Nóng: Indonesia xem xét mua 'cây xăng bay' Il-78MK-90A từ Nga

Theo thông tin được tờ Defencesecurityasia đăng tải, Phía Nga xác nhận đã nhận được đề nghị chính thức từ Indonesia về một gói trang bị quân sự cho giai đoạn 2025-2030, trong đó máy bay tiếp dầu trên không Ilyushin Il-78MK-90A là hạng mục được chú ý nhiều nhất. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một yêu cầu đang trong quá trình xem xét, chưa phải hợp đồng mua bán đã ký kết. Bộ Quốc phòng và chính phủ Indonesia chưa công khai xác nhận bất kỳ thương vụ cụ thể nào; số lượng, đơn giá, phương thức tài trợ, tiến độ bàn giao hay các mốc hợp đồng đều chưa được công bố.

Tiến trình này được ghi nhận ít nhất từ tháng 11/2024, khi một quan chức phụ trách quốc phòng của Nga mô tả yêu cầu trang bị 2025-2030 của Indonesia là "đang được xem xét". Đến tháng 6/2025, tập đoàn xuất khẩu vũ khí nhà nước Nga giới thiệu một gói đề xuất gồm tiêm kích Su-57E và Su-35, máy bay tiếp dầu Il-78MK-90A, trực thăng, phương tiện bay không người lái, xe bọc thép, phương tiện hải quân, hệ thống phòng không nhiều tầng và hệ thống đối phó drone.

Vấn đề được chú ý nhiều hơn sau chuyến thăm Moskva của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto vào tháng 4/2026, trong đó các cuộc thảo luận đề cập một gói trang bị quân sự 5 năm cùng hợp tác trong lĩnh vực dầu khí. Các bài viết cuối tháng 7/2026 làm sống lại thông tin này và đưa máy bay tiếp dầu trở thành tâm điểm, song về bản chất, tình trạng thương vụ không thay đổi: Nga đã nhận "yêu cầu chính thức", đã xây dựng đề xuất, còn việc Indonesia có phê duyệt hay không vẫn chưa được xác nhận công khai.

Il-78MK-90A là phiên bản xuất khẩu, đa nhiệm của máy bay tiếp dầu Il-78M-90A đã được Nga hiện đại hóa, phát triển trên khung thân vận tải hạng nặng Il-76MD-90A. Máy bay được thiết kế để vừa tiếp nhiên liệu trên không, vừa đảm nhiệm vận tải hàng hóa và sơ tán y tế khi cần.

Máy bay sử dụng 4 động cơ turbofan PS-90A-76, thay cho động cơ D-30KP đời cũ, giúp cải thiện hiệu suất nhiên liệu, giảm tiếng ồn và khí thải, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn hàng không dân dụng hiện đại - yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tầm hoạt động, khả năng tiếp cận sân bay và chi phí vận hành.

Hệ thống tiếp dầu gồm 3 cụm thiết bị UPAZ-1M kiểu vòi mềm-phễu, đặt dưới hai cánh và phần đuôi thân máy bay, cho phép tiếp nhiên liệu đồng thời cho nhiều máy bay tiêm kích tương thích, tùy theo cấu hình nhiệm vụ. Tốc độ truyền nhiên liệu được công bố vào khoảng 2.300-3.000 lít/phút, giúp rút ngắn thời gian tiếp xúc dễ bị tổn thương giữa máy bay tiếp dầu và máy bay nhận dầu.

Các bình chứa nhiên liệu bên trong cánh cùng module tháo lắp trong khoang hàng cho tổng dung tích nhiên liệu vượt 160.000 lít trong cấu hình tiêu chuẩn, dù bán kính hoạt động thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời tiết, điều kiện đường băng và nhu cầu của máy bay nhận dầu. Trọng lượng cất cánh tối đa được công bố trong khoảng 210-220 tấn.

Khi tháo các bình chứa nhiên liệu module, máy bay có thể chuyển đổi thành phương tiện vận tải hạng nặng, giữ nguyên cửa khoang hàng phía sau, với tải trọng chở hàng lên tới khoảng 52 tấn - mang lại tính linh hoạt trong vận chuyển trang thiết bị cỡ lớn, hàng cứu trợ nhân đạo hoặc cơ sở y tế dã chiến giữa các khu vực địa lý phân tán. Tuy nhiên, mỗi lần chuyển đổi cấu hình đều phải đánh đổi giữa lượng nhiên liệu mang theo và tải trọng hàng hóa.

Buồng lái số hóa cùng hệ thống điện tử hàng không được cải tiến là điểm khác biệt so với các phiên bản Il-78 trước đây, song cấu hình cụ thể mà Indonesia có thể lựa chọn - bao gồm hệ thống liên lạc, tự vệ, dẫn đường, nhận dạng - hiện chưa được công bố, khiến các đánh giá chi tiết về khả năng tương thích và khả năng sống còn vẫn mang tính giả định.

Đối với một quốc gia trải dài trên diện tích địa lý rộng lớn như Indonesia, khoảng cách luôn là yếu tố giới hạn vận hành thường trực, đòi hỏi lực lượng không quân phải cân đối giữa tầm bay, dự trữ nhiên liệu, sân bay dự bị và thời gian phản ứng khi bảo vệ các vùng biển, không phận và hạ tầng ở xa.

Khả năng tiếp dầu trên không cho phép tiêm kích vươn tới các khu vực tuần tra xa hơn với dư địa vũ khí và nhiên liệu lớn hơn, duy trì thời gian trực chiến lâu hơn hoặc di chuyển giữa các cụm đảo mà không cần hạ cánh - qua đó rút ngắn thời gian tăng viện trong mạng lưới tác chiến phân tán trên nhiều đảo.

Với các máy bay Su-27SKM và Su-30MK2 hiện có, hệ thống tiếp dầu kiểu vòi mềm-phễu có khả năng tương thích trực tiếp về quy trình vận hành, giảm bớt một rào cản tích hợp kỹ thuật. Trên thực tế, máy bay Il-78 của Không quân Ấn Độ từng hoạt động từ sân bay Juanda của Indonesia để hỗ trợ tiếp dầu trung chuyển cho tiêm kích Rafale, cho thấy tính khả thi trong khu vực của mô hình triển khai có tiếp dầu hỗ trợ.

Trong điều kiện khủng hoảng, máy bay tiếp dầu có thể giúp dịch chuyển các tuyến tiếp dầu ra khỏi những đường băng tiền tuyến bị đe dọa, cho phép máy bay cất cánh từ căn cứ ở sâu hơn trong lãnh thổ. Tuy nhiên, do có tín hiệu radar, hồng ngoại và hình ảnh lớn, bản thân máy bay tiếp dầu lại trở thành mục tiêu có giá trị cao, cần được hộ tống và bảo vệ bằng hệ thống phòng không nhiều lớp. Điều này đồng nghĩa việc sở hữu máy bay tiếp dầu sẽ mở rộng, chứ không thu hẹp, gánh nặng hậu cần - đòi hỏi kho nhiên liệu phân tán, địa điểm hoạt động dự phòng, động cơ dự trữ, đội ngũ cứu hộ và quy trình di chuyển nhanh dưới điều kiện bị giám sát.

Ngoài máy bay tiếp dầu, đề xuất từ phía Nga còn bao gồm nhiều hạng mục khác trải rộng trên các lĩnh vực không quân, lục quân, hải quân và phòng không - từ tiêm kích thế hệ mới, trực thăng tấn công, phương tiện bọc thép lội nước, đến các hệ thống tên lửa phòng không tầm xa và tầm trung, cùng năng lực đối phó thiết bị bay không người lái. Về lý thuyết, việc kết hợp các hệ thống này có thể tạo ra một kiến trúc tác chiến liên hoàn từ trinh sát, đánh chặn đến tác chiến trên biển. Tuy nhiên, khi thiếu thông tin cụ thể về chủng loại, số lượng, cảm biến, vũ khí và kế hoạch triển khai, giá trị tác chiến tổng hợp của gói đề xuất này vẫn chưa thể xác định rõ ràng.

Việc tích hợp thêm mỗi dòng khí tài mới đều kéo theo yêu cầu về phụ tùng chuyên dụng, thiết bị mô phỏng huấn luyện, kho vũ khí, phần mềm hỗ trợ, tài liệu kỹ thuật, nhân sự chuyên môn và năng lực bảo dưỡng - đồng nghĩa quy mô tham vọng của đề xuất sẽ đi kèm gánh nặng hậu cần tương ứng, trải rộng trên nhiều địa bàn.