Nỗi niềm... suất ăn bán trú

Những suất ăn bán trú của Trường THCS Hà Đông (Hà Nội) được gửi tới phụ huynh hằng ngày

Khay cơm “vơi” và bữa trưa đến muộn

Năm học 2026-2027 vừa bắt đầu, bữa ăn bán trú tại một số trường tiểu học ở Hà Nội đã trở thành tâm điểm chú ý. Tại Trường Tiểu học Trung Giã, hình ảnh suất ăn ngày 7.9 của học sinh lớp 1 do phụ huynh cung cấp cho thấy phần thức ăn gồm một ít giá đỗ xào, thịt băm và một que thịt xiên nhỏ. Nhiều người đặt câu hỏi về định lượng, giá trị dinh dưỡng cũng như sự tương xứng giữa bữa ăn thực tế với mức kinh phí 40.000 đồng.

Theo mức ăn được nhà trường và phụ huynh thống nhất, trong số 40.000 đồng này, ngân sách thành phố hỗ trợ 28.000 đồng, phụ huynh đóng thêm 12.000 đồng. Sau khi tiếp nhận phản ánh, UBND thành phố Hà Nội yêu cầu địa phương khẩn trương kiểm tra, làm rõ và xử lý nghiêm nếu phát hiện vi phạm. Nhà trường tạm dừng tổ chức ăn bán trú trong ngày 9.9 và chuyển sang đơn vị cung cấp mới.

Trong khi phụ huynh tại Trung Giã băn khoăn vì suất ăn cho trẻ bị cho là “vơi”, phụ huynh tại xã Thanh Oai lại sốt ruột khi con phải chờ cơm quá lâu. Trong hai ngày 7 và 8.9, suất ăn tại ba trường tiểu học Kim Bài, Thanh Oai và Phương Trung được giao đến muộn. Gần 13 giờ, một số học sinh vẫn chưa có cơm. Thầy cô phải mua bánh mì, sữa cho các em ăn tạm; một số phụ huynh đến trường đón con về. Đơn vị cung cấp sau đó nhận trách nhiệm, xin rút và hoạt động bán trú phải tạm dừng trong thời gian lựa chọn nhà cung cấp thay thế.

Khay cơm “lèo tèo” hay bữa trưa đến muộn đều không phải chuyện nhỏ. Với trẻ tiểu học, bữa ăn giữa ngày gắn trực tiếp với sức khỏe, thời gian nghỉ ngơi và khả năng tiếp tục học tập vào buổi chiều. Với cha mẹ, đó là khoảng thời gian họ gửi con ở lớp học và đặt niềm tin vào sự chăm sóc của nhà trường.

Sự việc càng được quan tâm khi Hà Nội bắt đầu thực hiện chính sách hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học. Nguồn lực từ ngân sách thể hiện sự quan tâm của thành phố đối với sức khỏe, điều kiện học tập của trẻ, đồng thời góp phần giảm gánh nặng cho các gia đình. Vì vậy, phụ huynh có quyền mong đợi khoản hỗ trợ ấy được chuyển hóa đầy đủ thành chất lượng trong từng suất ăn.

Để mỗi khay cơm đi cùng sự an tâm

Việc học hai buổi/ngày khiến bữa ăn bán trú trở thành một phần quen thuộc trong sinh hoạt học đường. Với nhiều gia đình, đưa con về nhà ăn trưa rồi quay lại trường gần như không khả thi. Bữa cơm tại trường vì thế mang theo sự gửi gắm rất cụ thể của cha mẹ, đồng thời đặt lên vai thầy cô, cán bộ, nhân viên nhà trường không ít trách nhiệm và áp lực.

Từ mầm non đến THCS, nhiều trường trên cả nước đang phục vụ bữa ăn cho hàng trăm, thậm chí hàng nghìn học sinh mỗi ngày. Xét về quy mô, đây là hoạt động cung ứng thực phẩm lớn, diễn ra thường xuyên và tác động trực tiếp đến sức khỏe trẻ em.

Trong một gia đình chỉ có vài người, câu hỏi “hôm nay ăn gì” đôi khi cũng khiến người nội trợ phải cân nhắc. Với hàng nghìn học sinh, bài toán ấy phức tạp hơn nhiều: Thực đơn phải đủ chất, hợp khẩu vị, cân đối chi phí, hạn chế lặp món và bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Phép so sánh này không hoàn toàn tương đồng, bởi nguồn kinh phí tập thể đòi hỏi yêu cầu quản lý chặt chẽ và trách nhiệm cao hơn. Nhưng từ đó cũng có thể thấy, để tổ chức tốt một bữa ăn bán trú chưa bao giờ là việc đơn giản.

Tại nhiều trường, một cán bộ quản lý được phân công phụ trách bán trú, phối hợp với nhân viên y tế, nhân viên bếp hoặc đơn vị cung cấp để xây dựng thực đơn và tổ chức phục vụ. Tuy nhiên, người đảm nhiệm công việc này chủ yếu vẫn là cán bộ quản lý giáo dục, không nhất thiết được đào tạo chuyên sâu về dinh dưỡng.

Nhân viên y tế trường học có trách nhiệm hướng dẫn xây dựng bữa ăn hợp lý, đa dạng thực phẩm và phù hợp lứa tuổi. Trên thực tế, họ còn phải cùng lúc đảm đương nhiều nhiệm vụ như sơ cứu, theo dõi sức khỏe học sinh, phòng, chống dịch bệnh, quản lý hồ sơ và truyền thông sức khỏe. Vì thế, khó có thể kỳ vọng nhân viên y tế thay thế hoàn toàn vai trò của người được đào tạo chuyên sâu về dinh dưỡng.

Có người phụ trách chưa đồng nghĩa nhà trường đã đủ năng lực chuyên môn để đánh giá toàn diện chất lượng dinh dưỡng. Khoảng trống này cần được nhìn nhận rõ hơn khi phụ huynh ngày càng quan tâm tới độ an toàn của suất ăn, cũng như việc con có được ăn đủ lượng, đủ chất và phù hợp với nhu cầu phát triển hay không.

Bài toán bán trú càng phức tạp khi quy mô trường, số học sinh và số điểm trường tăng lên. Những chệch choạc trong thời gian đầu có thể xảy ra, nhất là khi số lượng học sinh thay đổi hoặc đơn vị cung cấp mới bắt đầu vận hành. Vì vậy, mỗi sự cố cần được làm rõ để phân biệt đâu là khó khăn khách quan, đâu là hạn chế về năng lực và đâu là hành vi cắt xén, tư lợi nếu có.

Nhưng chia sẻ với những khó khăn trong quá trình triển khai không có nghĩa để học sinh chịu thiệt. Thiếu suất ăn, giao cơm muộn, phương tiện gặp sự cố hay nhà cung cấp nhận phục vụ vượt quá năng lực đều là những rủi ro có thể dự báo. Mỗi hợp đồng cần có phương án dự phòng, thời hạn giao nhận và trách nhiệm cụ thể khi xảy ra sự cố. Khi một tình trạng lặp lại nhiều ngày hoặc tại nhiều điểm trường, đó không còn là sự lúng túng thông thường.

Trách nhiệm với bữa ăn bán trú cũng không thể dồn hết lên hiệu trưởng hay giáo viên. Đằng sau mỗi khay cơm là cả một chuỗi gồm cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, nhà trường, đơn vị cung cấp, nhân viên y tế và bộ phận trực tiếp giao nhận, chia suất. Mỗi chủ thể cần được giao đúng việc và chịu trách nhiệm rõ ràng với phần việc của mình.

Điều phụ huynh mong đợi thực ra rất giản dị: Khi gửi con ở lại trường buổi trưa, họ muốn biết con được ăn đủ, đúng giờ và an toàn hay không. Nếu có hành vi cắt xén, tư lợi thì phải xử lý nghiêm; còn những vướng mắc thực sự về nhân lực, tổ chức và năng lực quản trị của nhà trường cũng cần được nhìn nhận để có giải pháp tháo gỡ.

Không nên vội quy mọi trục trặc thành tiêu cực, nhưng những bất cập trong khâu tổ chức cũng không thể để phần thiệt rơi vào học sinh. Điều cha mẹ cần không nằm ở những con số định lượng trên giấy, mà ở chất lượng thực tế của từng suất ăn và sự chăm sóc dành cho con trong thời gian ở trường.