Đưa AI vào giờ Lịch sử ở vùng cao Lai Châu

Tiết học Lịch sử của cô trò Trường PTDTBT TH&THCS số 2 Bản Lang.

Khi giờ Lịch sử có thêm một “trợ lý”

Trong một giờ học Lịch sử ở Trường TH&THCS số 1 Bản Lang, xã Khổng Lào, thay vì chỉ tiếp cận sự kiện qua những dòng chữ trong sách giáo khoa, học sinh được quan sát những hình ảnh trực quan trên màn hình.

Có hình ảnh tái hiện bối cảnh lịch sử, có hình ảnh nhân vật, địa điểm, trang phục hoặc những hoạt động gắn với sự kiện đang được học. Một số nội dung được giáo viên hỗ trợ xây dựng bằng AI giúp bài giảng sinh động hơn.

Những ánh mắt hướng lên màn hình. Những cánh tay bắt đầu giơ lên. Một số học sinh vốn ít chủ động phát biểu cũng mạnh dạn trao đổi khi giáo viên đặt câu hỏi từ hình ảnh vừa được quan sát.

Đây là một trong những hiệu quả bước đầu mà thầy Nguyễn Sỹ Thành, giáo viên môn Lịch sử, Trường TH&THCS số 1 Bản Lang nhận thấy khi đưa AI vào hỗ trợ giảng dạy.

Theo thầy Thành, với học sinh vùng cao, việc trực quan hóa kiến thức có ý nghĩa rất lớn. Nhiều sự kiện lịch sử diễn ra ở những địa điểm xa, trong những thời kỳ mà học sinh khó có điều kiện tiếp cận qua trải nghiệm thực tế. Hình ảnh và video có thể giúp các em hình dung rõ hơn về không gian, con người và bối cảnh của bài học.

“Hiện nay học sinh ở trường chưa có nhiều cơ hội trực tiếp sử dụng AI. Chủ yếu giáo viên chúng tôi sử dụng AI để hỗ trợ chuẩn bị bài, tìm ý tưởng, xây dựng hình ảnh, video hoặc tình huống phù hợp với nội dung giảng dạy. Khi đưa những hình ảnh trực quan ấy vào bài học, tôi nhận thấy học sinh chú ý hơn và có hứng thú hơn với môn Lịch sử”, thầy Nguyễn Sỹ Thành chia sẻ.

Theo thầy Thành, điều quan trọng là giáo viên phải lựa chọn nội dung phù hợp, không lạm dụng công nghệ. Một đoạn video ngắn, một hình ảnh được tạo hoặc hỗ trợ bởi AI chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp học sinh hiểu tốt hơn nội dung bài học.

“AI là công cụ hỗ trợ, còn giáo viên vẫn phải làm chủ bài giảng. Tôi thường xác định trước mục tiêu của tiết học, sau đó mới xem AI có thể hỗ trợ được phần nào”, thầy Thành nói.

Cách tiếp cận này phù hợp với điều kiện thực tế của học sinh vùng cao: công nghệ trước hết được đưa đến với các em thông qua bài giảng của giáo viên. Học sinh hứng thú hơn khi lịch sử không chỉ nằm trên trang sách

Với em Vàng Bảo Lâm, học sinh lớp 8A2, Trường TH&THCS Bản Lang, Lịch sử là môn học có nhiều nội dung cần ghi nhớ. Nhưng khi giáo viên đưa thêm hình ảnh, video vào bài giảng, cảm nhận của em về tiết học có sự thay đổi.

“Em thấy những bài có hình ảnh hoặc video thì dễ hiểu và dễ nhớ hơn. Có những sự kiện trước đây đọc trong sách em khó hình dung, nhưng khi được xem hình ảnh, video minh họa thì em hiểu được câu chuyện rõ hơn. Những tiết như vậy em thấy thú vị và muốn nghe thầy giảng hơn”, Bảo Lâm chia sẻ.

Bản thân học sinh chưa thường xuyên sử dụng AI để học tập. Phần lớn sự tiếp cận của các em đến từ những nội dung giáo viên đã lựa chọn, chuẩn bị và đưa vào bài giảng. Đây cũng là đặc điểm khá rõ khi AI bắt đầu được đưa vào lớp học vùng cao.

Với học sinh, điều các em cảm nhận trực tiếp nhất là bài học trở nên gần gũi hơn. Từ đó, giáo viên có thêm điểm tựa đặt câu hỏi để học sinh nói, suy nghĩ và kết nối kiến thức.

“Em không thường xuyên sử dụng AI, nhưng em thích khi thầy cô sử dụng hình ảnh, video có AI hỗ trợ trong bài học. Em thấy dễ hình dung hơn so với chỉ đọc chữ trong sách”, Vàng Bảo Lâm cho biết.

Từ AI của giáo viên đến bài học phù hợp với học sinh vùng cao

Việc AI bước vào lớp học ở Bản Lang không diễn ra một cách ồ ạt. Giáo viên vừa làm vừa thử nghiệm, lựa chọn những khâu mà công nghệ có thể hỗ trợ tốt nhất.

Thầy Nguyễn Sỹ Thành cho biết, trong quá trình sử dụng AI, giáo viên cần có sự chủ động từ khâu lựa chọn nội dung đến kiểm tra sản phẩm trước khi đưa vào lớp học. Đặc biệt với môn Lịch sử, những hình ảnh, video được AI tạo ra chỉ có giá trị minh họa, không thể thay thế tư liệu lịch sử chính thống.

“Khi sử dụng AI để tạo hình ảnh hoặc video minh họa, giáo viên phải kiểm tra rất kỹ. Những nội dung liên quan đến nhân vật, sự kiện, thời gian, địa điểm phải bảo đảm chính xác. AI có thể giúp bài học sinh động hơn nhưng không thể thay thế sách giáo khoa và các nguồn tư liệu chính thống”, thầy Thành nhấn mạnh.

Nhờ sử dụng AI vào bài giảng, học sinh Trường PTDTBT TH&THCS số 2 Bản Lang trở nên hứng thú hơn với môn học Lịch sử.

Đây cũng là lý do giáo viên cần làm chủ công nghệ thay vì phụ thuộc vào công nghệ. Bởi vậy, phía sau mỗi hình ảnh, video AI xuất hiện trên màn hình lớp học vẫn là công sức của người thầy: xác định mục tiêu, xây dựng yêu cầu, lựa chọn sản phẩm, kiểm tra thông tin và thiết kế hoạt động phù hợp.

Cô Teo Thị Phượng, giáo viên Lịch sử, Trường PTDTBT TH&THCS số 2 Bản Lang, cho biết việc ứng dụng công nghệ trong dạy học tại địa phương vẫn còn những khó khăn nhất định.

“Điều kiện thực tế ở vùng cao còn nhiều hạn chế. Thiết bị phục vụ dạy học và đường truyền Internet ở một số thời điểm chưa thật sự thuận lợi. Học sinh cũng chưa có nhiều điều kiện để tiếp cận và tự sử dụng các công cụ AI. Vì vậy, giáo viên chủ yếu khai thác AI ở khâu chuẩn bị và hỗ trợ bài giảng, còn việc học sinh trực tiếp sử dụng thì cần có lộ trình phù hợp”, cô Phượng chia sẻ.

Theo cô Phượng, sự xuất hiện của AI không làm thay đổi bản chất của môn Lịch sử. Các em vẫn cần đọc sách, nghe giảng, khai thác tư liệu và ghi nhớ những kiến thức cốt lõi. AI chỉ giúp giáo viên tạo thêm những “cánh cửa” để học sinh bước vào bài học hứng thú hơn.

“Chúng tôi mong muốn có thêm điều kiện về thiết bị, đường truyền và được tập huấn để giáo viên sử dụng AI hiệu quả hơn. Khi giáo viên làm chủ được công cụ, các em sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ những bài giảng trực quan, sinh động hơn”, cô Phượng nói.

Thầy Nguyễn Sỹ Thành cho rằng hiệu quả của AI cuối cùng vẫn phải được nhìn từ sự thay đổi của học sinh. “Nếu sau khi sử dụng AI, học sinh chú ý hơn, chủ động trao đổi hơn, hiểu bài và nhớ kiến thức tốt hơn thì đó là hiệu quả. Còn nếu chỉ đưa AI vào cho có hình thức mà không giúp học sinh học tốt hơn thì việc sử dụng cũng không có nhiều ý nghĩa”, thầy Thành chia sẻ.