếm khuyết của sắc thuế, mà xuất phát từ độ trễ công nghệ, quá trình chuẩn hóa dữ liệu định danh diện rộng và khoảng trống trong liên thông thông tin cơ sở.

Bản chất pháp lý: Vì sao nhà chưa có sổ đỏ vẫn thuộc diện rà soát chuẩn hoá định danh?

Nhiều người lầm tưởng cơ quan thuế chỉ quản lý nghĩa vụ tài chính dựa trên dữ liệu địa chính chính thức từ Văn phòng đăng ký đất đai. Tuy nhiên, thực tế vận hành tại các khu dân cư lâu năm cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác:

Theo Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, nghĩa vụ tài chính gắn liền với người đang sử dụng đất thực tế. Đối với các thửa đất chưa hoàn thiện thủ tục cấp Sổ đỏ hoặc qua nhiều đời chủ, người đang chiếm hữu và sử dụng thực tế mới là chủ thể phải nộp thuế.

Ông Ngô Gia Cường, Giám đốc Công ty TNHH Thẩm định giá và Giám định Việt Nam (VAI). Ảnh: NVCC.

Trước đây, dữ liệu thuế phi nông nghiệp chủ yếu quản lý bằng sổ bộ giấy tại cấp xã, giao cho tổ trưởng dân phố hoặc ủy nhiệm thu đi thu tiền mặt. Cơ chế này tồn tại nhiều "điểm mù" như thất lạc biên lai, sai lệch thông tin định danh cũ (CMND 9 số chuyển sang CCCD gắn chip), hoặc người dân đã nộp tiền nhưng chứng từ chưa được hạch toán kịp thời lên hệ thống tập trung của Chi cục Thuế.

Chiến dịch làm sạch dữ liệu (Đề án 06) được phát động trên toàn quốc để giải quyết bài toán hàng triệu thửa đất chưa sang tên, ngành thuế đã phối hợp với chính quyền cơ sở triển khai các chiến dịch phát tờ khai trực tiếp qua hệ thống tổ dân phố, trưởng thôn.

Tại thời điểm đó, người sử dụng đất thực tế đã kê khai thông tin cá nhân. Cơ quan thuế tiến hành khớp nối mã định danh cá nhân vào diện tích thửa đất trên cơ sở dữ liệu quản lý thuế tập trung (theo tinh thần Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14).

Do đó, khi ứng dụng eTax Mobile quét theo mã định danh, toàn bộ dữ liệu lịch sử và các kỳ chưa khớp lệnh bỗng lộ diện. Việc thiếu thông tin về các đợt rà soát dữ liệu trước đó hoặc hạn chế trong kỹ năng tra cứu ứng dụng khiến người dân lầm tưởng mình bị "gán nợ oan" hay lỗi hệ thống.

Giải mã khoản tiền chậm nộp phát sinh lần hai

Một điểm gây băn khoăn lớn cho người dân là hiện tượng người sử dụng đất vừa hoàn tất nộp tiền thuế gốc theo thông báo trên eTax Mobile, một thời gian ngắn sau lại tiếp tục nhận thêm thông báo đòi nợ thứ hai (với giá trị khác). Dưới góc độ kỹ thuật tài chính thuế, khoản nợ này thực chất là tiền chậm nộp, vận hành theo các nguyên tắc nghiệp vụ sau:

Theo Điều 59 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, tiền chậm nộp được tính bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế nợ và là một biến số thay đổi liên tục theo thời gian thực cho đến khi dòng tiền thực tế nhập vào Ngân sách Nhà nước.

Đặc thù của Hệ thống phần mềm quản lý thuế tập trung (sổ bộ thuế) phát hành thông báo dựa trên Sổ bộ thuế đã được Chi cục Thuế phê duyệt định kỳ tại một thời điểm cố định. Tại thời điểm đó, hệ thống không thể dự báo chính xác ngày nào người dân sẽ đi nộp tiền để chốt số tiền chậm nộp.

Theo thứ tự hạch toán ưu tiên nợ gốc, khi người dân thanh toán qua app, hệ thống hạch toán tài chính tự động ưu tiên trừ vào nợ gốc được xác nhận trên Thông báo trước. Khoảng thời gian chậm trễ kéo dài nhiều năm trước đó đã phát sinh một khoản tiền chậm nộp tương ứng chưa được thể hiện ngay Khi phần gốc đã được tất toán sạch, hệ thống tiếp tục quét tự động và phát hiện khoản tiền chậm nộp chưa thu.

Do lúc này, ngày tiền thực tế vào Ngân sách tại Kho bạc đã được xác lập, hệ thống mới có đủ căn cứ pháp lý để chốt con số phạt chậm nộp cuối cùng, từ đó sinh ra thông báo nợ bổ sung (khoản nợ thứ hai).

Đối với cơ quan quản lý, đây là quy trình hạch toán kế toán công chuẩn mực. Song, dưới góc độ trải nghiệm của người dân, việc "vừa trả xong nợ gốc lại tiếp tục bị đòi tiền" dễ tạo cảm giác thiếu minh bạch và tạo ra cảm giác bị gây phiền hà về mặt hành chính.

Nhiều người dân rơi vào trạng thái hoang mang khi tài khoản eTax Mobile bỗng nhiên hiển thị các khoản nợ thuế sử dụng đất phi nông nghiệp kéo dài nhiều năm. Ảnh: Hoàng Anh.

Khuyến nghị và hướng dẫn xử lý cho người dân

Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và làm sạch dữ liệu cá nhân trên hệ thống số, người dân cần lưu ý các bước xử lý thực tiễn sau.

Thứ nhất, kiểm tra kỹ lịch sử và lưu giữ chứng từ, chủ động tìm lại các biên lai thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp các năm trước (nếu có) để đối chiếu xem khoản nợ trên ứng dụng thuộc giai đoạn nào (trước khi kê khai hay giai đoạn đã nộp tiền mặt qua ủy nhiệm thu).

Thứ hai, sử dụng triệt để tính năng phản hồi trực tuyến. Nếu phát hiện khoản nợ không chính xác hoặc đã hoàn thành nghĩa vụ từ trước, người dân cần chụp lại minh chứng biên lai, chọn ngay mục "Phản hồi / Tra cứu nghĩa vụ" trên ứng dụng eTax Mobile để gửi kiến nghị trực tiếp đến Chi cục Thuế quản lý xác minh, điều chỉnh.

Thứ ba, làm việc trực tiếp với cơ quan thuế cơ sở đối với nhà chưa có sổ đỏ. Trường hợp phức tạp liên quan đến giao dịch nhà đất bằng giấy tay, vi bằng, người dân cần mang theo hồ sơ giao dịch cùng bản kê khai trước đó đến trực tiếp bộ phận quản lý thuế phi nông nghiệp tại UBND xã/phường hoặc Chi cục Thuế để yêu cầu đối chiếu sổ bộ gốc và gạch nợ dứt điểm.

Thứ tư, chủ động theo dõi dòng tiền sau khi thanh toán: Sau khi nộp thuế gốc trên eTax Mobile, người dân nên theo dõi tài khoản sau 3 đến 5 ngày làm việc (thời gian để dòng tiền luân chuyển từ ngân hàng qua Kho bạc Nhà nước). Nếu phát sinh khoản tiền chậm nộp, cần tất toán ngay để tránh việc tính lãi phạt kéo dài.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ với công cuộc số hóa dữ liệu quản lý nhà nước toàn diện, việc xuất hiện những vướng mắc, độ trễ kỹ thuật hay sự thiếu đồng bộ nhất định giữa các hệ thống hạ tầng thông tin là điều khó tránh khỏi trong giai đoạn chuyển giao.

Sự đồng hành, chia sẻ và cảm thông từ phía người dân chính là nguồn lực quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước có thêm thời gian hoàn thiện hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu, từ đó mang lại chất lượng phục vụ công tốt hơn, minh bạch hơn và bền vững hơn.