Nông nghiệp tăng tốc: Đạt thêm 24,9 tỷ USD xuất khẩu để cán đích, giữ nhịp tăng trưởng 4%

Áp lực 24,9 tỷ USD và “bài toán” khơi thông nguồn lực

Ngày 16/9, tại Hội nghị về tình hình, kết quả thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ chủ yếu phát triển ngành Nông nghiệp và Môi trường, ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch tài chính cho biết, nhiều chỉ tiêu quan trọng trong 8 tháng đầu năm tiếp tục duy trì đà tích cực. Quý II, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,06%, cao hơn mức 3,8%; 6 tháng tăng 3,87%, vượt mục tiêu 3,7%. Trong đó, giá trị tăng thêm nông nghiệp đạt 3,57%; giá trị sản xuất trồng trọt tăng 2,70%, chăn nuôi tăng 4,75%; lâm nghiệp tăng 3,98% và thủy sản tăng 4,88%.

Điểm sáng nổi bật là thương mại nông, lâm, thủy sản. Trong 8 tháng, xuất khẩu đạt 49,3 tỷ USD, tăng 7%; nông sản đóng góp 25,66 tỷ USD, lâm sản 12,57 tỷ USD, thủy sản 7,94 tỷ USD, tăng 10,9%; sản phẩm chăn nuôi đạt 511,9 triệu USD, tăng 30%. Nhập khẩu đạt 35,06 tỷ USD, đưa xuất siêu toàn ngành lên 14,25 tỷ USD. Trung Quốc đạt 11,2 tỷ USD, chiếm 22,7% thị phần và tăng 22,1%; Hoa Kỳ đạt 9,4 tỷ USD, chiếm 19,1% nhưng giảm 0,4%; Nhật Bản đạt 3,3 tỷ USD, tăng 2%.

Toàn ngành đặt mục tiêu đạt và vượt 15/15 chỉ tiêu kế hoạch năm 2026. GDP khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản phải giữ mục tiêu tăng trưởng cả năm 4%; trong đó nông nghiệp khoảng 3,77%, lâm nghiệp 5,23%, thủy sản 5,12%. Theo kịch bản, quý III cần tăng khoảng 4,15%, 9 tháng tăng 4,05% và quý IV khoảng 4,20%. Đích xuất khẩu 74,2 tỷ USD đồng nghĩa 4 tháng cuối năm phải mang về thêm 24,9 tỷ USD, bình quân khoảng 6,23 tỷ USD mỗi tháng.

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp yêu cầu các đơn vị chuyên môn chuyển mạnh từ theo dõi chỉ tiêu chung sang bám sát kịch bản tăng trưởng của từng lĩnh vực, sản phẩm và thị trường; giữ nhịp sản xuất, khơi thông đầu ra và xử lý kịp thời các rào cản ảnh hưởng đến doanh nghiệp. Đối với mục tiêu xuất khẩu, tổ chức sản xuất phải gắn với nhu cầu thị trường, đẩy nhanh mở cửa thị trường, xử lý rào cản kỹ thuật, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc.

Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho rằng áp lực 4 tháng cuối năm thể hiện rõ ở yêu cầu đạt thêm 24,9 tỷ USD xuất khẩu. Vì vậy, kịch bản tăng trưởng cần được lượng hóa đến từng nhóm ngành, sản phẩm và gắn với tiến độ cụ thể. Các đơn vị chuyên môn phải theo dõi sát biến động thị trường, nhận diện sớm yếu tố có thể ảnh hưởng đến sản xuất, xuất khẩu và khai thác tốt hơn dư địa từ thị trường trong nước, các thị trường xuất khẩu lớn cũng như những ngành hàng còn khả năng tăng trưởng.

Gỡ “điểm nghẽn”, mở dư địa tăng trưởng mới

Cùng với “bài toán” tăng trưởng, an ninh nguồn nước đang trở thành yếu tố tác động trực tiếp đến sản xuất. Ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước cho biết, Việt Nam có khoảng 3.450 sông, suối dài từ 10km trở lên, tổng lượng dòng chảy hằng năm khoảng 844 tỷ m³. Tuy nhiên, khoảng 60% lượng nước trung bình hằng năm có nguồn từ ngoài lãnh thổ, riêng lưu vực sông Cửu Long phụ thuộc gần 95%.

Từ tháng 5/2026, nguồn nước trên nhiều sông, suối bắt đầu chịu ảnh hưởng của El Niño. Giai đoạn tháng 6 - 8/2026, dòng chảy tại hầu hết các lưu vực sông lớn thấp hơn 10 - 75% so với trung bình nhiều năm; lượng mưa có thể thiếu hụt 10 - 40%, xâm nhập mặn xuất hiện sớm và lấn sâu. Đáng chú ý, 100% hồ thủy điện lớn được đánh giá có khả năng không tích đủ nước, tổng dung tích thiếu hụt khoảng 7,73 - 11 tỷ m³; 65% hồ thủy lợi không tích đủ nước theo thiết kế. Giải pháp trọng tâm là chủ động tích nước từ mùa lũ, vận hành linh hoạt hồ thủy lợi, thủy điện, ưu tiên nước sinh hoạt, điều hòa nguồn nước và chuẩn bị cho mùa khô 2027.

Ở thị trường xuất khẩu, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, từ đầu năm đến ngày 10/9/2026, EU, Trung Quốc và khu vực Trung Đông - châu Phi đã thông báo 249 biện pháp SPS có khả năng tác động đến nông, lâm, thủy sản Việt Nam, gồm 150 thông báo dự thảo và 99 thông báo có hiệu lực. EU có 88 thông báo và tiếp tục siết giới hạn dư lượng tối đa đối với nhiều hoạt chất bảo vệ thực vật; một số mức dự kiến chỉ 0,01 - 0,05mg/kg. EU cũng duy trì kiểm tra 20% lô sầu riêng, 30% thanh long và 50% đậu bắp, ớt không ngọt nhập khẩu từ Việt Nam.

Trung Quốc có 34 thông báo SPS. Từ ngày 1/6/2026, nước này triển khai Nghị định 280 về đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài theo phương thức quản lý dựa trên rủi ro, trong đó 17 nhóm thực phẩm phải đăng ký theo hình thức khuyến nghị chính thức. Trung Đông - châu Phi ghi nhận 127 thông báo, với yêu cầu ngày càng cụ thể về dư lượng, vi sinh, Halal, nhãn hàng hóa và truy xuất nguồn gốc. Điều này đòi hỏi cơ quan quản lý tăng cảnh báo sớm, số hóa dữ liệu; doanh nghiệp kiểm soát vật tư đầu vào, nhật ký sản xuất, truy xuất và chủ động kiểm nghiệm lô hàng.

Một dư địa xúc tiến mới được mở ra từ GREEN EXPO 2027 tại Yokohama, Nhật Bản. Sự kiện diễn ra từ ngày 19/3 đến 26/9/2027 trong 190 ngày, trên khu vực khoảng 100ha, dự kiến đón hơn 10 triệu lượt khách trực tiếp và khoảng 15 triệu lượt tiếp cận nếu tính các hình thức tham gia khác. Theo Quyết định số 629/QĐ-TTg ngày 6/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì kế hoạch Việt Nam tham gia sự kiện.

Việt Nam dự kiến có Nhà Triển lãm Quốc gia hoạt động xuyên suốt, giới thiệu nông nghiệp xanh, thông minh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, khoa học - công nghệ, sản phẩm nông nghiệp chủ lực, OCOP, làng nghề và sinh kế xanh. Các địa phương sẽ luân phiên tổ chức hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp; Ngày Quốc gia Việt Nam dự kiến được tổ chức 1/6/2027. Với quy mô tiếp cận hàng chục triệu lượt người, đây được kỳ vọng là kênh mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và hợp tác công nghệ cho sản phẩm xanh Việt Nam.

Theo báo cáo của Bộ NN&MT sau 8 tháng đầu năm, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 49,3 tỷ USD, tăng 7%; xuất siêu 14,25 tỷ USD. Mục tiêu cả năm là tăng trưởng GDP khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản 4%, xuất khẩu 74,2 tỷ USD. 4 tháng cuối năm cần đạt thêm 24,9 tỷ USD, bình quân 6,23 tỷ USD/tháng; toàn ngành phấn đấu đạt và vượt 15/15 chỉ tiêu, giải ngân 100% kế hoạch vốn.