Nông sản lên sàn, đơn hàng chưa chắc thành doanh thu

Mở gian hàng, livestream chỉ là bước đầu. Chi phí vận chuyển, kỹ năng kinh doanh và minh bạch nguồn gốc đang là những thách thức đối với nông dân, hợp tác xã (HTX) khi muốn biến thương mại điện tử thành kênh tiêu thụ ổn định.

Thương mại điện tử đang mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường cho nông dân, HTX, nhất là với những sản phẩm đặc trưng của địa phương. Thông qua các nền tảng số, người sản xuất có thể giới thiệu hàng hóa trực tiếp đến người tiêu dùng, mở rộng phạm vi phân phối và phát triển thêm kênh tiêu thụ.

Tuy nhiên, từ việc đưa sản phẩm lên sàn đến duy trì đơn hàng, doanh thu ổn định vẫn là khoảng cách lớn. Những hạn chế về kỹ năng kinh doanh, năng lực cung ứng và kiểm soát chất lượng đang khiến nhiều nông dân, HTX chưa khai thác hiệu quả kênh bán hàng này.

Mở gian hàng dễ, duy trì đơn hàng khó

Bán hàng trên nền tảng số không đơn thuần là đăng hình ảnh sản phẩm hay thực hiện vài phiên livestream. Người bán còn phải biết xây dựng nội dung, tiếp cận khách hàng, quản trị đơn hàng và duy trì chất lượng dịch vụ. Đây là những kỹ năng mà nhiều nông dân, HTX còn thiếu.

Ông Nguyễn Văn Tuân, nhà sản xuất nội dung số, đại diện cho các hộ nông dân, HTX tại xã Phụ Dực (Hưng Yên), cho rằng các khóa đào tạo bán hàng trực tuyến do địa phương tổ chức thường chỉ kéo dài 1–2 ngày, chưa đủ để người dân nắm bắt và triển khai hoạt động kinh doanh bài bản.

Chuyển đổi số, ứng dụng các sàn thương mại điện tử  là hướng đi giúp nâng cao giá trị nông sản, tạo thêm cơ hội đầu ra cho nhiều địa phương.

Chuyển đổi số, ứng dụng các sàn thương mại điện tử  là hướng đi giúp nâng cao giá trị nông sản, tạo thêm cơ hội đầu ra cho nhiều địa phương.

Theo ông, cần tăng cường sự tham gia của chuyên gia, KOL, KOC và những người có kinh nghiệm kinh doanh thực tế trên nền tảng số để hướng dẫn nông dân từ xây dựng nội dung quảng bá, livestream đến chốt đơn và quản trị gian hàng.

Thực tế, hỗ trợ mở gian hàng chưa đồng nghĩa với việc người dân có đủ năng lực kinh doanh trực tuyến. Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn cho biết nhiều nông dân dù đã có điện thoại thông minh nhưng kỹ năng sử dụng còn hạn chế, chủ yếu dừng ở việc lướt mạng, xem video hoặc thực hiện những thao tác cơ bản.

Các cấp hội nông dân đang thành lập tổ nông dân số tại địa phương, hướng dẫn theo phương châm “biết đến đâu hướng dẫn đến đó”. Đến nay, khoảng 700–800 tài khoản của nông dân đã được hỗ trợ đưa lên sàn thương mại điện tử, song hiệu quả tương tác và bán hàng vẫn thấp. Nhiều người còn lúng túng trong việc thu hút khách hàng, thúc đẩy giao dịch và duy trì hoạt động livestream.

Bên cạnh hạn chế về kỹ năng, chi phí vận hành gian hàng và phí nền tảng cũng tạo áp lực đối với những hộ có sản lượng nhỏ.

Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi cách hỗ trợ, từ tập huấn đại trà trong vài ngày sang hướng dẫn trực tiếp, cầm tay chỉ việc, phù hợp với khả năng tiếp thu và đặc thù từng ngành hàng. Quan trọng hơn, người dân cần được trang bị năng lực tổ chức kinh doanh thay vì chỉ biết sử dụng các tính năng của nền tảng.

Bán được hàng nhưng mắc ở khâu vận chuyển

Một trong những khó khăn lớn khi đưa nông sản lên sàn là bảo đảm chất lượng sản phẩm trong quá trình vận chuyển, đặc biệt với nông sản tươi từ các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Chia sẻ với VnBusiness tại Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 ngày 11/11, ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư (Lai Châu), cho biết khoảng cách từ việc mở gian hàng, tổ chức livestream đến duy trì doanh thu ổn định tại các địa phương vùng cao vẫn rất lớn.

Với những sản phẩm như mận, khoai sâm, thịt gác bếp, mật ong rừng, thời gian vận chuyển từ Lai Châu đến khách hàng tại TP.HCM có thể kéo dài một tuần, thậm chí cả chục ngày.

Đã có trường hợp người dân bán mận nhưng khi hàng đến tay khách sau một tuần, quả bị thối, lên men, không còn bảo đảm chất lượng như lúc xuất bán.

Câu chuyện này cho thấy việc tiếp cận được khách hàng ở xa chưa đồng nghĩa với khả năng đáp ứng đơn hàng. Nếu không bảo đảm chất lượng trong quá trình giao nhận, người bán có nguy cơ mất khách và ảnh hưởng đến uy tín sản phẩm.

Vì vậy, ngoài kỹ năng bán hàng, nông dân và HTX cần chú trọng liên kết sản xuất để chủ động sản lượng, tiêu chuẩn chất lượng, đồng thời tổ chức tốt khâu sơ chế, đóng gói, bảo quản và vận chuyển phù hợp với từng loại nông sản.

Tại Sơn La, HTX Kiên Cường ở xã Phiêng Khoài đang kết hợp phát triển vùng nguyên liệu với quảng bá, tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số. HTX hiện liên kết sản xuất gần 90 ha mận hậu và hơn 60 ha lê Tai Nung theo tiêu chuẩn VietGAP, định hướng hữu cơ.

Bên cạnh các kênh phân phối truyền thống, HTX tổ chức livestream ngay tại vùng trồng để giới thiệu sản phẩm và quy trình sản xuất đến người tiêu dùng.

Cần tăng cường các lớp tập huấn "cầm tay chỉ việc" về ứng dụng số tới từng địa phương.

Cần tăng cường các lớp tập huấn "cầm tay chỉ việc" về ứng dụng số tới từng địa phương.

Bà Nguyễn Thị Nguyệt, Phó Giám đốc HTX Kiên Cường, cho biết qua quá trình học hỏi, HTX từng bước xây dựng cách livestream phù hợp, chủ động trao đổi với khách hàng về chất lượng, đặc điểm sản phẩm và vùng sản xuất. Các sản phẩm đưa ra thị trường cũng được dán tem QR truy xuất nguồn gốc, cung cấp thông tin về vùng trồng và quy trình sản xuất.

Cùng với hoạt động của các HTX, tỉnh Sơn La đang kết hợp phát triển thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại với Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP).

Tuy nhiên, để mở rộng tiêu thụ trực tuyến, các HTX vẫn cần được hỗ trợ về bảo quản, vận chuyển và kết nối với đơn vị logistics. Nếu những khâu này chưa được giải quyết, việc mở rộng thị trường khó chuyển thành doanh thu ổn định.

Có mã QR chưa đủ để bảo đảm nguồn gốc

Bên cạnh kỹ năng bán hàng và logistics, minh bạch nguồn gốc là yêu cầu quan trọng để nông sản duy trì niềm tin của người tiêu dùng trên các nền tảng số.

Tuy nhiên, việc gắn mã QR không đồng nghĩa với nguồn gốc sản phẩm đã được xác thực. Giá trị của truy xuất nguồn gốc phụ thuộc vào độ chính xác, đầy đủ và khả năng kiểm chứng của dữ liệu về vùng trồng, quá trình canh tác, thu hoạch, chế biến và lưu thông.

Tại Diễn đàn Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam – Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường lắng nghe nông dân nói năm 2026, diễn ra chiều 17/11, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh sản phẩm được giới thiệu, tiêu thụ trên môi trường mạng phải bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc.

Theo Bộ trưởng, nếu thông tin về xuất xứ, nguồn gốc không minh bạch, người livestream có thể đối mặt với nguy cơ vi phạm pháp luật.

Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường có 17 đơn vị cung cấp hệ thống, nền tảng truy xuất nguồn gốc. Đến nay, 24/34 tỉnh, thành phố và 213 doanh nghiệp đã tham gia, với khoảng 18.000 sản phẩm có thể truy xuất nguồn gốc.

Những con số này phản ánh việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc đang được mở rộng. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là số lượng sản phẩm được gắn mã mà còn là chất lượng dữ liệu phía sau. Nếu thông tin đầu vào thiếu chính xác hoặc không được cập nhật, mã QR khó phát huy giá trị trong việc xác minh xuất xứ hàng hóa.

Đối với nông dân và HTX, việc số hóa thông tin sản xuất, từ thửa đất, lô đất đến nhật ký và lịch sử canh tác, có thể hỗ trợ quản lý, truy xuất nguồn gốc và cung cấp cơ sở để kiểm chứng thông tin sản phẩm.

Đây cũng là điểm khác biệt giữa sử dụng công nghệ để quảng bá và chuyển đổi số trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Livestream có thể giúp sản phẩm tiếp cận nhiều khách hàng hơn, nhưng thông tin giới thiệu phải phù hợp với nguồn gốc và chất lượng thực tế.

Với nông dân, HTX, thương mại điện tử chỉ có thể trở thành kênh tiêu thụ ổn định khi hoạt động bán hàng gắn với năng lực cung ứng, bảo quản, vận chuyển và minh bạch thông tin sản phẩm. Bán được một đơn hàng là bước khởi đầu, nhưng giữ được chất lượng và niềm tin của khách hàng mới là điều kiện để phát triển thị trường lâu dài.

Hồng Hương

Nguồn Vnbusiness: https://vnbusiness.vn/nong-san-len-san-don-hang-chua-chac-thanh-doanh-thu.html