Lắng nghe dân nói, quyết việc dân cần - Đổi mới phương thức lãnh đạo trong xây dựng Đảng (Bài 1)
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định yêu cầu “tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, thống nhất nhận thức và thực hiện đồng bộ, có hiệu quả phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng”. Ở Cao Bằng, yêu cầu ấy được kiểm nghiệm bằng những việc rất cụ thể: đánh giá việc tổ chức và vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp bằng ý kiến của 5.000 lá phiếu điều tra dư luận của cán bộ, đảng viên và người dân; khơi thông “điểm nghẽn” giải phóng mặt bằng Dự án khai thác lộ thiên mỏ sắt Nà Rụa, phường Tân Giang… Lắng nghe dân nói để hiểu đúng thực tiễn; quyết việc dân cần để đưa chủ trương vào cuộc sống; nói đi đôi với làm để củng cố niềm tin của nhân dân - là mạch xuyên suốt trong hành trình đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ở Cao Bằng.
Bài 1: Lắng nghe 5.000 tiếng nói, thấu hiểu những điều dân cần
Thực hiện quan điểm “dân là gốc” được Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định, sau 1 năm bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, Tỉnh ủy Cao Bằng không chỉ đánh giá qua báo cáo của các cơ quan mà còn hỏi ý kiến trực tiếp cán bộ, đảng viên và nhân dân qua cuộc điều tra dư luận xã hội do Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy thực hiện. 5.000 lá phiếu vừa cho thấy sự đồng thuận, vừa chỉ ra những việc dân đang cần. Đưa tiếng nói ấy thành căn cứ để quyết việc dân cần là yêu cầu cụ thể của đổi mới phương thức lãnh đạo mà cuộc điều tra đặt ra.
Đưa tiếng nói của dân vào quy trình lãnh đạo
Thực hiện kế hoạch điều tra dư luận xã hội năm 2026 (Kế hoạch số 27-KH/BTGTU ngày 12/1/2026), Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy tiến hành điều tra về kết quả 1 năm hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp. Phiếu hỏi được phát trực tiếp tại 58 đơn vị, gồm 56 xã, phường và 2 đảng ủy trực thuộc Tỉnh ủy, phân bổ theo mật độ dân số và đối tượng điều tra. Phát ra 5.000 phiếu, thu về đủ 5.000 phiếu. Số liệu được xử lý bằng phần mềm EpiData và IBM SPSS Statistics. Kết quả được tổng hợp tại Báo cáo số 17-BC/BTGTU ngày 8/9/2026, gửi Thường trực Tỉnh ủy và thường trực đảng ủy các xã, phường.
Chủ động hỏi dân là cách làm đúng với tinh thần mà Đảng đã xác định. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 3/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức xây dựng và thực hiện phong cách “nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân”, lấy “hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu”.
Điều đáng chú ý trước hết là đối tượng được hỏi. Người trả lời gồm cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và quần chúng nhân dân, trong đó, 67,4% là nông dân, 89,4% đang sống ở nông thôn, gần một nửa (47,9%) không phải là đảng viên. Như vậy, người được hỏi không chỉ là những người vận hành bộ máy mà phần lớn là người dân nông thôn - những người làm thủ tục, chờ kết quả hồ sơ đất đai, thụ hưởng chính sách ở cơ sở. Họ là người cảm nhận rõ bộ máy mới gần hay xa, nhanh hay chậm.

Cán bộ xã Lũng Nặm trực tiếp khảo sát tình trạng khô hạn nước sinh hoạt tại xóm Nặm Nhũng sau khi nhận được thông tin người dân phản ánh, nắm bắt khó khăn để kịp thời tìm giải pháp bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân.
Kết quả điều tra cho thấy sự đồng thuận khá rõ. Có 85,3% người được hỏi biết rất rõ hoặc khá rõ về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; 93,4% đánh giá bộ máy đã ổn định hoặc tương đối ổn định. Tỷ lệ hài lòng và rất hài lòng với hoạt động của chính quyền đạt 77,6%; 77,9% đánh giá công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành ở mức tốt và rất tốt. Nội dung được ghi nhận nhiều nhất là bộ máy chính quyền “được tinh gọn, gần dân, sát dân hơn” (68,1%). So với trước khi sắp xếp, 69,6% cho rằng việc giải quyết thủ tục hành chính, cung ứng dịch vụ công tốt hơn; 56,9% thấy chất lượng phục vụ, thái độ, tinh thần trách nhiệm của cán bộ tốt hơn; 55,7% ghi nhận ứng dụng công nghệ số trong cung cấp dịch vụ công có chuyển biến.
Những con số ấy có cơ sở từ thực tiễn. Thực hiện Nghị quyết số 1657/NQ-UBTVQH15, ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Cao Bằng sắp xếp 161 đơn vị hành chính cấp xã thành 56 xã, phường, trong đó, có 21 xã biên giới; khi bước vào vận hành mô hình mới, toàn tỉnh có 1.462 xóm, tổ dân phố. Bộ máy vừa thu gọn đầu mối, vừa nhận phần lớn nhiệm vụ của cấp huyện chuyển về. Ở cơ sở, người dân cảm nhận sự thay đổi từ những việc rất cụ thể. Ngay tháng đầu vận hành mô hình mới (tháng 7/2025), anh Lương Đình Cao, xóm Nặm Nhũng, xã Lũng Nặm cho biết: Làm thủ tục hưởng trợ cấp hằng tháng cho hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số không còn phải qua cấp huyện, người dân rút ngắn quãng đường, tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại và không bị gián đoạn công việc nương rẫy. Gia đình anh Phùng Vần Cán, xóm Lũng Cam, xã Phan Thanh kể trước đây hồ sơ xin sửa chữa nhà phải đi xin xác nhận nhiều nơi, nay cán bộ xã xuống kiểm tra hiện trạng, hướng dẫn tại chỗ để người dân hoàn thiện hồ sơ ngay từ đầu.
Nghe cả những điều chưa vừa lòng đến xác định việc phải làm
Giá trị của cuộc điều tra không nằm ở những con số đẹp. Nếu chỉ đọc tỷ lệ 77,6% hài lòng, khiến mọi người cảm giác dễ yên tâm. Nhưng đọc kỹ, 5.000 lá phiếu còn nói những điều “chưa dễ nghe” và chính những điều ấy chỉ ra việc phải làm.
Trước hết, sự hài lòng chưa thật vững chắc. Có 19,4% người được hỏi chỉ đánh giá ở mức “bình thường”; 67,9% cho rằng bộ máy “tương đối ổn định, cần có thêm thời gian để hoàn thiện”. Người dân đã ghi nhận nhưng vẫn đang chờ đợi. Báo cáo điều tra nhận định, sự đồng thuận này “gắn với yêu cầu ngày càng cao về hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy”.
Hai hạn chế được lựa chọn nhiều nhất đều liên quan đến cán bộ xã: quá tải công việc khi nhận thêm quyền hạn, trách nhiệm mới (59,3%) và khó khăn về nơi ăn, ở, đi lại đối với cán bộ phải làm việc xa nhà (59,1%). Tiếp đến là năng lực cán bộ chưa đồng đều, có sự chênh lệch giữa cấp tỉnh và cấp xã (53,2%). Thực tế có những xã được sáp nhập từ 3, 4 xã, khoảng cách đi lại khá xa, trong khi cán bộ, công chức xã lại chưa có nhà công vụ, vì vậy gây khó khăn trong việc bảo đảm hiệu quả công việc.
Theo báo cáo của các cơ quan chức năng, tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt trên 99%; nhưng 29,7% người được hỏi cho rằng còn tình trạng ùn ứ, giải quyết hồ sơ chậm tại Trung tâm Phục vụ hành chính công. Báo cáo điều tra nêu một số nguyên nhân có thể: tỷ lệ đúng hạn chưa phản ánh hết thời gian; chi phí và số lần người dân phải đi lại để hoàn thiện hồ sơ; có hồ sơ được trả đúng hạn trên hệ thống nhưng quá trình tiếp nhận, hướng dẫn, luân chuyển, bổ sung vẫn khiến người dân cảm nhận là chậm… Nếu chỉ đọc các báo cáo hành chính, cấp ủy sẽ rất khó nhận ra độ vênh này.
Theo Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) năm 2025 do Bộ Nội vụ công bố tháng 5/2026, Cao Bằng đứng cuối bảng xếp hạng với 82,73%, trong khi mức trung bình của 34 địa phương là 89,96%; Chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính (SIPAS) năm 2025 của tỉnh cũng thuộc nhóm 3 địa phương thấp nhất.

Tọa đàm với chủ đề: “Nhìn lại một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại tỉnh Cao Bằng” do UBND tỉnh phối hợp với Báo Quân đội Nhân dân tổ chức nhằm nhìn nhận những chuyển biến, khó khăn và đề ra giải pháp nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.
Những hạn chế trên được đồng chí Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh thẳng thắn nhìn nhận và nêu rõ tại tại Tọa đàm “Nhìn lại một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại tỉnh Cao Bằng” do UBND tỉnh phối hợp với Báo Quân đội Nhân dân tổ chức ngày 25/6/2026: Sau một năm thực hiện mô hình mới, năng suất lao động của bộ máy chưa tăng tương xứng với kỳ vọng, tốc độ giải quyết một số công việc đôi khi chưa đáp ứng yêu cầu; khối lượng nhiệm vụ giao cho cấp xã tăng mạnh trong khi nguồn nhân lực chưa được bổ sung tương xứng.
Nghe để biết mới là bước đầu, nghe để quyết mới là mục đích. Khi được hỏi cần làm gì để nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền 2 cấp, người được hỏi lựa chọn nhiều nhất: nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, có chính sách đãi ngộ, giữ chân, thu hút cán bộ có năng lực về cơ sở (69,6%); nâng cao vai trò, trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo của chính quyền các cấp (67,9%); rà soát, hoàn thiện luật và các quy định liên quan (66,3%); tăng cường vai trò giám sát của MTTQ, các đoàn thể (60,7%). Chỉ 17,8% đề nghị tăng cường tuyên truyền về mô hình. Báo cáo điều tra nhận định, dư luận hiện “quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, hiệu quả vận hành thực chất thay vì chỉ mở rộng nguồn lực hoặc tăng cường thông tin tuyên truyền”, không vì thế mà xem nhẹ công tác thông tin, bởi còn một bộ phận người dân chưa nắm đầy đủ về mô hình mới.
Từ kết quả điều tra, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đề xuất những việc cụ thể cho từng cấp. Đối với Tỉnh ủy, tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất việc vận hành chính quyền 2 cấp; thực hiện tốt phương châm “gần dân, sát dân, trọng dân, hiểu dân và có trách nhiệm với nhân dân”, lấy sự hài lòng của người dân làm một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng hoạt động của chính quyền và cán bộ. Đối với UBND tỉnh, có giải pháp giảm áp lực công việc cho cấp xã, bảo đảm điều kiện làm việc, nơi ở, đi lại cho cán bộ phải công tác xa nơi cư trú; tăng cường công khai tiến độ, trách nhiệm xử lý hồ sơ đất đai, hạn chế tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần. Đối với các xã, phường, chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và dư luận nhân dân ngay từ cơ sở, kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh, “không để tích tụ thành vấn đề phức tạp”.

