Nữ phó giáo sư biến AI thành 'trợ lý' bác sĩ nội soi, phát hiện sớm ung thư

Hành trình dấn thân

Năm 2016, khi mới 29 tuổi, PGS.TS.BS Đào Việt Hằng bảo vệ thành công luận án tiến sĩ y khoa. 5 năm sau, chị được công nhận chức danh phó giáo sư, trở thành một trong những nữ phó giáo sư trẻ của ngành y. Hiện nay, chị là Giám đốc Trung tâm Nội soi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Phó Tổng thư ký Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Chủ tịch Mạng lưới Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu; đồng thời là người tiên phong đưa trí tuệ nhân tạo vào nội soi tiêu hóa tại Việt Nam.

Hành trình ấy vượt ra ngoài ý nghĩa của những dấu mốc học thuật. Đó là câu chuyện về một bác sĩ luôn day dứt trước mỗi tổn thương có nguy cơ bị bỏ sót và kiên trì đi tìm lời giải bằng con đường khoa học và công nghệ với mục tiêu sau cùng là bảo vệ người bệnh tốt hơn.

PGS.TS.BS Đào Việt Hằng.

Sinh ra và lớn lên tại Hà Nội trong một gia đình có truyền thống làm nghề y, PGS Đào Việt Hằng sớm thấu hiểu những nhọc nhằn của cha mẹ nơi bệnh viện. "Chính những năm tháng chứng kiến sự tận tụy ấy đã nuôi dưỡng trong tôi tình yêu sâu sắc với ngành y", nữ bác sĩ chia sẻ.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội, chị tiếp tục học tập và nghiên cứu tại nhiều quốc gia. Những năm tháng ở nước ngoài giúp chị tiếp cận các xu hướng y học hiện đại, đặc biệt là sự giao thoa giữa y khoa và công nghệ. Trở về nước, chị lựa chọn lĩnh vực nội soi tiêu hóa và từng bước khẳng định chuyên môn bằng các công trình nghiên cứu có giá trị thực tiễn.

Những năm đầu ra trường, khi trực tiếp làm việc trong bối cảnh áp lực bệnh nhân lớn, nguồn lực còn hạn chế, chị nhận ra nền y tế trong nước đang đối mặt nhiều thách thức. Với chuyên ngành tiêu hóa gan mật, mỗi ngày tiếp nhận số lượng lớn người bệnh, bên cạnh vấn đề điều trị, yêu cầu đặt ra còn là nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả quản lý bệnh lý.

Theo chị, làm bác sĩ trong chuyên ngành tiêu hóa trước hết cần sức khỏe và sức bền. Đặc thù nghề vừa thăm khám, vừa làm thủ thuật khiến người bác sĩ phải chịu tải liên tục. Yếu tố tiếp theo là sự kiên nhẫn. Bệnh lý tiêu hóa là nhóm bệnh phức tạp, đòi hỏi nhiều thăm dò chuyên sâu.

"Có những trường hợp, bác sĩ không thể vội vàng "đóng dấu" cho chẩn đoán của chính mình mà phải mày mò, sử dụng nhiều phương tiện thăm dò khác nhau để kiểm chứng. Dù vậy, chính sự đa dạng của bệnh lý lại khiến chuyên ngành này hấp dẫn, tạo thử thách ở từng ca bệnh và không mang cảm giác lặp lại", chị nói.

Trong quá trình làm nghề, chị chứng kiến không ít bệnh nhân từng nội soi nhưng không phát hiện tổn thương sớm. Khi đến cơ sở chuyên sâu, bệnh đã tiến triển nặng, thậm chí ở giai đoạn cuối. Những câu chuyện ấy khiến chị day dứt và thôi thúc phải tìm ra giải pháp, nhằm hạn chế tối đa nguy cơ bỏ sót tổn thương.

PGS Đào Việt Hằng nhớ lại: Năm 2018, tại Tuần lễ Tiêu hóa Hoa Kỳ, chị tiếp cận những công bố đầu tiên về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nội soi. Thời điểm đó, AI còn rất mới ở Việt Nam, gần như chưa được đề cập trong lĩnh vực tiêu hóa.

Trong thời gian học tại Nhật Bản, chị từng đặt câu hỏi với người thầy hướng dẫn: "Liệu một quốc gia đang phát triển với nguồn lực hạn chế như Việt Nam có thể ứng dụng trí tuệ nhân tạo hay không?". Câu trả lời nhận được là chính những nơi nguồn lực hạn chế càng cần công nghệ để giảm nhầm lẫn và bỏ sót tổn thương.

Từ đó, nhà khoa học trẻ ấp ủ ý tưởng xây dựng nhóm nghiên cứu kết nối bác sĩ nội soi với chuyên gia công nghệ thông tin, phát triển các thuật toán trí tuệ nhân tạo "made in Vietnam", để người bệnh Việt Nam vừa hưởng lợi về mặt công nghệ vừa tiếp cận với chi phí hợp lý.

PGS.TS Đào Việt Hằng được vinh danh Gương mặt trẻ Việt Nam triển vọng năm 2021 nhờ những đóng góp nổi bật trong lĩnh vực công nghệ và y tế.

Trợ thủ đắc lực

Dẫn các nghiên cứu quốc tế, PGS Đào Việt Hằng cho hay, khi được hỗ trợ bởi AI, khả năng phát hiện tổn thương trong nội soi có thể tăng từ 30 - 40%. Điều này đồng nghĩa với việc phát hiện sớm ung thư hoặc tổn thương tiền ung thư giúp điều trị kịp thời, tiết kiệm chi phí và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Với polyp đại tràng, việc phát hiện sớm đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ung thư đại trực tràng tại Việt Nam đứng thứ 5 về tỷ lệ mắc và thứ 6 về tỷ lệ tử vong trong các bệnh lý ác tính. Hướng dẫn của Hội Ung thư Hoa Kỳ và Bộ Y tế Việt Nam đều nhấn mạnh, tầm soát bằng nội soi toàn bộ ở nhóm nguy cơ.

Những năm gần đây, nhóm nghiên cứu của PGS Đào Việt Hằng đã triển khai 2 dự án ứng dụng AI trong nội soi tiêu hóa. Một dự án tập trung phát hiện và phân loại polyp đại tràng lành tính hay ác tính. Dự án còn lại hướng tới phát hiện tổn thương đường tiêu hóa trên, đặc biệt là ung thư thực quản và ung thư dạ dày. Kết quả bước đầu cho thấy các thuật toán đối với polyp đại tràng hoạt động khả quan.

Hiểu rõ khoảng cách giữa các tuyến y tế về nhân lực và trang thiết bị, Đào Việt Hằng luôn mong muốn kéo gần sự chênh lệch này, tạo sự công bằng trong chăm sóc sức khỏe. Ngoài AI trong phòng nội soi, chị cùng cộng sự phát triển ứng dụng trên điện thoại thông minh hỗ trợ người bệnh làm sạch đại tràng trước nội soi. Ứng dụng này đã được triển khai tại Trung tâm Nội soi can thiệp của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và một số phòng khám, giúp tăng tỷ lệ nội soi đạt yêu cầu và nâng cao sự hài lòng của người bệnh, đồng thời giảm gánh nặng cho nhân viên y tế.

Thuộc thế hệ nhà khoa học trẻ và năng động, đặc biệt từng trải qua giai đoạn khó khăn của đại dịch Covid-19, PGS Đào Việt Hằng nhận ra đầu tư cho chuyển đổi số và công nghệ là cách rút ngắn khoảng cách chất lượng y tế giữa các tuyến nhanh nhất, đồng thời giúp tiết kiệm nguồn lực hiệu quả trong bối cảnh nhân lực còn thiếu. Đó cũng là lý do chị kiên trì theo đuổi hướng đi kết nối y tế với công nghệ thông tin.

PGS.TS. Đào Việt Hằng cùng đồng nghiệp ngày đêm nghiên cứu, mong sớm ứng dụng AI vào điều trị. Ảnh: Bác sĩ cung cấp

Chị cho biết, trong vài năm gần đây, AI phát triển đã tham gia vào nhiều khâu khám chữa bệnh. Ví dụ ở các chuyên ngành chẩn đoán hình ảnh đang có rất nhiều phần mềm đọc phim X-quang, phim chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ trong thời gian rất nhanh và có độ chính xác không thua kém các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh có kinh nghiệm. Hoặc trong lĩnh vực nội soi tiêu hóa, nhiều thuật toán AI phát hiện tổn thương có độ chính xác cao hơn so với các bác sĩ mới ra trường chưa có nhiều kinh nghiệm.

Tuy nhiên, nữ phó giáo sư cũng nhấn mạnh vai trò trung tâm của người thầy thuốc: "Không một thuật toán nào thay thế được quyết định của bác sĩ. Vì đây là lĩnh vực liên quan đến con người, mỗi quyết định phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau, đòi hỏi sự cân nhắc của bác sĩ. Trong nội soi tiêu hóa, việc phát triển AI nhằm xây dựng công cụ giúp giảm gánh nặng công việc, giảm bỏ sót tổn thương. Còn việc đưa ra chẩn đoán cuối cùng và thực hiện các can thiệp trên người bệnh phải là bác sĩ".

Khi được hỏi về lời khuyên dành cho người trẻ theo đuổi y học, chị nhấn mạnh ba yếu tố: Thứ nhất là dấn thân, vì nếu hài lòng với hiện tại và không đặt ra câu hỏi sẽ không có hướng nghiên cứu mới, nhất là các hướng mang tính đột phá có thể giúp người bệnh. Thứ hai là kiên nhẫn, vì bác sĩ vốn vất vả, nếu kiêm nhiệm thêm giảng dạy hoặc nghiên cứu mà thiếu bền bỉ thì rất dễ bỏ cuộc. Và cuối cùng là lòng yêu nghề, bởi chỉ có tình yêu nghề và yêu người bệnh mới tạo ra động lực để nảy sinh ý tưởng và đi đến cùng con đường đã lựa chọn.

Nguyên Thảo