Nối dài hy vọng từ những mẫu ADN

Hàng chục năm sau ngày người thân hy sinh, nhiều gia đình vẫn nỗ lực tìm kiếm phần mộ liệt sĩ với những thông tin ít ỏi, đôi khi chỉ là một manh mối chưa thể xác thực. Đợt hai thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ năm 2026 tại Thái Nguyên tiếp tục thắp lên hy vọng, giúp các gia đình có thêm căn cứ khoa học để xác định danh tính, quê hương và nơi an nghỉ của những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Ông Đoàn Bá Liệu phường Quyết Thắng làm thủ tục để lấy mẫu ADN.

Những dòng thông tin đặc biệt

Từ 4 giờ sáng, ông Đoàn Bá Liệu ở phường Quyết Thắng, đã thức dậy, giục con cháu chuẩn bị đưa mình đến điểm thu nhận mẫu ADN số 1, phường Phan Đình Phùng. Năm 2025, sau lần bị ngã và phải phẫu thuật, việc đi lại của ông gặp nhiều khó khăn. Thế nhưng, hôm ấy, ông chỉ mong trời mau sáng để kịp đến điểm lấy mẫu. Anh Đoàn Hải Nam, con trai ông Liệu, chia sẻ: Từ sáng sớm, bố tôi đã liên tục giục con cháu chuẩn bị, chỉ sợ đến muộn sẽ không kịp lấy mẫu.

Dưới sự hướng dẫn của cán bộ công an, ông Liệu cẩn thận kê khai thông tin, hoàn tất các thủ tục cần thiết. Ở tuổi 86, điều ông mong mỏi là tìm được phần mộ người anh trai đã hy sinh hơn 70 năm trước.

Trong ký ức của ông Liệu, người anh Đoàn Bá Thuyết, tên gọi ở nhà là Tỉnh, có dáng người cao ráo, nước da trắng, tính tình vui vẻ, hay cười. Anh thường trêu các em khóc rồi lại dỗ dành. Những kỷ niệm tuổi thơ vẫn còn nguyên vẹn, nhưng tin tức về nơi an nghỉ của anh thì gia đình chưa thể tìm được lời giải đáp.

Theo thông tin gia đình nắm được, liệt sĩ Đoàn Bá Thuyết hy sinh ngày 5/5/1953 tại làng Kẹo, xã Đông Lỗ, huyện Ứng Hòa, Hà Nội. Do thông tin liệt sĩ được lưu tại quê gốc ở tỉnh Hưng Yên, gia đình không có điều kiện tham gia đợt thu nhận tập trung lần thứ nhất. Sau khi biết có thể đăng ký lấy mẫu tại nơi sinh sống, ông đã đăng ký tham gia đợt hai tại Thái Nguyên.

Thực hiện lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ tại xã An Khánh.

Cũng mang theo niềm mong mỏi ấy, ông Nguyễn Phú Vun, ở xã Đại Phúc, đã nhiều năm tìm kiếm thông tin về người anh trai, liệt sĩ Nguyễn Duy Hưng, hy sinh ngày 25/4/1975 tại chiến trường miền Nam. Ông Vun nhớ anh trai sinh năm 1954, nhập ngũ năm 1971. Khi ấy, anh chưa đủ tuổi nên phải khai tăng tuổi để được nhập ngũ. "Mẹ tôi còn hỏi: Mày khai thế thì hơn cả tuổi chị gái à?". Những chuyện ấy gia đình vẫn nhớ mãi, ông kể.

Suốt nhiều năm, ông Vun đã đi khắp các nghĩa trang ở miền Nam để tìm phần mộ anh trai. Có lần, ông tìm thấy bia mộ ghi tên liệt sĩ Nguyễn Duy Hưng, quê quán Thái Bình, trùng với quê gốc của gia đình. Tuy nhiên, năm sinh trên bia lại không khớp với thông tin gia đình lưu giữ. Ông đã tìm về Thái Bình, gửi hồ sơ đến cơ quan chức năng đề nghị xác minh, nhưng đến nay vẫn chưa thể khẳng định đó có đúng là phần mộ của anh mình hay không.

Ông Vun hy vọng: Qua lần lấy mẫu ADN này, nếu kết quả đối chiếu xác nhận được chính xác danh tính liệt sĩ thì gia đình sẽ có căn cứ để xác định phần mộ của anh. 

Với những gia đình như ông Liệu, ông Vun, mỗi thông tin tìm được đều có ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là manh mối để xác định danh tính, nơi an nghỉ của người đã khuất, mà còn là hy vọng để những người ở lại có thể tìm đến thắp nén hương, hoàn thành tâm nguyện đã theo đuổi suốt nhiều năm.

Thêm cơ sở khoa học cho hành trình tìm kiếm

Việc thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ tạo thêm cơ sở khoa học để phân tích, đối sánh dữ liệu gen, phục vụ xác định danh tính những người đã hy sinh nhưng chưa đủ thông tin nhận dạng. Với những trường hợp đã có manh mối nhưng còn điểm chưa trùng khớp, kết quả đối chiếu có thể hỗ trợ quá trình xác minh, từng bước làm sáng tỏ những thông tin còn bỏ ngỏ.

Tại Thái Nguyên, trong đợt 2 năm 2026, Công an tỉnh tổ chức thu nhận mẫu ADN tại 4 điểm, với 1.011 trường hợp. Trước đó, ở đợt một, toàn tỉnh đã thu nhận 3.919 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ, đạt 97,8% kế hoạch.

Để đợt thu nhận diễn ra đúng tiến độ, từ tháng 9-2026, Công an tỉnh đã chỉ đạo công an các xã, phường rà soát thân nhân liệt sĩ, hoàn thiện hồ sơ, dữ liệu theo hướng dẫn của Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Bộ Công an. Công tác tuyên truyền được thực hiện thông qua gặp gỡ trực tiếp, hệ thống truyền thanh cơ sở và các nền tảng số, giúp thân nhân hiểu rõ ý nghĩa chương trình, chủ động phối hợp cung cấp thông tin.

Công an tỉnh phối hợp tổ chức lấy mẫu cho thân nhân liệt sĩ của các xã, phường khu vực phía Bắc.

Thượng tá Lăng Đức Trung, Phó Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Với chức năng, nhiệm vụ được giao, đơn vị đã phối hợp xây dựng lịch thu nhận theo từng địa bàn cụ thể, chuẩn bị chu đáo nhân lực, phương tiện và trang thiết bị. Đồng thời, đơn vị phối hợp chặt chẽ với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Bộ Công an và đơn vị thu nhận mẫu sinh phẩm, bảo đảm việc thu nhận mẫu ADN diễn ra đồng bộ, đúng quy định, đúng đối tượng.

Đối với những thân nhân tuổi cao, sức yếu, không còn khả năng đi lại, Công an tỉnh thành lập các tổ công tác lưu động đến tận nhà thu nhận mẫu. Công an các xã, phường cũng phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự tại các điểm lấy mẫu, phục vụ công tác khai quật và thu nhận mẫu sinh phẩm của liệt sĩ theo kế hoạch.

Từ rà soát đối tượng, hoàn thiện dữ liệu đến tổ chức thu nhận mẫu, từng khâu đều đòi hỏi sự cẩn trọng, chính xác. Bởi mỗi mẫu ADN được thu nhận đầy đủ, mỗi dữ liệu được đối chiếu chính xác sẽ góp thêm cơ hội để những gia đình còn mong ngóng tiến gần hơn đến câu trả lời mà họ đã chờ đợi suốt nhiều năm.