Nối dài vòng tay y tế đất liền đến đảo xa

Chuyến công tác của Đoàn đại biểu Bộ Y tế do GS.TS.BS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế làm Trưởng đoàn, đến với quần đảo Trường Sa và Nhà giàn DK1 vào tháng 5-2026, không chỉ mang hơi ấm từ đất liền gửi tới khơi xa, mà còn mở ra những tư duy đột phá nhằm đưa y tế biển đảo lên một tầm cao mới.

Sức sống mãnh liệt giữa trùng khơi

Giữa trùng khơi thời tiết khắc nghiệt, thiếu nước ngọt và thừa hơi muối, một trong những hình ảnh xúc động và ấn tượng nhất đối với Đoàn công tác Bộ Y tế là những "vườn thuốc Nam" tại các bệnh xá đảo vẫn xanh tốt. Màu xanh ấy không chỉ đơn thuần là màu của dược liệu, mà chính là biểu tượng của sự sống, của khát vọng và tinh thần vươn lên tự lực, tự cường của cán bộ, chiến sĩ nơi đầu sóng ngọn gió.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đau đáu về một nền y học nước nhà phải kết hợp nhuần nhuyễn giữa tinh hoa hiện đại và giá trị truyền thống. Khắc sâu lời dạy của Người, Bộ Y tế hiện nay đặc biệt khuyến khích việc kết hợp Đông - Tây y tại tuyến tiền tiêu. Việc tự chủ được một số nguồn dược liệu tại chỗ để điều trị các chứng bệnh thông thường như cảm mạo, tiêu hóa, sát khuẩn ngoài da không chỉ giảm tải áp lực tiếp tế thuốc men từ đất liền, mà còn là phương thức bảo vệ sức khỏe vô cùng gần gũi, an lành và bền vững.

GS.TS.BS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế thăm hỏi các chiến sĩ biển đảo. Ảnh: Lê Minh

GS.TS.BS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế chia sẻ: Tinh thần tự lực này hoàn toàn đồng điệu với quan điểm đổi mới tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”. Nhằm hiện thực hóa định hướng này, ngành Y tế đang chỉ đạo Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền phối hợp chặt chẽ với lực lượng quân y để nghiên cứu chuyên sâu, chọn lọc và lai tạo các giống cây dược liệu chịu mặn, chịu hạn tốt hơn. Đây là bước đi chiến lược nhằm xây dựng mạng lưới y tế biển đảo vững chắc bằng chính nội lực từ lòng đảo.

Để đưa y tế biển đảo lên một tầm cao mới theo Chương trình phát triển y tế biển, đảo đến năm 2030 (Đề án 2348), ngành Y tế xác định nhiệm vụ chính trị cốt lõi là thắt chặt hơn nữa sự phối hợp quân dân y. Thực tế cho thấy, sức khỏe của cộng đồng dân cư và chiến sĩ trên các đảo, điểm đảo thời gian qua đã được chăm sóc rất tốt. Lực lượng dân y hỗ trợ cho quân y ngày càng nhiều và hiệu quả. Nhiều ca bệnh khó, phức tạp đã được phẫu thuật trực tiếp ngay trên đảo nhờ hệ thống hội chẩn từ xa (Telehealth) kết nối trực tiếp với các chuyên gia đầu ngành từ đất liền.

Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của tình hình an ninh quốc phòng, Bộ Y tế đang khẩn trương phối hợp với Bộ Quốc phòng và các cơ sở y tế toàn quân để thực hiện một bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt. Đó là chuyển từ cơ chế phối hợp mang tính "vụ việc, hỗ trợ" đơn thuần, sang cơ chế chỉ huy hiệp đồng thống nhất trong cấp cứu thảm họa và dịch bệnh trên biển.

Đoàn công tác cùng quân dân trên đảo Nam Yết. Ảnh: Lê Minh

Bên cạnh đó, thể chế hóa quy trình cấp cứu ngoại viện là ưu tiên chính sách cần được khơi thông ngay. Thời gian qua, hệ thống cấp cứu hàng không đã vận hành xuất sắc với hàng trăm chuyến bay trực thăng đưa bệnh nhân nguy kịch về đất liền điều trị kịp thời. Trong giai đoạn tiếp theo, ngành Y tế sẽ phối hợp xây dựng một hành lang pháp lý rõ ràng về chi phí, nhân lực và quy trình khởi động hệ thống nhằm phát triển đồng bộ cả cấp cứu đường biển lẫn đường không. Mục tiêu tối thượng là bảo đảm ở đâu có người dân, có cán bộ, chiến sĩ đang sống và chiến đấu, ở đó phải có sự hiện diện, đồng hành nhanh nhất của y tế.

Khơi thông cơ chế đặc thù

Theo GS.TS.BS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, một trong những nút thắt lớn nhất đang được ngành Y tế đề xuất tháo gỡ là tư duy quản lý phân bổ nguồn lực. Đối với y tế biển đảo, không thể cào bằng hay áp dụng các cơ sở định mức, đơn giá hoặc tiêu chuẩn thông thường của đất liền. Môi trường đảo khép kín đòi hỏi công tác y tế dự phòng phải đi trước một bước để ngăn ngừa dịch bệnh truyền nhiễm. Do đó, việc xây dựng một cơ chế đặc thù trong phân bổ ngân sách, đầu tư công và mua sắm vật tư y tế dành riêng cho tuyến tiền tiêu là đòi hỏi cấp bách. Định mức về trang thiết bị, thuốc men, con người tại vùng biển đảo phải có những tiêu chuẩn đặc biệt khác biệt để sẵn sàng ứng phó mọi tình huống khẩn cấp.

Song, mọi cơ chế, chính sách sẽ không thể phát huy nếu thiếu đi nhân tố quyết định: Con người. Đội ngũ y bác sĩ, điều dưỡng - trong đó có không ít bác sĩ nội trú trẻ tuổi - đang ngày đêm cống hiến tại Trường Sa thực sự là những “người hùng” thầm lặng. Họ vừa là thầy thuốc, vừa là người chiến sĩ kiên trung bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

GS.TS.BS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế trao trang thiết bị y tế hỗ trợ công tác y tế trên đảo. Ảnh: Lê Minh

Để gìn giữ và tiếp thêm ngọn lửa tình nguyện ấy, Bộ Y tế đang tích cực tham mưu Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý về chế độ đãi ngộ đặc thù cho lực lượng y tế tham gia công tác ở hải đảo. Mục tiêu lớn nhất là bảo đảm không một người thầy thuốc nào cống hiến cho biển đảo bị thiệt thòi về lộ trình phát triển nghề nghiệp. Đất liền phải luôn luôn là hậu phương vững chắc nhất, công bằng nhất cho các thầy thuốc nơi đầu sóng phong ba.

Chuyến công tác đến hải trình Trường Sa năm 2026 đã khép lại, nhưng những trăn trở, quyết tâm chính trị của ngành Y tế đối với biển đảo quê hương thì luôn tiếp diễn. Bởi, như khẳng định của GS.TS.BS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, y tế biển đảo không đơn thuần là câu chuyện của an sinh xã hội hay chuyên môn y học, mà là một cấu phần trọng yếu, không thể tách rời của chiến lược an ninh quốc phòng.

Khắc sâu lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho quân dân nơi đảo xa chính là góp phần xây dựng thế trận lòng dân, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh hải quốc gia từ sớm, từ xa.