Chi phí thuê tàu chở dầu từ Mỹ sang Trung Quốc đắt hơn phóng tên lửa

Chi phí thuê tàu chở dầu từ Mỹ sang Trung Quốc hiện lên tới khoảng 80 triệu USD. (Ảnh: AFP)

Theo công ty môi giới tàu biển Gibson, chi phí thuê tàu chở dầu từ Mỹ sang Trung Quốc hiện lên tới khoảng 80 triệu USD. Với số tiền này, hồi đầu năm, người ta thậm chí có thể mua đứt một tàu chở dầu có kích thước tương đương.

Giá cước tăng vọt do tình trạng thiếu hụt tàu chở dầu toàn cầu ngày càng nghiêm trọng trong bối cảnh xung đột Iran làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Theo công ty môi giới SSY, sau khi điều chỉnh theo lạm phát, giá cước đã lên mức cao nhất kể từ khi những siêu tàu chở dầu xuất hiện vào thập niên 1960, vượt cả giai đoạn chiến tranh tàu chở dầu giữa Iran và Iraq trong thập niên 1980.

Chi phí vận tải tăng khiến giá dầu thô đến tay người mua cao hơn, thu hẹp biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu và làm gia tăng áp lực lạm phát.

Thiếu tàu đẩy giá cước lên mức kỷ lục

Nguyên nhân cốt lõi là số lượng tàu không đủ đáp ứng nhu cầu vận chuyển. Các nhà khai thác Trung Đông ngày càng phải trung chuyển dầu sang những tàu khác bên ngoài eo biển Hormuz, khiến mỗi chuyến đi có thể kéo dài thêm khoảng một tuần và làm giảm thời gian khai thác của đội tàu toàn cầu.

Tình trạng thiếu hụt càng trầm trọng do dòng chảy thương mại biến động liên tục. Khi lưu lượng qua Hormuz sụt giảm, nhiều tàu phải chạy rỗng từ Trung Đông đến các khu vực khác để tìm hàng. Khi hoạt động vận chuyển phục hồi, tàu lại cần nhiều tuần để quay về vị trí khai thác. Việc xuất khẩu dầu Iran sang Trung Quốc gần như đình trệ cũng buộc các nhà nhập khẩu Trung Quốc tìm nguồn cung thay thế, làm tăng nhu cầu thuê tàu trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, các cuộc tấn công của Iran khiến một số tàu phải ngừng hoạt động để sửa chữa. Một số tàu khác phải đi vòng qua châu Phi để tránh các cuộc tấn công của lực lượng Houthi.

Trong tuần này, một hợp đồng vận chuyển dầu từ Mỹ được chốt với mức cước tương đương 41 USD/thùng, so với mức trung bình chỉ 4,50 USD/thùng trên cùng tuyến đường năm ngoái. Mức phí này tương đương khoảng 45% giá dầu WTI, vốn giao dịch gần 91 USD/thùng vào ngày 9/10.

Chủ tàu hưởng lợi, doanh nghiệp dầu mỏ chịu áp lực

Giá cước tăng mạnh mang lại lợi nhuận lớn cho các chủ tàu. Tuy nhiên, khi nguồn cung tàu bổ sung hạn chế, giá thuê ngày càng phụ thuộc vào khả năng chi trả của bên thuê. Biến động quá lớn cũng khiến các nhà giao dịch khó dự báo chính xác chi phí vận chuyển.

Để ứng phó, các doanh nghiệp đang chuyển sang sử dụng tàu nhỏ hơn. Những lô dầu từ Tây Phi và Nam Mỹ vốn thường được vận chuyển bằng một siêu tàu nay được chia thành hai chuyến bằng tàu Suezmax. Các nhà khai thác dầu cũng tìm cách mua tàu hoặc ký hợp đồng thuê dài hạn để hạn chế rủi ro giá cước. Iraq, UAE và Kuwait đều đã tìm mua tàu trong những tuần gần đây.

Tình trạng thiếu tàu còn lan sang các phân khúc khác. Thu nhập bình quân mỗi ngày của tàu Suezmax đã vượt 680.000 USD, cao gấp khoảng năm lần so với đầu tháng. Giá thuê tàu vận chuyển khí như propane cũng gần mức kỷ lục, sau khi tăng hơn ba lần kể từ cuối năm ngoái.

Theo Clarkson Research Services, giá tàu chở dầu đã qua sử dụng trên thị trường thứ cấp đã tăng lên 240 triệu USD, mức cao nhất được ghi nhận và cao hơn hơn 60% so với cuối năm ngoái.

Chi phí vận chuyển tăng cũng làm thay đổi hiệu quả kinh tế của hoạt động xuất khẩu dầu. Tại Tây Phi, nơi các nhà xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào thị trường Trung Quốc cách khoảng 10.000 dặm, giá dầu thô đang giảm khi người bán phải hạ giá để bù đắp chi phí vận chuyển.

Shell cho biết kết quả kinh doanh quý III chịu ảnh hưởng từ việc chi phí biến đổi trong các hợp đồng thuê tàu dài hạn tăng lên. Trong khi đó, tổng giá trị của các công ty vận tải biển niêm yết lớn nhất thế giới đã vượt 70 tỷ USD, lập kỷ lục mới.

Chi phí vận tải có thể khiến hoạt động lọc dầu mất lợi nhuận

Vấn đề lớn nhất hiện nay là giá cước có thể tăng đến mức khiến việc mua dầu thô, vận chuyển xuyên lục địa và chế biến thành nhiên liệu không còn hiệu quả kinh tế.

Dù tình trạng thiếu hụt dầu diesel đang giúp các nhà máy lọc dầu duy trì biên lợi nhuận cao, chi phí vận tải tăng đã bắt đầu bào mòn khoản lợi nhuận này. Theo các nhà phân tích của RBC, biên lợi nhuận lọc dầu của Repsol tại châu Âu giảm từ 36 USD/thùng trong quý III xuống khoảng 15 USD/thùng trong tháng 10, một phần do giá thuê tàu tăng cao.

Nếu cước vận tải tiếp tục leo thang, các nhà máy lọc dầu có thể phải giảm lượng dầu thô đưa vào chế biến.

Tor Svelland, nhà sáng lập quỹ đầu cơ Svelland Capital, nhận định rằng khi chi phí vận chuyển tăng từ 5% lên tới 50% giá trị một lô hàng, hoạt động thương mại có thể không còn khả thi.

Tóm lại, xung đột ở Iran và gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đang đẩy giá thuê tàu chở dầu lên mức chưa từng thấy. Chủ tàu hưởng lợi lớn, nhưng các nhà khai thác dầu, nhà nhập khẩu và nhà máy lọc dầu phải đối mặt với chi phí ngày càng cao. Nếu xu hướng này tiếp diễn, hoạt động vận chuyển và chế biến dầu toàn cầu có nguy cơ suy giảm do không còn đủ lợi nhuận.