Nơi lịch sử vinh danh

Lịch sử vinh danh

Bí thư Đảng ủy xã Hải Lăng Nguyễn Quang Hải chia sẻ: Ông Sam tên đầy đủ là Nguyễn Bá Sam (SN 1907) sinh ra trong một gia đình có truyền thống nho giáo và đông y tại làng Phú Long. Lúc 18 tuổi, ông đã ngược xuôi bốc thuốc, cứu người. Những năm tháng đó, chứng kiến sự áp bức “một cổ, hai tròng” mà người dân nghèo phải chịu, đã giúp ông sớm giác ngộ cách mạng.

Đầu năm 1926, Nguyễn Bá Sam được kết nạp vào tổ chức Việt Nam Cách mạng thanh niên. Dưới vỏ bọc thầy lang, ông vừa chữa bệnh, bốc thuốc vừa tuyên truyền đường lối đấu tranh cánh mạng cho quần chúng nhân dân, phát triển hội viên thanh niên.

Bia chỉ dẫn Di tích lịch sử “Vườn nhà ông Sam” bên tuyến đường Phú Lệ - Ảnh: T.L

Đêm 30/6/1929, Nguyễn Bá Sam tham gia rải truyền đơn tại vùng Diên Sanh và bị bắt giam ở nhà lao Quảng Trị, sau đó bị kết án tù 1 năm. Nhờ sự đấu tranh của anh em tù chính trị phản ứng bản án bất công này nên cuối cùng tòa giảm án xuống còn 3 tháng. Sau khi ra tù, ông Nguyễn Bá Sam tiếp tục hoạt động cách mạng, đến tháng 3/1930, ông vinh dự được đứng vào hàng ngũ Đảng Cộng sản Việt Nam, phụ trách địa bàn huyện Hải Lăng cũ.

Để thuận lợi và bảo đảm bí mật hoạt động cách mạng, gia đình ông Nguyễn Bá Sam chuyển lên vùng đồi núi Choi Pheo sinh sống. Giữa tháng 3/1930, ông Nguyễn Bá Sam cùng các đồng chí Nguyễn Thăng, Lê Phỏng họp bàn tại vườn nhà mình, quyết định thành lập Chi bộ Phú Long do Nguyễn Bá Sam làm Bí thư.

Di tích lịch sử “Vườn nhà ông Sam” - Ảnh: T.L

“Chi bộ Phú Long là Chi bộ cộng sản đầu tiên ở xã Hải Phú và huyện Hải Lăng cũ, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng về phong trào đấu tranh cách mạng của Nhân dân trong vùng. Với vai trò là tổ chức nòng cốt của huyện Hải Lăng, Chi bộ Phú Long tích cực hoạt động, tạo điều kiện cho các địa phương khác thành lập chi bộ Đảng. Đến cuối tháng 3/1930, ở huyện Hải Lăng, các chi bộ Đảng: Đại Nại, Thượng Xá, Long Hưng và 1 chi bộ ghép (Ngô Xá-Quy Thiện) lần lượt thành lập, tạo điều kiện thuận lợi để Đảng bộ tỉnh Quảng Trị ra đời vào tháng 4/1930”, Bí thư Đảng ủy xã Hải Lăng Nguyễn Quang Hải cho biết.

Di tích lịch sử “Vườn nhà ông Sam” nằm cạnh khu lăng mộ vợ chồng ông Nguyễn Bá Sam - Ảnh: T.L

Tháng 10/1936, sau khi được thực dân Pháp trả tự do, đồng chí Lê Duẩn trở về hoạt động và chỉ đạo phong trào đấu tranh cách mạng tại quê nhà. Để thống nhất sự lãnh đạo, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng tỉnh Quảng Trị phát triển lên một tầm cao mới, đồng chí Lê Duẩn quyết định triệu tập Hội nghị đại biểu Đảng bộ tỉnh. Vườn nhà ông Nguyễn Bá Sam được tin tưởng chọn làm nơi tổ chức hội nghị.

Hội nghị Đảng bộ tỉnh Quảng Trị diễn ra từ ngày 28 đến ngày 30/6/1937 với sự tham gia của 30 đại biểu. Suốt thời gian tổ chức hội nghị, việc bảo đảm an toàn, bí mật và bố trí nơi ăn nghỉ của đại biểu đều do vợ chồng ông bà Nguyễn Bá Sam, Phan Thị Tài lo lắng chu toàn.

Phát huy truyền thống quê hương anh hùng

Xã Hải Lăng thành lập trên cơ sở hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của 3 xã Hải Phú, Hải Thượng và Hải Lâm thuộc huyện Hải Lăng cũ. Sau hợp nhất, xã Hải Lăng có tổng diện tích tự nhiên gần 117km2; dân số 16.589 người phân bố tại 7 thôn: Long Hưng, Phú Hưng, Đại An Khê, Thượng Xá, Mai Đàn, Xuân Nguyên, Trường Phước.

Khu lăng mộ vợ chồng ông Nguyễn Bá Sam - Ảnh: T.L

Phó Chủ tịch UBND xã Hải Lăng Phạm Rừng Thông cho biết: Qua hơn một năm vận hành, hệ thống chính trị từ xã đến thôn được củng cố, ổn định theo hướng tinh gọn. Đội ngũ cán bộ, đảng viên luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, tích cực trong thực thi chức trách, nhiệm vụ. Đảng bộ và Nhân dân xã Hải Lăng phát huy cao độ tinh thần đoàn kết, sức mạnh cách mạng của vùng đất anh hùng, xây dựng quê hương ngày một mạnh giàu. Nhờ thế, tình hình kinh tế-xã hội phát triển ổn định; cơ cấu kinh tế cải thiện; thu nhập bình quân đầu người được nâng lên, hạ tầng quan tâm đầu tư trong đó chú trọng đến việc tôn tạo, nâng cấp, chỉnh trang các di tích lịch sử, văn hóa...

Trở lại thăm Vườn nhà ông Sam cùng với Phó Chủ tịch UBND xã Hải Lăng Phạm Rừng Thông, trong không gian yên tĩnh giữa một vùng sơn thủy hữu tình, Di tích lịch sử cấp tỉnh được giữ gìn trang trọng, linh thiêng. Tại khuôn viên di tích, bên cạnh Bia ghi danh sự kiện thành lập Chi bộ Phú Long là phần mộ của vợ chồng ông bà Nguyễn Bá Sam, Phan Thị Tài do con cháu phụng lập.

Di tích lịch sử “Vườn nhà ông Sam” được Đảng bộ xã Hải Lăng lựa chọn tổ chức nhiều sự kiện lớn nhằm giáo dục truyền thống cách mạng cho Nhân dân - Ảnh: T.L

Trước phần mộ đấng sinh thành, bà Nguyễn Thị Lợi (con gái ông Sam, bà Tài) tạc ghi những câu thơ đầy tự hào: “Thế hệ cha ông để sử vàng/Cho đời con cháu hưởng xuân sang/Chúng con tâm nguyện luôn vươn tới/Xứng với quê hương, với sử vàng”; hay những câu thơ dành riêng tặng bà Phan Thị Tài: “Đôi mộ ôm nhau giữa mảnh vườn/Đất nhà, sử Đảng đã điểm son/Gốc mít, nương chè-nôi cách mạng/Vọng mãi lời ru của nước non”...

“Vườn nhà ông Sam được Đảng bộ xã Hải Lăng lựa chọn làm nơi tổ chức rất nhiều sự kiện trọng đại nhân dịp lễ, Tết, sinh hoạt truyền thống của chi bộ, Đảng bộ. Mới đây nhất, kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng (3/2/1930-3/2/2026), Đảng bộ xã đã chọn Vườn nhà ông Sam để tiến hành trao Huy hiệu Đảng, kết nạp đảng viên mới cho các đảng viên, quần chúng ưu tú”, ông Phạm Rừng Thông cho biết.