Nobel Kinh tế 2026 vinh danh hai giáo sư Mỹ nghiên cứu ổn định nền kinh tế

“Các nhà khoa học đoạt giải đã giúp chúng ta làm giảm bớt những biến động mạnh mẽ của nền kinh tế”, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển cho biết.

Giải thưởng chính thức mang tên Giải thưởng Khoa học Kinh tế Sveriges Riksbank. Khác với các giải được thành lập theo di chúc của Alfred Nobel, giải Nobel Kinh tế do Ngân hàng Trung ương Thụy Điển thành lập năm 1968.

Hai nhà kinh tế Mỹ Robert E. Hall và Michael Woodford đoạt giải Nobel Kinh tế 2026. Ảnh chụp màn hình

Nền kinh tế thường trải qua các giai đoạn tăng trưởng và suy thoái. Khi kinh tế suy yếu, chính phủ và ngân hàng trung ương có thể giảm lãi suất, tăng chi tiêu công để kích thích nhu cầu. Ngược lại, khi kinh tế tăng trưởng quá nóng, lạm phát tăng cao, họ có thể tăng lãi suất hoặc cắt giảm chi tiêu để hạ nhiệt thị trường.

Từ những năm 1930, các lý thuyết của nhà kinh tế học John Maynard Keynes đã đặt nền móng cho chính sách ổn định kinh tế. Dù vậy, cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 khiến nhiều nền kinh tế phương Tây rơi vào tình trạng đình lạm: tăng trưởng trì trệ, thất nghiệp cao và lạm phát tăng mạnh cùng lúc. Điều này đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các chính sách truyền thống và thúc đẩy giới kinh tế tìm kiếm những mô hình mới.

Đóng góp của hai giáo sư Robert E. Hall và Michael Woodford là phát triển các mô hình kinh tế vĩ mô dựa trên cách người dân và doanh nghiệp đưa ra quyết định. Thay vì chỉ phân tích mối liên hệ giữa các chỉ số kinh tế, cách tiếp cận này xem xét cả lựa chọn tiết kiệm, chi tiêu, đầu tư và định giá của các chủ thể trong nền kinh tế.

Đặc biệt, người dân và doanh nghiệp không chỉ phản ứng với tình hình hiện tại mà còn dựa vào kỳ vọng về tương lai. Chẳng hạn, nếu ngân hàng trung ương thông báo rõ định hướng lãi suất, họ có thể điều chỉnh kế hoạch chi tiêu và đầu tư trước khi chính sách được thực hiện đầy đủ.

Nhờ tính đến những phản ứng này, các mô hình giúp chính phủ và ngân hàng trung ương đánh giá toàn diện hơn tác động của chính sách, từ đó đưa ra quyết định phù hợp với từng hoàn cảnh.

Theo Chủ tịch Ủy ban Giải thưởng Khoa học Kinh tế John Hassler, nghiên cứu của hai nhà khoa học cung cấp nền tảng lý thuyết vững chắc cho các mô hình hiện được chính phủ và ngân hàng trung ương trên thế giới sử dụng.

Ông cho rằng, những công trình này giúp các nhà hoạch định chính sách chuẩn bị tốt hơn trước các cú sốc, chẳng hạn như khủng hoảng năng lượng hoặc những thay đổi đột ngột trong chi tiêu của hộ gia đình.

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu thường xuyên đối mặt với biến động về giá năng lượng, lãi suất và nhu cầu tiêu dùng, khả năng dự đoán phản ứng của các chủ thể kinh tế có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì ổn định.

Giải thưởng năm 2026 ghi nhận nỗ lực phát triển các công cụ lý thuyết giúp giới hoạch định chính sách hiểu rõ hơn cách nền kinh tế vận hành, qua đó nâng cao khả năng ứng phó với suy thoái và những biến động khó lường.