Nữ sinh mở rộng lựa chọn trong lĩnh vực khoa học - kỹ thuật

Tại Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, câu chuyện từ các nữ sinh có kết quả đầu vào nổi bật cho thấy lựa chọn ngành học ngày càng xuất phát từ năng lực, sở thích và trải nghiệm thực tế, thay vì những định kiến về giới.

Từ sở thích và trải nghiệm đến lựa chọn ngành học

Nguyễn Gia Ngân, thủ khoa ngành Trí tuệ nhân tạo thuộc Chương trình liên kết Cử nhân Kỹ thuật quốc tế với điểm tổng hợp 99,28/100, là một trong những gương mặt nổi bật trong khóa tuyển sinh năm 2026 của Trường Đại học Bách khoa. Trước khi bước vào đại học, Ngân là học sinh lớp chuyên Vật lý, Trường Phổ thông Năng khiếu (ĐHQG TP Hồ Chí Minh); đạt SAT 1.560, IELTS 8.0 và 1.008 điểm kỳ thi đánh giá năng lực.

Nguyễn Gia Ngân, nữ thủ khoa ngành Trí tuệ nhân tạo phát biểu trong Lễ khai giảng Chương trình liên kết Cử nhân Kỹ thuật quốc tế năm 2026.

Kết quả 99,28 điểm, theo Ngân, không đến từ một giai đoạn ôn tập ngắn mà là quá trình chuẩn bị trong nhiều năm. Bên cạnh việc học, nữ sinh tham gia nghiên cứu khoa học, các câu lạc bộ về truyền thông, kinh tế, học thuật, nghệ thuật và cùng xây dựng một dự án thiện nguyện hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn tại các mái ấm ở TP Hồ Chí Minh.

Trí tuệ nhân tạo cũng không phải lựa chọn được đưa ra, chỉ vì đây là lĩnh vực phát triển nhanh. Qua quá trình học tập và trải nghiệm, Ngân dần quan tâm đến cách công nghệ có thể giải quyết những vấn đề thực tế. Trong quá trình tìm hiểu, em từng phát triển ý tưởng về một ứng dụng AI hỗ trợ học sinh trong quá trình học bài giảng.

Điều Ngân quan tâm không chỉ là AI có thể làm được gì, mà còn là nhu cầu của người sử dụng, khả năng vận hành trong thực tế và cách tạo ra trải nghiệm tốt hơn cho người dùng. Với nữ sinh này, AI phù hợp với sở trường tư duy, đồng thời cho phép em tạo ra những sản phẩm mới có ích cho người khác.

Gia Ngân lựa chọn chương trình TNE (Chương trình liên kết Cử nhân Kỹ thuật quốc tế) với mong muốn được xây dựng nền tảng kỹ thuật vững chắc trong môi trường quốc tế, sử dụng tiếng Anh thường xuyên và tiếp cận những cách tư duy khác nhau. Trong những năm tới, em đặt mục tiêu đào sâu về toán, lập trình, dữ liệu, học máy và AI ứng dụng; đồng thời tham gia các dự án để học cách đi từ một vấn đề thực tế đến giải pháp có thể triển khai.

Một thách thức khác mà Ngân từng trải qua là áp lực do chính mình đặt ra. Có thời điểm em muốn làm quá nhiều việc cùng lúc và đặt yêu cầu cao đối với bản thân. Quá trình đó giúp em nhận ra tầm quan trọng của việc xác định ưu tiên, chia nhỏ mục tiêu, chấp nhận sai sót và điều chỉnh sau mỗi lần thử.

“Em không còn cố gắng trở thành một người luôn hoàn hảo, mà cố gắng trở thành một người có thể tiến bộ sau mỗi thử thách và những lần vấp ngã”, Gia Ngân chia sẻ.

Một nữ thủ khoa đầu vào khác của Đại học Bách khoa - ĐHQG TP Hồ Chí Minh năm 2026 là Võ Ngọc Thanh Ngân, đạt 29,5 điểm tổ hợp A00, điểm tổng hợp 96,41 và 1.067 điểm thi đánh giá năng lực; đồng thời là Á khoa tổ hợp A00 của TP Hồ Chí Minh.

Đáng chú ý, Thanh Ngân cùng ba thủ khoa còn lại đều đạt điểm Toán tuyệt đối, với 300/300 điểm Toán trong kỳ thi đánh giá năng lực và 10/10 môn Toán trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Nữ sinh cũng đoạt giải Nhì môn Vật lý trong kỳ thi học sinh giỏi TP Hồ Chí Minh năm 2026 và trúng tuyển ngành Điện - Điện tử.

Võ Ngọc Thanh Ngân cùng 3 bạn thủ khoa đầu vào khác của Đại học Bách khoa - ĐHQG TP Hồ Chí Minh năm 2026 được nhà trường khen thưởng.

Nếu Gia Ngân đến với AI từ quá trình tìm hiểu về khả năng ứng dụng công nghệ, Thanh Ngân lại tìm thấy hứng thú với Điện - Điện tử qua một trải nghiệm rất cụ thể. Khi học lớp 11, em từng viết một đoạn mã đơn giản phục vụ dự án Vật lý. Khoảnh khắc chương trình hoạt động đúng như mong muốn khiến em nhận ra lập trình và những vấn đề đòi hỏi tư duy logic là lĩnh vực mình muốn tiếp tục theo đuổi.

Thanh Ngân cho biết em tin mình có thể đạt 29,5 điểm, nhưng không nghĩ sẽ trở thành thủ khoa. Kết quả này đến từ quá trình học tập, cùng môi trường học tập và sự hỗ trợ của thầy cô, bạn bè. Trường tổ chức các bài kiểm tra thử hằng tuần, giúp em làm quen với áp lực thi cử. Khi có kết quả chưa tốt, thay vì mất phương hướng, em xem đó là dấu hiệu cho thấy mình còn thiếu kiến thức ở đâu để tìm nguyên nhân và bổ sung.

Theo nữ sinh, điều quan trọng trong học tập không phải ghi nhớ thật nhiều mà phải hiểu bản chất để có thể vận dụng kiến thức vào những dạng bài khác nhau. Đây cũng là cách em muốn tiếp tục duy trì khi bước vào đại học.

Khi giới không còn là giới hạn lựa chọn

Câu chuyện của hai nữ sinh cũng cho thấy một điểm chung, đó là việc lựa chọn ngành học được hình thành từ năng lực và trải nghiệm cá nhân, thay vì xuất phát từ quan niệm ngành kỹ thuật phù hợp hơn với nam giới.

“Em chưa từng nghĩ giới tính là rào cản cho đam mê của mình. Nam hay nữ không ảnh hưởng đến việc mình có phù hợp với STEM hay không. Quan trọng là được làm điều mình thích và chứng minh bản thân bằng kết quả mình đạt được”, Thanh Ngân nói.

Gia Ngân trong lễ khai giảng Chương trình liên kết Cử nhân Kỹ thuật quốc tế năm 2026.

Quan điểm này được đặt trong một bối cảnh rộng hơn khi nữ sinh đang hiện diện ngày càng rõ hơn trong các ngành đào tạo khoa học, công nghệ và kỹ thuật. Tại Trường Đại học Bách khoa - ĐHQG TP Hồ Chí Minh, nữ sinh chiếm khoảng 22% tổng số tân sinh viên năm 2026. Dù tỷ lệ này vẫn cho thấy sự chênh lệch về giới trong các ngành kỹ thuật, sự tham gia của những nữ sinh có thành tích cao và định hướng rõ ràng cho thấy lựa chọn nghề nghiệp đang được mở rộng theo năng lực và sở thích của người học.

Theo GS.TS Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Nhà trường, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi nhanh chóng yêu cầu đối với nguồn nhân lực, đào tạo kỹ thuật không chỉ chú trọng kiến thức chuyên môn mà còn phải tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo, kỹ năng số và các kỹ năng mềm. Sinh viên cần có khả năng thích ứng với những thay đổi của công nghệ, đồng thời duy trì tư duy độc lập, khả năng kiểm chứng thông tin và trách nhiệm trong sử dụng AI.

GS.TS Mai Thanh Phong nhấn mạnh AI nên được xem là công cụ hỗ trợ quá trình học tập và nghiên cứu, không phải sự thay thế cho tư duy của người học. Trong môi trường đào tạo kỹ thuật, bên cạnh kiến thức chuyên ngành, sinh viên cần được khuyến khích đặt câu hỏi, tìm giải pháp mới và chủ động biến kiến thức thành những sản phẩm, giải pháp có khả năng ứng dụng trong thực tế.

Những yêu cầu đó cũng đặt ra một cách học khác so với bậc phổ thông, đòi hỏi sinh viên chủ động hơn trong việc tổ chức việc học và định hướng phát triển của bản thân.

Với Thanh Ngân, sau một tuần làm quen với môi trường đại học, điều khiến em bất ngờ là lịch học nhẹ hơn so với THPT và cách học cũng thoải mái hơn. Tuy nhiên, sự thoải mái đó đi kèm yêu cầu cao hơn về tính tự giác, bởi giảng viên không thể theo sát từng sinh viên như ở phổ thông. Trước mắt, em đặt mục tiêu cải thiện tiếng Anh, duy trì kết quả học tập tốt và xây dựng bảng điểm vững chắc để có thêm lựa chọn đối với lĩnh vực chuyên sâu sau này.

Trong khi đó, Gia Ngân muốn tận dụng môi trường đại học để tiếp tục thử nghiệm, tham gia các dự án và rèn luyện khả năng làm việc nhóm, giao tiếp bên cạnh kiến thức chuyên môn. Với em, việc học AI không chỉ dừng ở khả năng sử dụng công nghệ mà còn phải hiểu vấn đề, xác định nhu cầu thực tế và tạo ra giải pháp có thể sử dụng.

Tại sự kiện chào đón tân sinh viên Chương trình liên kết Cử nhân Kỹ thuật quốc tế của Trường Đại học Bách khoa, Tổng Lãnh sự Australia tại TP Hồ Chí Minh Kate Wallace chia sẻ rằng khi còn là sinh viên, bà từng không hình dung mình sẽ theo đuổi lĩnh vực quan hệ quốc tế hay có ngày làm việc tại TP Hồ Chí Minh. Theo bà, những ước mơ rất quan trọng, nhưng hành trình nghề nghiệp cũng có thể được hình thành và thay đổi qua trải nghiệm.

Tổng Lãnh sự Australia tại TP Hồ Chí Minh Kate Wallace chia sẻ nhiều trải nghiệm lựa chọn ngành nghề học tập của bản thân.

Đối với sinh viên các ngành khoa học - kỹ thuật, đặc biệt trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang làm thay đổi yêu cầu đối với nguồn nhân lực, việc lựa chọn ngành học vì vậy không chỉ là chọn một nghề nghiệp cụ thể. Đó còn là quá trình xác định năng lực, sở thích, khả năng thích ứng và mục tiêu phát triển của mỗi người.

Từ AI đến Điện - Điện tử, lựa chọn của Gia Ngân và Thanh Ngân cho thấy nữ sinh có thể bước vào các lĩnh vực kỹ thuật từ nhiều điểm xuất phát khác nhau. Điều quan trọng không nằm ở việc ngành học từng được xem là phù hợp với giới nào, mà ở việc người học có nhận diện được năng lực, theo đuổi điều mình quan tâm và chuẩn bị đủ nền tảng để đi xa với lựa chọn đó hay không.