Nữ thần đồng đứng sau hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu

Xu Ying, 43 tuổi, thành viên chủ chốt trong quá trình phát triển hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu Ảnh: SCMP.

Xu Ying, 43 tuổi, sinh ra tại tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Mẹ bà là giáo viên toán, còn cha là kỹ thuật viên nông nghiệp.

Truyền thông Trung Quốc gọi Xu là thần đồng khi bộc lộ năng khiếu toán học và vật lý từ nhỏ, vào lớp 1 khi mới 4 tuổi. Năm 16 tuổi, bà đỗ đại học ngành Kỹ thuật Truyền thông. Trong suốt thời gian học tập, bà luôn nằm trong nhóm sinh viên có thành tích cao nhất khóa.

Hành trình xây dựng đối thủ của GPS

Năm 20 tuổi, Xu theo học chương trình thạc sĩ kết hợp tiến sĩ tại Viện Công nghệ Bắc Kinh. Ba năm sau, bà gia nhập nhóm nghiên cứu phát triển Bắc Đẩu, hệ thống định vị vệ tinh do Trung Quốc tự phát triển.

Hiện nay, Bắc Đẩu được xem là đối thủ cạnh tranh với GPS của Mỹ và GLONASS của Nga. Hệ thống này được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như giao thông vận tải, dự báo thời tiết, cứu trợ thiên tai và an ninh công cộng. Bắc Đẩu cũng đã thiết lập các thỏa thuận hợp tác với 137 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Theo truyền thông Trung Quốc, ngành công nghiệp liên quan đến Bắc Đẩu đã tạo ra giá trị kinh tế khoảng 1.330 tỷ nhân dân tệ (tương đương 196 tỷ USD) trong năm ngoái.

Hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu hoạt động dựa trên mạng lưới vệ tinh rộng khắp để xác định vị trí và thời gian. Ảnh: Shutterstock.

Tuy nhiên, con đường đến thành công của Xu Ying không hề dễ dàng. Trong những năm đầu tham gia dự án Bắc Đẩu, các phép tính thiếu chính xác cùng việc chưa quen với phương pháp nghiên cứu mới khiến công việc của bà gặp nhiều trở ngại. Để theo kịp tiến độ, Xu thường xuyên làm việc xuyên đêm trong phòng thí nghiệm và dành cả cuối tuần để thực hiện các phép thử lặp đi lặp lại.

Sự kiên trì giúp bà dần trở thành một trong những thành viên nòng cốt của dự án.

Năm 2013, khi trận động đất Ya'an xảy ra tại Tứ Xuyên khiến nhiều hệ thống liên lạc bị tê liệt, Bắc Đẩu trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ lực lượng cứu hộ. Nhóm của Xu Ying đã cung cấp dữ liệu định vị chính xác trên toàn khu vực bị ảnh hưởng bởi thiên tai.

Đối với Xu, Bắc Đẩu không đơn thuần là một dự án khoa học. Bà mô tả hệ thống này như một "ngọn hải đăng của sự sống", góp phần cứu giúp những người đang gặp nguy hiểm.

Trong nhiều năm, Bắc Đẩu từng đối mặt với không ít hoài nghi từ công chúng. Một số người cho rằng đây chỉ là bản sao của GPS và đặt câu hỏi về hiệu quả của khoản đầu tư khổng lồ dành cho dự án.

Xu Ying đã nỗ lực thay đổi cách nhìn này bằng việc tích cực phổ biến kiến thức khoa học tới công chúng. Bà thường giải thích các công nghệ phức tạp bằng những ví dụ gần gũi và dễ hiểu.

Xu Ying trở thành giảng viên hướng dẫn nghiên cứu sinh trẻ nhất của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc khi mới 32 tuổi. Ảnh: SCMP.

Từ chối danh xưng "nữ thần Bắc Đẩu"

Trong một bài thuyết trình lan truyền mạnh trên mạng, thu hút hơn 20 triệu lượt xem, Xu minh họa cách Bắc Đẩu có thể hỗ trợ máy bay không người lái trong sản xuất nông nghiệp cũng như giúp các nhà khoa học theo dõi các loài động vật đang bị đe dọa.

Bài phát biểu này giúp bà được công chúng biết đến rộng rãi. Nhiều người dùng mạng gọi bà là "nữ thần Bắc Đẩu" nhờ trí tuệ, phong thái tự tin và ngoại hình nổi bật.

Tuy nhiên, Xu Ying không thích danh xưng đó. Bà cho rằng cụm từ này phù hợp hơn với những người nổi tiếng trên mạng xã hội.

Thay vào đó, bà muốn được nhìn nhận như một "nhà nghiên cứu khoa học trẻ". "Đừng xem thường một cô gái khi cô ấy còn ở dưới chân núi, nhưng cũng đừng thần thánh hóa cô ấy khi đã đứng trên đỉnh núi", Xu chia sẻ.

Xu Ying nhận bằng tiến sĩ ở tuổi 26 và trở thành giảng viên hướng dẫn nghiên cứu sinh trẻ nhất của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc khi mới 32 tuổi.

Trong quá trình công tác, các dự án do bà chủ trì đã thu hút hơn 50 triệu nhân dân tệ (khoảng 7,4 triệu USD) vốn tài trợ nghiên cứu. Bà cũng đã đăng ký 38 bằng sáng chế phát minh.

Sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ, Xu từng đối mặt với định kiến giới trong quá trình xin việc. Một nhà tuyển dụng nam từng nói rằng phụ nữ không phù hợp với nghiên cứu khoa học.

Đáp lại, bà khẳng định: "Không có giới tính nào không phù hợp với nghiên cứu khoa học, chỉ có những cá nhân không phù hợp với công việc này".

Trên mạng xã hội, Xu cũng nhiều lần bày tỏ quan điểm về phụ nữ trong khoa học. Bà viết: "Phụ nữ đẹp nhất khi được theo đuổi đam mê của mình".

Năm 2023, Xu Ying được trao nhiều giải thưởng cấp quốc gia, trong đó có giải thưởng Nhà khoa học trẻ của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc. Hiện, bà giữ chức Phó tổng công trình sư tại Ban Hệ thống Định vị của cơ quan này.